Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Deksametazon (Dekort®) kortikosteroid yapıda olup antienflamatuvar, antialerjik ve immünsüpresif etkileri nedeniyle sık kullanılan, adrenal korteksten salgılanan steroid hormonların sentetik analoğudur. Kortikosteroidler birçok farklı sistemi ilgilendiren hastalıkta tedavi amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır. Düşük dozlarda antiinflamatuvar etki sağlarken, daha yüksek dozlar immünosupresiftir.
Kortikosteroidlerin salınımını adrenokortikotropik hormon (ACTH) düzenlemektedir. Uzun süreli ve yüksek doz kullanımları hipotalamus-hipofiz-adrenal (HHA) aksını negatif geri dönüş ile inhibe ederek tedavinin ani kesilmesi durumunda adrenal yetmezliğe neden olabilir. Uzun süre yüksek doz glukokortikoidler mineralokortikoid reseptörlerine bağlanarak sodyum seviyelerini yükseltip potasyum seviyelerini düşürebilir.
Deksametazonun antiinflamatuvar etkisi diğer steroidlere göre 5-6 kat daha fazladır. IV formu oral olarak verilebilir ancak oral deksametazonun biyoyararlanımı yaklaşık %70-78’dir. Kas içi uygulamada emilim intravenöz uygulamaya göre daha yavaştır.
İlaç Farmakolojisi
Ticari Formlar
Dekort® 8 mg/2 mL İ.M./İ.V. enjektabl solüsyon içeren ampul
Etki Sürelerine Göre Kortikosteroidler
- Kısa Etkili (≤12 saat): Kortizol, Kortizon
- Orta Etkili (12-36 saat): Prednizolon, Metilprednizolon, Prednizon
- Uzun Etkili (>36 saat): Deksametazon, Betametazon, Deflazakort
Kortikosteroidlerin Tedavi Süreleri
- Kısa dönem (<10 gün)
- Orta dönem (10-30 gün)
- Uzun dönem (>30 gün)
Endikasyonlar
- Ürtiker
- Kontakt dermatit
- Alerjik rinit
- Astım atağı
- Bronşiyal hiperreaktivite
- Krup
- Anafilaksi ve şok
- Anjiyoödem
- Bulantı-kusma
- Aspirasyon ve kimyasal pnömoni
- Nefrotik sendrom, lupus nefriti
- Multipl skleroz
- Adrenokortikal yetmezlik
- Konjenital adrenal hiperplazi
- Artrit, tenosinovit, bursit
- Vaskülitler
- Akut romatizmal kardit
- Dermatolojik hastalıklar
- Nörolojik hastalıklar
- Hemofilus influenza tip B menenjiti
- Tüberküloz menenjiti
- Ülseratif kolit
- Crohn hastalığı
- Kronik aktif hepatit
- Lösemi ve lenfoma
- Otoimmün hemolitik anemi
- İdiyopatik trombositopenik purpura
- Tiroidit
- Organ nakli
- Üveit
Kontrendikasyonlar
- Kontrolsüz enfeksiyonlar
- Deksametazona karşı aşırı duyarlılık
- Serebral sıtma
- Herpes zoster
- Herpes simpleks
- Sistemik mantar enfeksiyonları
- Canlı virüs aşıları ile eş zamanlı kullanım
Uygulama ve Doz
Bu bölümde yalnızca acil servis pratiğinde sık kullanılan deksametazon uygulamaları yer almaktadır. Dozlar hastanın klinik durumuna, hastalığın şiddetine ve tedavi yanıtına göre hekim tarafından düzenlenmelidir.
Uygulama Yolu
- İntravenöz (İV): Hızlı etki başlangıcı nedeniyle acil durumlarda tercih edilir.
- İntramüsküler (İM): Damar yolu açılamayan veya alternatif uygulama gereken durumlarda kullanılabilir.
Genel Kullanım
Erişkin Hastalar: 8 mg İV veya İM
Alerjik Reaksiyonlar: 8 mg İV veya İM. Anafilaksi (adrenalin tedavisine ek olarak), anjiyoödem, larinks ödemi, serum hastalığı ve akut alerjik reaksiyonlarda kullanılabilir.
Akut Astım Alevlenmesi: 8 mg İV
Transfüzyon Reaksiyonu Profilaksisi: Önceden ciddi alerjik transfüzyon reaksiyonu öyküsü olan hastalarda 8 mg İV uygulanabilir.
Pediatrik Hastalar
Genel Kullanım: 0.15-0.6 mg/kg/doz İV, İM veya PO (maksimum doz 10 mg)
- Krup: 0.6 mg/kg (maksimum 10 mg)
- Astım Alevlenmesi: 0.15-0.6 mg/kg (maksimum 10-16 mg)
- Alerjik Reaksiyonlar: 0.15-0.6 mg/kg (maksimum 10 mg)
Beyin Ödemi
- Başlangıç Dozu: 8-10 mg İV
- Devam Dozu: 4-6 mg İV, 6 saatte bir
- Klinik düzelme sağlandıktan sonra dozlar kademeli olarak azaltılmalıdır.
Lokal Steroid Tedavisi
- İntra-artiküler: 1.6-3 mg (büyük eklemler), 0.6-0.8 mg (küçük eklemler)
- İntrabursal: 1.6-3 mg
- Tendon Kılıflarına: 0.3-0.8 mg
Uyarılar
- Deksametazon yavaş intravenöz enjeksiyon veya kısa süreli intravenöz infüzyon şeklinde uygulanabilir.
- Hızlı intravenöz uygulama sırasında nadiren perineal yanma, kaşıntı veya parestezi görülebilir.
- Yüksek dozların hızlı uygulanması aritmi, hipotansiyon veya dolaşım değişikliklerine neden olabileceğinden önerilmez.
- Uzun süreli tedavilerde ilacın ani kesilmesinden kaçınılmalı, doz kademeli olarak azaltılmalıdır.
- Anafilaksi tedavisinde adrenalin yerine kullanılmamalıdır; yalnızca destek tedavisidir.
Gebelik
Gebelik Kategorisi: C
Gebelikte yalnızca annenin yararının fetüs için potansiyel riske ağır bastığı durumlarda kullanılmalıdır.
Emzirme
Deksametazon anne sütüne geçer. Bu nedenle emzirme döneminde kullanılması önerilmez.
Yan Etkiler
Akut Uygulama Sonrası
- Döküntü
- Kaşıntı
- Nefes darlığı
- Bayılma
- Anjiyoödem
Kortikosteroidlerin fizyolojik dozların üzerinde uygulanması, doz ve kullanım süresine bağlı olarak çeşitli yan etkilere neden olabilir.
- Osteoporoz ve osteonekroz
- Büyümenin baskılanması
- İyatrojenik Cushing sendromu
- Miyopati
- Depresyon ve psikoz
- Enfeksiyon riskinde artış
- Peptik ülser
- Oral kandidiyazis
- Ses kısıklığı
- Yara iyileşmesinde gecikme
- Cilt atrofisi
- Diyabet gelişimi
- Katarakt ve glokom
- Adrenal yetmezlik
- Ödem ve hipokalemi
- Hiperkalsiüri
- İntrakraniyal basınç artışı
- Hiperkoagülabilite
- Ateroskleroz riskinde artış
- Konvülziyon
- Baş ağrısı
- İmpotans
- Amenore
Ticari İsimler
- Dekort® 8 mg/2 mL Ampul
- Deksamet® 8 mg/2 mL Ampul
- Dexoject® 8 mg/2 mL IM/IV Ampul
- Gadexon® 8 mg/2 mL IM/IV Ampul
- Onadron® 8 mg/2 mL Ampul
- Kordexa® Tablet
- Ordexa® Tablet
- Dexa-Sine® Damla
- Maxidex® Oftalmik Preparat
Kaynaklar
- NCBI Bookshelf. Dexamethasone.
- Deksametazon Kısa Ürün Bilgileri.
