Morfin Uygulama Akıl Kartı

Morfin, analjezik olarak bilinen opioidlerin prototipidir. Acil serviste kısa sürede iyi bir analjezi sağlaması nedeniyle akut şiddetli ağrının tedavisinde ilk uygulanan ilaç olarak tercih edilir. Faydalı etkilerinin yanında toksik etkilerini iyi bilmek gerekir. Ayrıca bağımlılık ve madde kötüye kullanımı da söz konusudur. Analjezik ve antitüsif etkileri de vardır.

Morfin Hidroklorür^® Osel 10 mg/ml ampul

Mekanizma

Morfin, merkezi sinir sistemi üzerinde etkili olan bir opioid analjezik (ağrı kesici) maddedir. Ağrı kesici etkisi, opioid reseptörlerine bağlanarak ve bu reseptörler aracılığıyla çeşitli mekanizmalarla ağrı algısını azaltarak gerçekleşir.

Opioid reseptörleri üç ana türde bulunur:

1. Mu (μ) reseptörleri: Morfin, özellikle bu reseptörlere yüksek afinitesi olan bir opioidtir. Mu reseptörleri; analjezi (ağrı kesme), ödül etkileri, solunum düzenlemesi ve bağırsak motilitesi gibi birçok etkide rol oynar.
2. Delta (δ) reseptörleri: Delta reseptörleri de opioid analjeziklerle etkileşime girer; ancak mu reseptörlerine göre daha az etkili oldukları düşünülür.
3. Kappa (κ) reseptörleri: Kappa reseptörleri de opioid analjeziklerin etkileşime girdiği reseptörlerden biridir. Mu reseptörlerine benzer şekilde analjezik etkiye sahip olabilirler.

Endikasyonlar

• Analjezi: Ağrı kontrolü amacıyla şiddetli ağrılı durumlarda
• Anksiyolitik: Akut koroner sendromda ağrı ve anksiyetenin giderilmesi
• Konjestif kalp yetmezliğine bağlı akciğer ödemi
• Diğer opioid analjezikler, etanol, sedatif-hipnotikler ve antidepresanlar ile birlikte kullanıldığında merkezi sinir sistemini baskılayıcı etkisi artar.
• Aminofilin, fenitoin, fenobarbital ve sodyum bikarbonat solüsyonları ile geçimsizliği olduğundan aynı enjektöre çekilmemelidir.

Kontrendikasyonlar

• Astım
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Kronik karaciğer hastalığı
• Uyku apne sendromu

Uygulama

Yetişkin: 0,05-0,1 mg/kg (önerilen doz 0,1 mg/kg) IV yavaş bolus şeklinde uygulanır; ağrı geçene dek ilaç titre edilebilir veya 100 ml izotonik içinde hızlı infüzyon yapılabilir.

Seyreltme:
1 ampul = 1 ml = 10 mg
10 mg/1 ml morfin 9 ml SF ile sulandırılır.
1 ml’de 1 mg morfin bulunur.
Örnek: 60 kg hasta için 6 ml uygulanır.

Çocuk: 0,05-0,1 mg/kg (önerilen doz 0,1 mg/kg) IV yavaş bolus şeklinde uygulanır; ağrı geçene dek ilaç titre edilebilir veya 100 ml izotonik içinde hızlı infüzyon yapılabilir.

İV: İntravenöz uygulama en güvenilir ve en hızlı etki başlangıcını sağlar; ilk 1 dakikada başlar, 5-20 dakika içinde “peak” etkisi görülür. Analjezi dozu 0,05-0,2 mg/kg (IV) uygulanım sonrası 1,2-2,5 dakikalık ilk hızlı distribüsyon fazı başlar; uygulamadan sonraki 10 dakika içinde ilacın %96-98’i plazmadan temizlenir. Genel intravenöz doz her 3-4 saatte bir 10 mg’dır. Morfin dokulara büyük miktarlarda bağlandığından dağılım volümü nispeten geniştir. İntravenöz uygulandığında hızla plazmadan uzaklaşır ve plazma konsantrasyonları ile farmakolojik aktivitesi arasında korelasyon göstermez. Morfinin eliminasyon yarı ömrü 2-4 saattir. Morfin uzun etkili bir opioiddir. Analjezik etkisi ortalama 1-3 saat sürer, ancak bu etki 6 saate kadar uzayabilir.

Oral: Oral alınan tablet veya kapsül formları 30-60 dakika içinde etkisini göstermeye başlar. Bu etki yaklaşık 8-12 saat devam eder. Oral uygulamada etki 15-60 dakika arasında başlar; ancak gastrointestinal sistem absorpsiyonu her zaman tahmin edilebilir değildir.

İM: IM uygulama, enjeksiyonla ilişkili ağrı, değişken emilim ve pik etkiye ulaşma süresinin gecikmesi nedeniyle genellikle önerilmez. İntramüsküler uygulamadan sonra iyi absorbe edilir. Etki başlaması 15-30 dakikadır. “Peak” etkiye 45-90 dakika içinde ulaşır. İntramüsküler ve subkutan uygulandığında plazmaya dağılım daha yavaş ve sürekli olmaktadır.

Gebelik

Gebelik kategorisi C’dir. Plasenta bariyerini hızla aşar. Doğumun 2. safhasında (serviks dilatasyonu 4-5 cm) veya prematüre doğumlarda yenidoğan infantta sekonder respiratuvar depresyon riskinden dolayı kullanılmamalıdır. Anne morfin bağımlısı ise yenidoğan infantta konvülziyonlar, irritabilite, koma ve letaliteyle seyredebilen yoksunluk sendromuna neden olabilir.

Gebede kullanımının güvenliliği konusunda kesin kanıt yoktur. Ciddi bulguları olan gebede akut ve kısa süreli kullanılabilir.

Emzirme

Morfin anne sütüne düşük düzeylerde geçer. Bebeğe geçen morfin miktarı annenin plazma konsantrasyonuna, bebek tarafından alınan süt miktarına ve ilk geçiş metabolizması boyutuna bağlıdır. Bebeklerde morfine bağlı solunum depresyonu, sedasyon ve olası yoksunluk semptomları gibi ciddi advers reaksiyonlar görülebilir.

Yan etki

• Bulantı ve kusma
• Uyuşukluk
• Alerjik reaksiyonlar
• Konvülziyon
• Halüsinasyon
• Sersemlik hali
• Mide ağrısı ve krampları
• Biliyer spazm
• Bronkospazm
• Kuru ağız
• Baş ağrısı
• Sinirlilik
• Ruh hali değişiklikleri
• Kabızlık
• İdrar retansiyonu
• Bulanık görme (miyozis)
• Hipotansiyon
• Flushing (histamin salınımı)
• Bradikardi
• Yoksunluk sendromu
• Hipoglisemi

Bradikardi, medulladaki vagal nükleus stimulasyonu ile gelişebilir. Histamin serbestleşmesi ve periferik venlerdeki sempatik tonusun azalması hipotansiyon yaratabilir. Hipotansiyon tipik olarak ortostatiktir ve supin pozisyon ile düzelir. Biliyer sistem basıncında artış, koledokoduodenal sfinkter spazmını artırır.

Yoksunluk sendromu opioid bağımlılarında alım azalmasına bağlı ya da opioid antagonistlerinin verilmesine bağlı olarak ortaya çıkar. Yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması opioidin yarı ömrüne bağlıdır.

Toksisite

Solunum merkezinde baskılayarak hiperkarbi, hipoksi ve solunum sayısında azalma görülür. Uzun süreli opioid kullanımında santral uyku apnesi oluşturabilir. Bronkospazm nadir görülür; ancak görüldüğünde ciddi, uzun süreli ve beta-agonist tedaviye dirençli olabilir. Mekanik ventilasyona ihtiyaç duyulabilir. Hastayı ARDS tablosuna sokabilir.

Antidot

Nalokson: Bir oksimorfon türevidir. Özellikle μ reseptörleri için afinitesi olmakla birlikte bütün opioid reseptörlerinin saf kompetitif bir antagonistidir. Nalokson; solunumun baskılanması, SSS baskılanması, miyozis ve analjezi dahil opioidlerin bütün etkilerini tam olarak geri çevirebilir. Ayrıca meperidin ve tramadol ile başlayanlar hariç opioidlere bağlı nöbetleri antagonize eder. Apneik hastada 0,4-1 mg nalokson İV yapılırken, kardiyopulmoner arrest hastasında 2 mg nalokson İV yapılır. Toplam doz 10 mg olacak şekilde 3 dakika ara ile nalokson 2 mg İV tekrarlanabilir. Naloksonun etkisi dakikalar içinde başlar ve 20-90 dakika sürer. Uzun etkili opioidlerde ve uzatılmış salınımlı formüllerde tekrarlayan dozlar ve infüzyon yapılabilir. Daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Uyarı – önlemler

• İlaç verildikten sonra baş dönmesi ve sersemlik yapabileceği için hastanın bir süre yatar veya oturur pozisyonda kalması sağlanmalı; sersemleme veya düşme riskine karşı dikkatli olunmalıdır.
• Morfinin en önemli yan etkisi solunum depresyonudur; solunumun hem hızını hem de derinliğini azaltır. Hızdaki azalma daha belirgindir, ancak ventilasyon hacmindeki azalmadan sonra başlar.
• Sedasyon yapar. Antikonvülzan etkisi yoktur; aksine konvülzan ilaçlara karşı duyarlılığı artırır.
• Morfin narkotik bir ilaçtır; tekrarlayan uygulamalarda fiziksel bağımlılık, psişik bağımlılık ve tolerans gelişir.

Video

Ticari isim

• M-ESLON 60 mg 7 mikropellet kapsül
• M-ESLON 10 mg 21 mikropellet kapsül
• M-ESLON 100 mg 7 mikropellet kapsül
• M-ESLON 30 mg 14 mikropellet kapsül
• MORFIA 15 mg 30 tablet
• MORFIA 30 mg 30 tablet
• MORFIA CR 100 mg 20 film tablet
• MORFIA CR 15 mg 20 film tablet
• MORFIA CR 30 mg 20 film tablet
• MORFIA CR 60 mg 20 film tablet
• MORFİN HİDROKLORÜR 0,01 g/1 ml 1 ml x 10 ampul
• MORFİN HİDROKLORÜR 0,02 g 1 ml 5 ampul
• MORPHINE HCl 0,01 g 10 ampul
• MORPHINE HCl 0,02 g 5 ampul

Kaynaklar

• StatPearls Publishing. Morphine. NCBI Bookshelf. Güncellenen sürüm.
• Türkiye’de opioid kullanımı ve morfin ile postoperatif analjezi yaklaşımları üzerine derleme çalışma. DergiPark. (Makale bilgisi).
• UpToDate. Morphine: Drug information ve klinik kullanım başlıkları. Güncellenen sürüm.
• Güncel Anestezi. Postoperatif analjezide morfin kullanımı. (Web yayını).
• T.C. Sağlık Bakanlığı. Opioid zehirlenmeleri. Resmî yayın/PDF dokümanı.
• Tıplopedi. Morfin başlığı. (Eğitsel içerik).
• Medscape. Morphine ile ilgili klinik değerlendirme/yayın. (Makale).
• Davis’s Drug Guide. Morphine monografisi. Güncellenen sürüm.
• U.S. Food and Drug Administration. Morphine sulfate ürün bilgisi/etiket (label). 2016.

İigili Yazı

Acil Serviste Sık Kullanılan İlaçlar