Migren Acil Servis Yaklaşımı

Migren; genellikle tek taraflı yerleşimi olan, orta-ağır şiddette, fiziksel aktivite ile kötüleşen, zonklayıcı baş ağrısı, bulantı ve/veya kusma, fotofobi ve fonofobi ile ilişkili ataklarla karakterize oldukça sık görülen bir hastalıktır.

Primer baş ağrıları arasında en sık karşılaşılan ağrı tipi Migren baş ağrısıdır. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat daha fazla görülür. Migrenin başlangıcı erken çocukluk çağından 35 yaşına kadar olabilmektedir. Buna karşın, sıklığında 10-14 yaş aralığından sonra belirgin bir artış vardır. 40 yaşından sonra ortaya çıkışı ise çok nadirdir ve özellikle kadınlarda menopoz sonrasında görülme sıklığı belirgin olarak azalır.

Atak döneminde yaşam kalitesinde yarattığı kısıtlılık nedeniyle ciddi problemlere yol açan bir baş ağrısı tipidir. Migren ayrıca en sık yanlış tanı alan nörolojik hastalıkların başında gelmektedir. Hastaların sinüzit, psikolojik baş ağrısı, tansiyona bağlı baş ağrısı gibi yanlış tanı almaları nadir değildir. Bu hastaların yanlış tedaviler ile yıllarını geçirdikleri görülmektedir.

Patofizyoloji

Migren patofizyolojisi net olmamakla birlikte, migren ağrısının beyindeki nöral disfonksiyon ve vazospazmın döngüsel yayılmasından kaynaklandığı varsayılmaktadır. Çeşitli tetikleyicilerin etkisi ile beyin damarlarında oluşan ani vazokonstrüksiyon ve sonrasında gelişen anormal vazodilatasyon ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu tetikleyiciler şunlardır:

• Alkol, çikolata, kafein ve süt ürünleri gibi yiyecekler; açlık, sürekli kafein tüketenlerde kafeinin kesilmesi, sigara dumanı, parfümler, kırmızı şarap, bazı baharatlar ve kuruyemişler.
• Menstrüasyon siklusunda oluşan hormonal değişimler.
• Çevrede meydana gelen ışık, koku, ses gibi rahatsız edici değişiklikler.
• Yoğun aktivite, yorgunluk, uykusuzluk veya aşırı uyuma, seyahat, düzensiz fiziksel aktivite gibi psikolojik ya da fiziksel stres oluşturabilecek durumlar.

Klinik

Migrenler; fotofobi ve mide bulantısı ile ilişkili tekrarlayan, tek taraflı, zonklayan baş ağrısı ile karakterizedir. Teşhis klinik olarak konur. POUND gibi anımsatıcılar klinik değerlendirmede yardımcı olabilir.

Tanı

Tekrarlayan baş ağrısı olan hastalarda migren tanısı; anamnez, kapsamlı fizik muayene ve belirli kriterlerin karşılanmasıyla konur. Spesifik bir tanı testi yoktur.

Baş ağrısı ile başvuran migren hastalarında rutin beyin tomografisi önerilmemektedir. Eğer baş ağrısı American Academy of Neurology’e göre atipikse ve nörolojik muayenede patolojik bulgu mevcutsa görüntüleme gerekir.

Sınıflama

Migren sınıflaması, migren habercisinin (aura) olup olmamasına göre ikiye ayrılır:

• Auralı Migren (Klasik Migren): Baş ağrısından önce ortaya çıkan geçici nörolojik bulgulardır. Görme bozukluğu, ışık çakmaları, uyuşma veya konuşma güçlüğü görülebilir. Bu bulgular genellikle 30-60 dakika sürer.
• Aurasız Migren: Aura bulgularının eşlik etmediği ataklardır. Daha yaygın görülen tiptir.

Acil Servis Yaklaşımı

Acil servislerde temel hedef akut atak tedavisidir. Tedavinin amacı atağın hızlı sonlandırılması ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır.

Atak Tedavisinde Kullanılan İlaçlar

• İntravenöz Sıvılar: Dehidrasyon migreni tetikleyebilir. IV hidrasyon semptomları iyileştirebilir.
• NSAİİ (Steroid Olmayan Antiinflamatuar İlaçlar): Hafif ve orta şiddetli ataklarda etkilidir. Erken dönemde (ilk 15 dakika) verilmesi etkinliği artırır.
• Parasetamol: NSAİİ’lere göre etkinliği daha zayıftır. Hafif ataklarda veya kombinasyon tedavilerinde tercih edilebilir.
• Migrene Özgü İlaçlar:
  • Triptanlar: Orta-ağır ataklarda kullanılır. Koroner arter hastalığı olanlarda kontrendikedir.
  • Ergotamin Türevleri: Yan etki profili nedeniyle triptanlara göre daha az tercih edilir.
• Anti-emetiİler: Metoklopramid, klorpromazin ve proklorperazin kullanılır. Bulantıyı gidermenin yanı sıra analjezik etkinliği de artırırlar. Akatizi riskine karşı feniramin eklenebilir.
• Opioidler: Rutin kullanımda önerilmez. Bağımlılık potansiyeli ve nüks riski yüksektir.
• Deksametazon: Akut ağrıyı azaltmaz ancak 72 saat içindeki nüks (tekrarlama) riskini azaltır.

Tedavi Protokolü (Order)

Taburculuk

Hastaya sessiz ve karanlık bir ortamda istirahat etmesi, tetikleyici faktörlerden (uykusuzluk, açlık, spesifik gıdalar) kaçınması önerilir.

Kaynaklar

• ResearchGate – Diagnostic Criteria for Migraine
• Türk Nöroloji Derneği – Baş Ağrısı Tanı ve Tedavi Güncel Yaklaşımlar
• UpToDate – Acute Treatment of Migraine in Adults
• NCBI – Management of Migraine
• Nöroloji Kliniği – Migren Rehberi

İlgili Yazı

Baş Ağrısı Acil Servis Yaklaşımı