Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Etilen glikol ($C_2H_6O_2$), çeşitli ev ve sanayi maddelerinde bulunan zehirli bir alkoldür. Daha çok endüstriyel alanda kullanılır. Antifriz veya soğutucularda yaygın olarak kullanılan bu madde; aynı zamanda uçaklarda buz çözücü sıvıların, hidrolik fren sıvılarının, boyaların, verniklerin ve kozmetiklerin bileşeni olabilir.
Etilen glikol zehirlenmesi en çok antifriz alımıyla meydana gelir. Maruziyetler genellikle kazara veya kasıtlı yutmalar nedeniyle gözlenir. Tatlı tadı, kazara toksik maruziyetlere neden olabilir. “Toksik alkoller” terimi; metanol, etilen glikol ve izopropil alkolü içeren kolektif bir terimdir. Etilen glikole maruz kalmak son derece tehlikeli olabilir ve tedavi edilmediği takdirde önemli ölçüde morbidite ve mortaliteye yol açabilir.
Zehirlenme tedavisi erken dönemde ve agresif bir şekilde yapılırsa ölümle sonuçlanma ihtimali düşüktür. Ancak tanı ve tedavi gecikirse, 24-36 saat içinde çoklu organ yetmezliği ve ölüm görülebilir.
Patofizyoloji
Etilen glikol yutulduktan sonra gastrointestinal kanaldan hızla emilir ve serum konsantrasyonları yutulduktan çok kısa bir süre sonra zirveye ulaşır. Dağılım hacmi yaklaşık 0,7 L/kg’dır. Konsantrasyonlar 250 mg/dL’nin altında olduğunda eliminasyon birinci sıradadır ve yarı ömrü yaklaşık 4 ila 6 saattir. 250 mg/dL’nin üzerindeki konsantrasyonlarda eliminasyon muhtemelen saatte 10 mg/kg civarında sıfır sıradadır. Alkol dehidrojenaz inhibe edilerek metabolizma engellendiğinde, etilen glikolün eliminasyon yarı ömrü 10-18 saate uzar ve renal bağımlıdır. Vücuttaki suyla eşit volümde olacak şekilde dokulara dağılır ve kanda pik seviyeye 1-4 saatte ulaşır. Metanol ya da izopropanolün aksine, etilen glikol oda sıcaklığında uçucu değildir, dolayısıyla inhalasyon yoluyla absorbsiyonu olmaz.
Etanol ve metanol gibi, metabolizma gastrik mukozal alkol dehidrojenaz ile başlar. Esas olarak karaciğerde alkol dehidrojenaz (ADH) ve aldehit dehidrojenaz tarafından seri oksidasyon yoluyla gerçekleşir ve her adımda $NAD^+$ $NADH$’ye indirgenir. Etilen glikol ilk olarak alkol dehidrojenaz tarafından glikolaldehide oksitlenir, bu da daha sonra aldehit dehidrojenaz tarafından glikolik aside oksitlenir ve esas olarak ilişkili metabolik asidozdan sorumludur. Glikolik asit daha sonra laktata benzerliği nedeniyle glikolik asit oksidaz veya laktat dehidrojenaz tarafından glioksilik aside oksitlenir. Glioksilik asit; nefrotoksik metabolit olan oksalik asit ve toksik olmayan metabolitler olan $\alpha$-hidroksi-$\beta$-ketoadipik asit ve glisin için bir öncüdür ve daha sonra hippürik aside dönüştürülür. Tiamin, $\alpha$-hidroksi-$\beta$-ketoadipik asit üretiminde bir kofaktördür; piridoksin ve magnezyum ise glisin üretiminde kofaktördür.
Potansiyel olarak öldürücü bir etilen glikol dozu, yaklaşık 1 ila 2 mL/kg %95 konsantre çözelti veya yaklaşık 1.500 mg/kg’dır. Ana bileşik olan etilen glikol sarhoş edicidir ancak genellikle toksik olmadığı kabul edilir. Ana bileşik ozmotik olarak aktiftir ve metabolizmadan önce maruziyetin erken döneminde gözlenen artmış ozmolaliteden sorumludur. Etilen glikolün metabolitleri anyon açıklı metabolik asidozdan sorumludur. Glikolik asidin anyon açığı metabolik asidozdan birincil olarak sorumlu olduğu, oksalik asidin ise son organ hasarı ve nefrotoksisiteden sorumlu olduğu düşünülmektedir. Oksalik asit, böbrek tübüllerinde çözünmeyen kalsiyum oksalat monohidrat olarak birikerek proksimal tübüler nekroza yol açar. Oksalik asidin kalsiyuma olan afinitesi; tetani, nöbetler ve elektrokardiyogramda QT aralığında uzama ile ilişkili olabilen hipokalsemiye yol açabilir.
Klinik Tablo
Etilen glikol zehirlenmesi dört klinik evreden oluşur. Hiperkalemi, ağır asidoz, nöbet ve koma gibi durumlar kötü prognostik faktörlerdir. Metabolik asidoz ve semptomlar tipik olarak 4-8 saatte gelişir; ancak etanol ile birlikte alım varsa bu süre 12 saat ve daha uzun olabilir. Glikolik asit birikimine ikincil olarak bir anyon açığı metabolik asidozu gelişir. Bu süre zarfında hasta merkezi sinir sistemi (SSS) depresyonu yaşayabilir ve hiperventilasyon veya hiperpne ile bu durumu kompanse etmeye başlayabilir. Taşikardi ve hipertansiyon da görülebilir.
Tanısal Stratejiler
Tanı öncelikle şüphelenmekten geçer. Anyon açığı asidozu geç bir bulgu olduğundan, alımdan hemen sonra başvuran bir hasta en az 12 saat boyunca gözlemlenmelidir. Ozmolar açığın artması spesifik değildir ancak etanol gibi ajanların varlığını gösterir. Ozmolar açık alkol alımından sonra erken dönemde yükselmeli ve anyon açığı metabolik asidozu geliştikçe giderek azalmalıdır.
Hesaplanan Serum Osmolalitesi: $[2(Na) + BUN/2.8 + Glukoz/18 + Etanol/4.6]$
Kristalüri, etilen glikol alımında spesifik bir bulgu olabilir. Zarf şeklinde kalsiyum oksalat dihidrat kristalleri veya iğne şeklinde kalsiyum oksalat monohidrat kristalleri görülebilir. EKG’de QT uzaması, hipokalseminin erken tanınmasına yardımcı olabilir.
Ayırıcı Tanı
- Metil alkol
- Salisilatlar
- Asetaminofen
- Karbon monoksit ve Siyanür
- Alkolik veya Diyabetik ketoasidoz
- Sepsis ve Üremi
Tedavi Ve Acil Servis Yaklaşımı
Etilen glikol toksisitesi için temel tedavi hedefleri; asidozun düzeltilmesi, ADH enzim blokajı ve toksik metabolitlerin uzaklaştırılmasıdır.
Hemodiyaliz Endikasyonları: Ciddi dirençli asidoz (pH < 7.25), böbrek yetmezliği, tedaviye yanıtsız elektrolit bozuklukları veya etilen glikol düzeyinin >50 mg/dL olması.
Kofaktör Tedavisi: Tiamin (100 mg IV q6h) ve Piridoksin (50 mg IV q6h), metabolizmanın toksik olmayan yollara kaydırılması için teorik olarak önerilir.
KAYNAKLAR
- Labbée P, et al. Ethylene Glycol Toxicity. StatPearls Publishing. 2023.
- Hoffman RS, et al. Goldfrank’s Toxicologic Emergencies, 11th Edition. McGraw-Hill Education. 2019.
- Türkiye’de alkollü içki tüketimi (Alcohol consumption in Turkey). ResearchGate. 2018.
- UptoDate. Ethanol Intoxication in Adults. 2022.
İlgili Yazı
