Çocuklarda kafa travmaları, çocukluk çağının en önemli sağlık sorunlarından biridir ve özellikle 1-15 yaş grubunda morbidite ve mortalitenin en sık nedenleri arasında yer alır. Pediatrik travma yönetiminde yapılan en önemli hatalardan biri, çocuk hastaların yetişkinlerin küçük bir modeli gibi değerlendirilmesidir. Ancak çocuklar, anatomik ve fizyolojik özellikleri nedeniyle travmaya çok daha duyarlıdır ve oluşan hasar; travmanın mekanizmasına, çocuğun yaşına ve gelişim basamağına göre değişiklik gösterir.
PECARN kriterleri (Pediatric Emergency Care Applied Research Network); çocukluk çağında kafa travması sonrası hangi hastalarda beyin BT çekilmesi gerektiğini belirlemek amacıyla geliştirilmiş klinik karar kurallarıdır.
PECARN’ın Amaçları
- Klinik olarak önemli travmatik beyin yaralanmasını (ciTBI) saptamak
- Gereksiz beyin BT çekimlerini azaltmak
- Çocuklarda radyasyon maruziyetini en aza indirmek
- Acil serviste güvenli ve standart bir değerlendirme yaklaşımı sağlamak
2 Yaş ve Üzeri Çocuklarda PECARN
PECARN Algoritması
PECARN çocuk grubunda en yüksek duyarlılığa sahip klinik karar araçlarından biridir.
Algoritma:
- 18 yaş altı
- İlk 24 saat içinde başvuran
- Künt kafa travmalı
- GKS 14-15
olan hastaları kapsamaktadır.
≥ 2 Yaş Yüksek Risk Bulguları
≥ 2 Yaş Orta Risk Bulguları
Şiddetli Travma Mekanizması Nedir?
- Motorlu araçtan fırlama
- Yayaya araç çarpması
- Yüksekten düşme
- Bisiklet kazasında kasksız yaralanma
- Yüksek enerjili travmalar
PECARN’ın Klinik Önemi
- Pediatrik kafa travmalarında en yaygın kullanılan karar kurallarındandır.
- Gereksiz BT çekimini ciddi oranda azaltır.
- Çocuklarda radyasyon ilişkili malignite riskini azaltmayı hedefler.
- Yüksek duyarlılığa sahiptir.
PECARN Duyarlılık Verileri
Öğrenme Noktaları 🚨
- PECARN algoritması çocuklarda en sık kullanılan ve en duyarlı karar araçlarından biridir.
- PECARN yaşa göre iki farklı algoritma kullanır.
- Yüksek risk bulgularında BT önerilir.
- Orta risk grubunda klinik gözlem önemli bir seçenektir.
- Klinik kötüleşme varsa görüntüleme geciktirilmemelidir.
- Çocuklar anatomik ve fizyolojik olarak travmaya erişkinlerden daha duyarlıdır.
- Pediatrik kafa travmalarında gereksiz BT çekimlerinden kaçınılmalıdır.
- Radyasyon maruziyeti nedeniyle klinik karar kuralları büyük önem taşır.
Etiyoloji ve Travmaya Yatkınlık Nedenleri
Çocuklarda kafa travmaları, pediatrik yaş grubunun en önemli morbidite ve mortalite nedenlerinden biridir. Çocuklar anatomik ve fizyolojik özellikleri nedeniyle travmaya erişkinlerden çok daha duyarlıdır. Bu nedenle pediatrik travma hastaları hiçbir zaman “küçük erişkin” olarak değerlendirilmemelidir.
Çocuklar ile erişkinler arasındaki temel farklılıklar ve travmaya yatkınlık nedenleri şunlardır:
- Vücut yüzey alanına oranla başın daha büyük ve ağır olması nedeniyle travma sırasında kafa bölgesine düşen kuvvet daha fazladır. Özellikle oksiput ve frontal bölge belirgindir, yüz kemikleri ise daha küçüktür.
- Servikal vertebralar tam gelişmediğinden kafa kemikleri gevşek ligaman yapılarla desteklenir. Bu durum boynun daha zayıf olmasına ve baş hareketlerinin artmasına neden olur.
- Pediatrik kafatası daha elastiktir ve kırık oluşmadan travma enerjisini absorbe edebilir.
- Toplam dolaşım hacmi düşük olduğundan çocuklar kan kaybına karşı daha hassastır.
- İnce deri yapısı ve cilt altı yağ dokusunun az olması; hipotermiye ve künt travmaya yatkınlığı artırır.
- Çocuk beyninin miyelinizasyonu tamamlanmamıştır ve su içeriği daha fazladır. Bu nedenle makaslama kuvvetlerine ve akselerasyon-deselerasyon yaralanmalarına daha duyarlıdır.
- Kafatası kemikleri ince, fontaneller ve sütürler açık olduğundan intrakraniyal yapılar travmadan daha az korunur.
Pediatrik Hastalarda Klinik Değerlendirme Güçlükleri
Pediatrik kafa travmalı hastaların değerlendirilmesi erişkinlere göre daha zordur:
- Travma öyküsünü yeterince ifade edemeyebilirler.
- Fizik muayeneye koopere olamayabilirler.
- Glasgow Coma Scale değerlendirmesi zor olabilir.
- Çoklu organ yaralanmaları daha sık görülür.
- Şoka girme riskleri daha yüksektir.
Bu farklılıklar nedeniyle çocuklarda kafa travmaları acil servislerde dikkatle değerlendirilmelidir.
Pediatrik Hastalarda BT Kullanımı ve Radyasyon Riski
Travmatik beyin yaralanması (TBY) şüphesinde hızlı değerlendirme için en sık kullanılan görüntüleme yöntemi kraniyal BT’dir. Ancak çocuklarda BT kullanımında önemli çekinceler bulunmaktadır. Bunun temel nedeni, çocukların iyonize radyasyona erişkinlerden çok daha duyarlı olmasıdır.
Kranial BT Sonrası Kanser Gelişme Riski
Yapılan çalışmalarda tek seferlik kraniyal BT sonrası kanser gelişme riskinin arttığı gösterilmiştir:
Bu nedenle BT kararı verilirken mutlaka risk-yarar analizi yapılmalıdır.
Kafa Travmasında Kullanılan Klinik Karar Kuralları
Çocuk ve erişkin kafa travmalarında sık kullanılan klinik karar algoritmaları şunlardır:
- Canadian CT Head Rule
- New Orleans Criteria
- NEXUS II
- PECARN
- National Institute for Health and Care Excellence kriterleri
- CHALICE
- CATCH
Kaynaklar
- Kuppermann N et al.
Identification of children at very low risk of clinically-important brain injuries after head trauma: a prospective cohort study.
PECARN
Lancet. 2009;374(9696):1160-1170. - American Academy of Pediatrics Pediatric Head Trauma Guidelines.
- Centers for Disease Control and Prevention Pediatric Mild Traumatic Brain Injury Guideline.
- Tintinalli’s Emergency Medicine
Pediatric head trauma bölümü. - Rosen’s Emergency Medicine
Minor pediatric head trauma evaluation section.
