1. Giriş ve Kılavuzun Vizyonu
AHA/ASA tarafından yayımlanan “2026 Akut İskemik İnme (AIS) Hastalarının Erken Yönetimi Kılavuzu”, 2018 kılavuzu ve 2019 güncellemesinin yerine geçen güncel önerileri tek bir çerçevede birleştirir. Kılavuz, inme bakımını yalnızca acil serviste başlayan bir işlem olarak değil; hastane öncesi değerlendirmeden akut tedaviye ve erken hastane içi izlem/komplikasyon yönetimine uzanan entegre bir bakım sistemi olarak ele alır. Bu sistem, pratikte çoğu yerde “ana merkez–çevre (uydu) merkez ağı” şeklinde işler: temel değerlendirme ve ilk tedaviler çevre merkezlerde başlatılırken, ileri tedavi gerektiren hastalar planlı şekilde ana merkeze yönlendirilir. “Zaman beyindir” yaklaşımı da bu nedenle sadece hızlanmak değil, doğru hastayı doğru tedaviye ulaştırmak anlamına gelir: bazı hastalarda damar yolundan pıhtı eritici ilaç (IVT) yeterliyken, bazı hastalarda pıhtının damar içinden çıkarılması (endovasküler trombektomi, EVT) için bu işlemi yapabilen merkeze en uygun sevk planı gerekir.
2. En Önemli Stratejik “Eve Götürülecek” Mesajlar
Bu bölüm, AHA/ASA’nin 2026 Akut İskemik İnme (AIS) kılavuzundaki önerileri sahada uygulanabilir “ana mesajlara” dönüştürmeyi amaçlar. Kılavuzun temel yaklaşımı, inme bakımını yalnızca acil serviste başlayan tekil bir işlem olarak değil; hastane öncesi değerlendirmeden akut tedaviye ve erken hastane içi yönetim süreçlerine uzanan, koordinasyon gerektiren bir bakım sistemi olarak ele almaktır. Bu nedenle “zaman beyindir” ilkesi artık yalnızca hızlanmayı değil, doğru hastayı doğru tedaviye (damar yolundan pıhtı eritici tedavi veya pıhtının damar içinden çıkarılması) en uygun merkeze yönlendirerek ulaştırmayı ifade eder. Aşağıdaki başlıklar; kurumların protokollerini güncellemesi, EMS–hastane entegrasyonunu güçlendirmesi, kaynak planlaması yapması ve hasta güvenliğini artırması açısından en pratik ve stratejik “eve götürülecek” mesajları özetlemektedir.
Klinik Başlık
Kılavuzun Net Mesajı
Sahaya / Kuruma Pratik Karşılığı
Mobil İnme Ünitesi (MSU)
MSU varsa, uygun hastada en hızlı tedaviye başlatmak ve fonksiyonel sonucu iyileştirmek için tercih edilir.
MSU = “yerinde görüntüleme + yerinde IVT” avantajı. Bölgesel planlamada MSU’lar, altın zaman diliminde IVT oranını artıran bir araç gibi düşünülmeli.
EMS Hedef Hastane Seçimi (LVO)
LVO (büyük damar tıkanıklığı) şüphesinde trombektomi yapabilen merkeze (TSC) doğrudan nakil bazı bölgelerde yararlı olabilir.
Saha triyajında amaç “en yakın hastane” değil, en uygun tedaviyi en hızlı verecek hastane olmalı.
Bypass Kararı: Ne Zaman Faydasız?
Eğer sistem iyi koordineyse ve yerel merkez IVT + hızlı transferde iyiyse, uzak (örn. 45–60 dk) TSC’ye bypass klinik sonucu iyileştirmez (Faydasız).
“Her LVO şüphesini uzak merkeze gönderelim” yaklaşımı doğru değil. Yerel performans (IVT hızı + transfer hızı) bypass kararını belirler.
Transfer Hız Ölçütü (DIDO Hedefi)
Hastaneler arası transfer gereken durumlarda DIDO süresini azaltacak protokoller kurulmalıdır; kılavuzda ≤120 dk hedef vurgulanır.
Hub–spoke sisteminde kalite göstergesi: “kapıdan gir–kapıdan çık (DIDO)” süresi. EMS + hastane arası önceden yazılı anlaşmalar şart.
Tenekteplaz Seçimi
Tenekteplazın tek bolus (5–10 sn) uygulanması iş akışını kolaylaştırır; 0.25 mg/kg (maks 25 mg) doz, 4.5 saat içinde alteplazın yerine geçebilir.
Hemşirelik yükü azalır, taşıma/transfer süreçleri kolaylaşır. Protokolde “bolus ilaç = daha hızlı ve daha az hata riski” olarak yer almalı.
Genişletilmiş Zaman Penceresi
Perfüzyon görüntülemede “kurtarılabilir doku” varsa; uykuda başlayan (9 saate kadar) veya 4.5–9 saat penceresinde IV tromboliz makul olabilir.
“Süre geçti, bitti” yaklaşımı değişti: doğru görüntüleme + doğru hasta seçimi yeni bir aday grubunu açıyor.
Hafif İnme / Yüksek Riskli TIA
IVT almamış minor inme/yüksek riskli TIA’da erken DAPT (aspirin + klopidogrel) başlamak ve 21 gün sürdürmek tekrarlayan inme riskini azaltır.
Bu grup için net “yol”: Uygun hastada hızlı DAPT başlama + süreyi uzatmama (uzun sürdürmek kanama riskini artırır).
IVT Sırasında Adjuvan İlaçlar
IVT ile birlikte eptifibatid eklemek önerilmez (Faydasız). Ayrıca argatrobanın IVT’ye eklenmesi uzun dönem fonksiyonel sonucu iyileştirmez.
Akut protokol sadeleşmeli: “IVT + rutin adjuvan antitrombotikler” yaklaşımı standart akıştan çıkarılmalı.
Geniş İskemik Çekirdek (Large Core)
Seçilmiş hastalarda EVT endikasyonu genişledi: ASPECTS 3–5 (6–24 saat) için EVT önerilir; ASPECTS 0–2 olan <80 yaş ve <6 saat penceresinde EVT makul olabilir.
Girişimsel kapasite ve 7/24 organizasyon ihtiyacı artar; görüntüleme/seleksiyon protokolleri netleşmeli.
Baziler Arter Oklüzyonu
Baziler oklüzyonda, uygun seçilmiş hastalarda 24 saate kadar EVT güçlü biçimde önerilir (özellikle NIHSS ≥10).
Posterior dolaşım için “geç kaldık” algısı zayıfladı: 7/24 ekip ve hızlı görüntüleme şart.
Pediatrik Entegrasyon
Çocuklar dahil tüm yaşlarda akut nörolojik defisitte organize acil değerlendirme protokolü olmalı; çocukta ani odak nörolojik bulguda inme akılda tutulmalı.
Acil serviste “pediatrik inme alarmı” akışı tanımlanmalı; erişkin tarama mantığı çocukta gecikmeye yol açabildiği için ekip farkındalığı kritik.
EVT Sonrası Agresif Tansiyon Düşürme
Başarılı EVT sonrası ilk 72 saatte SBP’yi <140 mmHg hedeflemek zararlı bulunmuştur (Zararlı).
“Ne kadar düşük o kadar iyi” yok: yoğun bakım/hekim-hemşire ekibi için yanlış hedefe agresif tedaviyi engelleyen net bir eşik gerekir.
3. Yenilenen ve Yüksek etkili öneriler
Bu bölüm, AHA/ASA’nin 2026 Akut İskemik İnme (AIS) kılavuzunda uygulamayı en çok değiştirmesi beklenen yeni önerileri, kılavuzun kendi “What is new and of high impact” tablosuna sadık kalarak özetlendi.
2024 İnme Kılavuzu Güncellemeleri ve Öneriler
Klinik Başlık / Durum
Kılavuz Önerisi ve Kanıt Düzeyi (COR)
PEDİATRİK ÖNERİLER
Hastane Öncesi Tarama
COR 2b: Ambulansla taşınan pediatrik “inme şüphesi” vakalarda, erişkinde kullanılan yaygın tarama araçlarının çocuklarda yararı belirsizdir.
Acil Görüntüleme
COR 2a: MR/MRA (beyin + damar) önceliklidir. Eğer MR hızlı erişilebilir değilse, BT/BT Anjiyo ile acil görüntüleme LVO tanısı için makuldür.
IV Trombolitik (IVT)
COR 2b: 28 gün – 18 yaş arası, doğrulanmış AIS, <4.5 saat ve engellilik yapan defisit varlığında Alteplaz düşünülebilir.
Mekanik Trombektomi (EVT)
- COR 2a: ≥6 yaş, LVO, <6 saat (etkili olabilir).
- COR 2a: ≥6 yaş, LVO, 6–24 saat ve kurtarılabilir doku varsa (etkili olabilir).
- COR 2b: 28 gün–6 yaş, LVO, <24 saat ve kurtarılabilir doku varsa (makul olabilir).
GENEL VE ERİŞKİN ÖNERİLERİ
EMS Bypass & Transfer
COR 3 (Fayda Yok): LVO şüphesiyle hastayı 45–60 dk uzak merkeze bypass etmek sonucu iyileştirmez.
COR 1: EMS ve hastaneler arası transfer protokolleri (DIDO süresini azaltmak için) kurulmalıdır.
Mobil İnme Ünitesi (MSU)
COR 1: Uygun hastada, en kısa tedaviye başlama süresi ve daha iyi sonuç için MSU kullanımı önerilir.
Tansiyon ve Glukoz Yönetimi
COR 3 (Fayda Yok): IVT alan hafif-orta inmede SBP <140 hedeflemek faydasızdır.
COR 3 (Zarar): EVT sonrası ilk 72 saatte agresif tansiyon düşürme (SBP <140) zararlıdır.
COR 3 (Fayda Yok): Glukozu 80–130 mg/dL aralığına IV insülinle indirmek sonucu iyileştirmez.
Trombolitik Seçimi (IVT)
COR 1: 4.5 saat içinde aday erişkinde Tenekteplaz (0.25 mg/kg) veya Alteplaz önerilir. Görüntüleme (CTA/CTP) nedeniyle IVT geciktirilmemelidir.
EVT (Mekanik Trombektomi)
- COR 1: Ön sistem LVO, <6 saat, ASPECTS 3-10 (Klasik endikasyon).
- COR 1: Geniş çekirdek (Large Core), 6-24 saat, ASPECTS 3-5.
- COR 2a: Çok geniş çekirdek, <6 saat, ASPECTS 0-2.
Baziler Arter Tıkanıklığı
COR 1: NIHSS ≥10, hafif iskemik hasarı olan hastalarda ilk 24 saat içinde EVT önerilir.
DAPT (İkili Antiplatelet)
COR 2a: IVT almamış, hafif inme (NIHSS ≤5) veya yüksek riskli TIA hastalarında, aterosklerotik neden düşünülüyorsa 21 gün DAPT (Aspirin+Klopidogrel) başlanması makuldür.
Kılavuzun ortak mesajı; “zaman beyindir” ilkesini yalnızca hız olarak değil, hastayı uygun görüntüleme ve doğru hasta seçimiyle IVT veya EVT gibi en uygun reperfüzyon stratejisine, bunu güvenle ve etkili biçimde sunabilecek merkeze yönlendiren bütüncül bir sistem mantığıyla ele almaktır.
Bu sayfada, özellikle güncellenen ve yüksek etkili önerilerin “eve götürülecek” özetini verdik; devam eden içeriklerde ise kılavuzun hastane öncesi bakım ve EMS destinasyon yönetimi, acil servis değerlendirme ve süreç metrikleri, trombolitik tedavi seçimi ve zaman pencereleri ile endovasküler tedavi endikasyonları ve peri-prosedürel yönetim başlıklarını ayrı ayrı, pratik algoritmalar ve örnek akışlarla daha ayrıntılı olarak ele alacağız.
