Le Fort kırıkları, orta yüz iskeletini ilgilendiren ve çoğu zaman yüksek enerjili künt yüz travmaları sonrasında görülen kompleks kırık paternleridir. Bu kırıklar yalnızca “yüz kırığı” olarak değerlendirilmemelidir; hava yolu obstrüksiyonu, ciddi kanama, kafa tabanı yaralanması, servikal omurga travması, oküler yaralanma ve intrakraniyal patolojilerle birlikte görülebilir. Bu nedenle acil serviste Le Fort kırığından şüphelenilen hastada yaklaşım, estetik ya da rekonstrüktif kaygıdan önce travma algoritması ve yaşamı tehdit eden durumların yönetimi ile başlamalıdır.
Le Fort sınıflaması klasik olarak üç ana kırık paternini tanımlar: Le Fort I: floating palate, Le Fort II: floating maxilla ve Le Fort III: floating face / kraniofasiyal disosiyasyon. Bu kırıkların ortak noktası, pterigoid plakların tutulmasıdır; ancak pterigoid plak kırığı tek başına Le Fort kırığını kesin olarak kanıtlamaz, klinik ve BT bulguları ile birlikte yorumlanmalıdır.
Temel Anatomi ve Mantık
Le Fort kırıkları, yüz iskeletinin “zayıf hatları” boyunca gelişir. Orta yüz; maksilla, nazal kemikler, zigoma, orbita tabanı, nazofrontal bölge ve pterigomaksiller destek yapılarıyla birlikte fonksiyonel bir bütün oluşturur. Bu bölgenin kırılması yalnızca kemik bütünlüğünü bozmaz; dental oklüzyonu, nazal pasajları, orbita yapısını, maksiller sinüsleri ve yüzün vertikal-horizontal destek sistemini de etkiler.
Acil servis pratiğinde bu anatomik bilgi şu nedenle önemlidir:
Hangi segment hareket ediyor?
Üst dişler ve sert damak mı? Maksilla ve burun birlikte mi? Yoksa tüm orta yüz, zigoma ve orbita ile birlikte kafatasından ayrılmış gibi mi?
Bu sorular, hastanın Le Fort paternini anlamada pratik bir başlangıç sağlar.
Le Fort Sınıflaması
Le Fort I: Floating Palate
Le Fort I kırığı, horizontal düzlemde ilerleyen alt maksilla kırığıdır. Kırık hattı genellikle üst diş köklerinin üzerinden geçer, maksiller sinüs duvarlarını ve pterigoid plakları tutar. Klinik olarak üst dişleri taşıyan segment ve sert damak, yüzün üst kısmından ayrılmış gibi hareket edebilir.
Bu patern çoğu zaman üst çene veya üst dişler seviyesine gelen direkt kuvvetle ilişkilidir. Hastada üst dudakta şişlik, gingivobukkal ekimoz, dişlerde gevşeme, maloklüzyon ve üst maksiller segmentte hareketlilik görülebilir.
Klinik ipucu: Sadece üst dişleri taşıyan segment hareket ediyorsa, Le Fort I akla gelmelidir.
Le Fort II: Floating Maxilla
Le Fort II kırığı, piramidal kırık paternidir. Kırık hattı genellikle nazofrontal bölge veya nazal kemikler seviyesinden başlar; maksilla, nazal kemikler, lakrimal kemikler, orbita tabanı ve inferior orbital rim boyunca ilerleyerek pterigoid plaklara ulaşır. Bu nedenle Le Fort II, orta yüzün santral bölümünü ilgilendirir.
Klinikte belirgin orta yüz şişliği, nazal deformite, epistaksis, periorbital ekimoz, infraorbital hipoestezi, maloklüzyon ve maksilla-burun kompleksinde hareketlilik görülebilir. İnterkantal mesafede artış ve nazofrontal basamaklanma da eşlik edebilir.
Klinik ipucu: Maksilla ile birlikte burun da hareket ediyorsa, Le Fort II olasılığı artar.
Le Fort III: Floating Face / Kraniofasiyal Disosiyasyon
Le Fort III, en ağır klasik Le Fort paternidir. Kırık hattı nazofrontal bölgeden başlayarak orbita duvarları, zigomatik ark ve pterigoid plaklar boyunca ilerler. Sonuçta orta yüz iskeleti kraniyal tabandan ayrılmış gibi davranır. Bu nedenle “floating face” veya “kraniofasiyal disosiyasyon” olarak adlandırılır.
Bu hastalarda ciddi yüz deformitesi, yüzde uzama ve düzleşme, yaygın periorbital ekimoz, orbital hooding, enoftalmi, diplopi, görme bozukluğu, BOS rinore veya otore, hemotimpanum ve Battle bulgusu gibi kafa tabanı yaralanmasını düşündüren bulgular görülebilir. Le Fort III kırıkları sıklıkla yüksek enerjili travma ile ilişkilidir ve eşlik eden kafa içi, servikal omurga ve oküler yaralanmalar açısından dikkatli değerlendirme gerektirir.
Klinik ipucu: Maksilla, burun ve zigomatik-orbital kompleks birlikte hareket ediyorsa, Le Fort III düşünülmelidir.
Pratik Karşılaştırma Tablosu
Acil Serviste Klinik Şüphe
Le Fort kırıkları çoğu zaman yüksek enerjili travma sonrası gelir. Motorlu araç kazaları, yüksekten düşme, ciddi darp, spor yaralanmaları ve yüzün sert bir yüzeye çarpması tipik mekanizmalardır. Hastanın yüzündeki şişlik ve deformite bazen kırık paternini maskeleyebilir; bu nedenle muayene sistematik yapılmalıdır.
Acil serviste şu bulgular Le Fort kırığı açısından uyarıcıdır:
- Maloklüzyon
- Orta yüz hareketliliği
- Üst dişlerde gevşeme
- Epistaksis
- Periorbital ekimoz
- İnfraorbital uyuşukluk
- Diplopi veya görme azalması
- BOS rinore/otore şüphesi
- Yüzde belirgin deformite, uzama veya düzleşme
- Ciddi ağız içi kanama
- Hava yolu tehdidi
Acil Yaklaşım: Önce xABCDE
Le Fort kırığında ilk yaklaşım sınıflama yapmak değil, hastanın hayatını tehdit eden sorunları yönetmektir. Yüz travması olan hastada kan, diş parçaları, kemik fragmanları, yumuşak doku ödemi ve posteriora yer değiştirmiş maksiller segment hava yolunu tehdit edebilir. Bu nedenle ilk değerlendirme xABCDE yaklaşımıyla yapılmalıdır. Yüz kırığı yönetiminde sistematik travma değerlendirmesi, hava yolu açıklığı, kanama kontrolü ve hemodinamik stabilite önceliklidir.
A: Airway + Servikal Omurga
Hava yolu kan, kusmuk, kırık dişler ve yumuşak doku ödemi nedeniyle hızla bozulabilir. Servikal omurga korunarak hava yolu değerlendirilmelidir. Ciddi orta yüz travmasında nazotrakeal entübasyon özellikle kafa tabanı kırığı şüphesi olan hastalarda risklidir. Le Fort III gibi ağır yaralanmalarda oral entübasyon, video laringoskopi, cerrahi hava yolu veya seçilmiş durumlarda trakeostomi/submental entübasyon seçenekleri gündeme gelebilir.
B: Breathing
Yüz travması doğrudan toraks yaralanması anlamına gelmez; ancak yüksek enerjili mekanizma nedeniyle toraks, akciğer ve servikal omurga yaralanmaları birlikte değerlendirilmelidir.
C: Circulation
Yüz ve ağız içi kanamalar ciddi olabilir. Direkt bası, aspirasyon, ağız içi tamponlama, hipotansiyonun değerlendirilmesi ve eşlik eden kanama kaynaklarının araştırılması gerekir. Orta yüz kırığı olan hipotansif hastada yalnızca yüz kanamasına odaklanılmamalı; toraks, abdomen, pelvis ve uzun kemik kanamaları da aranmalıdır.
D: Disability
Bilinç durumu, pupil değerlendirmesi, fokal nörolojik bulgu ve kafa tabanı kırığı bulguları değerlendirilmelidir. BOS rinore, hemotimpanum, Battle bulgusu, rakun gözü görünümü ve nörolojik kötüleşme intrakraniyal yaralanma açısından uyarıcıdır.
E: Exposure
Yüz travması izole kabul edilmemelidir. Hastanın tüm vücudu, özellikle servikal omurga, toraks, abdomen, pelvis ve ekstremiteler açısından değerlendirilmelidir.
Görüntüleme
Le Fort Kırıklarında Tanı
Le Fort kırıklarında tanı ve sınıflama çoğunlukla BT ile netleştirilir. Maksillofasiyal BT, akut yüz kırıklarında en değerli görüntüleme yöntemidir; kompleks kırıklarda multiplanar rekonstrüksiyonlar ve 3B değerlendirme cerrahi planlama açısından yardımcı olabilir. Ayrıca mekanizma ve klinik bulgulara göre beyin BT ve servikal omurga BT de gerekebilir.
Acil servis açısından kritik nokta şudur:
BT raporunda pterigoid plak kırığı varsa Le Fort paterni açısından görüntüler dikkatle yeniden değerlendirilmelidir. Ancak pterigoid plak kırığı duyarlı bir bulgu olsa da tek başına spesifik değildir.
Konsültasyonlar
Le Fort kırıkları multidisipliner yönetim gerektirir. Hastanın bulgularına göre şu branşlar erken dönemde sürece dahil edilmelidir:
- Plastik cerrahi / maksillofasiyal cerrahi / KBB
- Göz hastalıkları
- Beyin cerrahisi
- Travma cerrahisi / genel cerrahi
- Anestezi ve yoğun bakım
- Radyoloji
Özellikle diplopi, görme kaybı, globe yaralanması, orbital kompartman sendromu, BOS kaçağı, kafa tabanı kırığı, intrakraniyal kanama veya servikal omurga yaralanması şüphesinde ilgili konsültasyon geciktirilmemelidir.
Tedavi Prensipleri
Le Fort kırıklarının kesin tedavisi çoğu zaman cerrahidir. Amaç; yüzün anatomik yapısını yeniden kurmak, dental oklüzyonu düzeltmek, maksiller ve zigomatik destekleri restore etmek, orbital yapıları korumak ve fonksiyonel/estetik sonuçları iyileştirmektir. Tedavi genellikle stabilizasyon sonrası açık redüksiyon ve internal fiksasyon ile yapılır.
Acil serviste yapılması gerekenler ise daha pratiktir:
- Hava yolunu güvenceye almak
- Kanamayı kontrol etmek
- Servikal omurgayı korumak
- Ağrı kontrolü sağlamak
- Geniş travma değerlendirmesi yapmak
- Gerekli BT görüntülemelerini istemek
- Erken konsültasyon sağlamak
- Açık yara, kontaminasyon ve dental yaralanmaları belgelemek
- Tetanoz ve antibiyotik gereksinimini klinik bağlama göre değerlendirmek
Acil Servis İçin Kırmızı Bayraklar
Aşağıdaki bulgular varsa hasta basit yüz kırığı olarak değerlendirilmemelidir:
- Hava yolu tehdidi
- Kontrolsüz oral/nazal kanama
- Bilinç değişikliği
- BOS rinore/otore şüphesi
- Görme kaybı veya diplopi
- Globe yaralanması şüphesi
- Orbital kompartman sendromu bulguları
- Servikal omurga yaralanması şüphesi
- Maloklüzyon ve belirgin orta yüz instabilitesi
- Le Fort III / kraniofasiyal disosiyasyon şüphesi
Akılda Kalacak Pratik Noktalar
Le Fort sınıflamasını ezberlemek yerine şu mantıkla düşünmek acil servis için daha kullanışlıdır:
Le Fort I: Üst dişler ve damak hareket eder.
Le Fort II: Maksilla ve burun birlikte hareket eder.
Le Fort III: Tüm orta yüz, orbita-zigoma kompleksiyle birlikte hareket eder.
Hepsinde: Pterigoid plak tutulumu aranır.
En önemlisi: Önce hava yolu, kanama, servikal omurga ve eşlik eden yaşamı tehdit eden yaralanmalar değerlendirilir.
Sonuç
Le Fort kırıkları, orta yüz travmasının klasik ama klinikte çoğu zaman karmaşık görülen paternleridir. Acil servis çalışanı için bu sınıflamanın değeri, yalnızca kırığı adlandırmak değil; hastada hava yolu tehdidini, ciddi kanamayı, kafa tabanı yaralanmasını, oküler komplikasyonları ve servikal omurga eşliklerini erken fark etmektir.
Bu nedenle Le Fort kırığı şüphesinde yaklaşımın ana mesajı nettir:
Sınıflamayı bil, ama önce travma hastasını yönet.
Kaynaklar
- Knipe H, Gaillard F. Le Fort fracture classification. Radiopaedia. Erişim tarihi: 28 Nisan 2026. https://radiopaedia.org/articles/le-fort-fracture-classification
- Haag A. Le Fort Fracture: What Is It, Diagnosis, and Treatment. Osmosis. Son güncelleme: 4 Şubat 2025. Erişim tarihi: 28 Nisan 2026. https://www.osmosis.org/answers/Le-Fort-fracture
- Hohman MH, Patel BC, Waseem M. Le Fort Fractures. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. Son güncelleme: 11 Aralık 2024. Erişim tarihi: 28 Nisan 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526060/
- Pham HM, Pelton JB, Chen WT, Wu KY, et al. Lefort Fractures. EyeWiki. Son düzenleme: 4 Ocak 2026. Erişim tarihi: 28 Nisan 2026. https://eyewiki.org/Lefort_Fractures
- Phillips BJ, Turco LM. Le Fort Fractures: A Collective Review. Bull Emerg Trauma. 2017;5(4):221-230. doi:10.18869/acadpub.beat.5.4.499.
- Ceallaigh PÓ, Ekanaykaee K, Beirne CJ, Patton DW. Diagnosis and management of common maxillofacial injuries in the emergency department. Part 4: orbital floor and midface fractures. Emerg Med J. 2007;24(4):292-293. doi:10.1136/emj.2006.035964.
