Akut iskemik inme, beyin dokusunu besleyen serebral arterlerin tromboz veya emboli sonucunda daralması ya da tamamen tıkanması nedeniyle gelişen, ani nörolojik fonksiyon kaybı ile karakterize acil bir klinik tablodur. Tüm inmelerin yaklaşık %85’ini oluşturan iskemik inme; dünya genelinde kardiyovasküler hastalıklar ve malignitelerden sonra en sık ölüm nedenlerinden biri olup, erişkin popülasyonda uzun dönem sakatlığın en önemli sebepleri arasında yer almaktadır.
İskemik inme yalnızca mortalite açısından değil, aynı zamanda ciddi fonksiyonel bağımlılık, bilişsel kayıp ve yaşam kalitesinde belirgin azalma nedeniyle de önemli bir halk sağlığı problemidir. İnme sonrası gelişen nörolojik sekeller; birey, aile ve sağlık sistemi üzerinde yüksek ekonomik ve sosyal yük oluşturmaktadır. Bu nedenle akut iskemik inme yönetimi, “zaman beyindir” (time is brain) prensibi doğrultusunda değerlendirilmeli ve miyokard infarktüsü ile majör travma benzeri zamana duyarlı medikal aciller arasında kabul edilmelidir.
Akut inme yönetiminde temel hedef; semptom başlangıcından reperfüzyon tedavisine kadar geçen süreyi mümkün olduğunca azaltmaktır. Bu nedenle hastane öncesi dönemde inme belirtilerinin erken tanınması, uygun merkezlere hızlı transferin sağlanması ve inme ekiplerinin önceden aktive edilmesi prognoz üzerinde doğrudan belirleyici rol oynamaktadır.
BE-FAST İnme Tanı Yaklaşımı
İnme farkındalığını artırmak amacıyla geliştirilen BE-FAST yaklaşımı; toplumun ve sağlık çalışanlarının akut inme belirtilerini hızlı şekilde tanıyabilmesini hedefleyen pratik bir tarama yöntemidir. Özellikle prehospital dönemde erken tanı oranlarını artırarak reperfüzyon tedavisine ulaşım süresini kısaltmada önemli katkı sağlamaktadır.
Güncel kılavuzlara göre uygun hastalarda intravenöz trombolitik tedavi, semptom başlangıcından itibaren ilk 4.5 saat içerisinde uygulanabilmektedir. Büyük damar oklüzyonu saptanan seçilmiş olgularda ise mekanik trombektomi, ileri görüntüleme kriterleri doğrultusunda semptom başlangıcından sonraki 6–24 saat aralığında etkili tedavi seçenekleri arasında yer almaktadır.
Bununla birlikte akut iskemik inmeli hastaların önemli bir kısmı hastaneye geç başvurduğu için reperfüzyon tedavilerinden yararlanamamaktadır. En büyük zaman kaybı genellikle semptomların başlaması ile acil yardım çağrısı arasındaki süreçte yaşanmaktadır. İnme belirtilerinin yeterince bilinmemesi, semptomların geçici olduğu düşüncesi veya klinik tablonun inkâr edilmesi bu gecikmenin başlıca nedenleri arasındadır.
Bu nedenle toplumun inme belirtileri konusunda bilinçlendirilmesi, prehospital sağlık sistemlerinin optimize edilmesi ve sağlık profesyonellerinin hızlı inme algoritmalarına hakim olması; akut iskemik inmede mortalite ve morbiditenin azaltılmasında kritik öneme sahiptir.
