Ovaryen Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS), yardımcı üreme tekniklerinde (YÜT) kullanılan ovaryen hiperstimülasyon tedavisinin ciddi bir komplikasyonu olarak bilinir. Gonadotropinlerin aşırı stimülasyonu sonucu, yumurtalıkların aşırı büyümesi ve damar dışına sıvı sızması ile karakterizedir. Bu durum, hastaların hem klinik semptomlar hem de yaşam kalitesi açısından ciddi etkilenmesine neden olabilir.
Epidemiyoloji
OHSS, özellikle in-vitro fertilizasyon (IVF) gibi tedavi yöntemlerinde kullanılan gonadotropinlerle ilişkilidir. Hafif OHSS vakaları YÜT uygulamalarının %20-30’unda görülebilirken, şiddetli OHSS insidansı %1-5 arasındadır. Risk faktörleri arasında polikistik over sendromu (PCOS), genç yaş, düşük vücut kitle indeksi ve yüksek serum estradiol seviyeleri yer alır.
Risk Faktörleri
Patofizyoloji
OHSS’nin patofizyolojisi, özellikle luteal fazda, kapiller geçirgenlik artışıyla birlikte oluşur. Bu artışın temelinde vasküler endotel büyüme faktörü (VEGF) bulunmaktadır. Artan VEGF düzeyleri, damar endotel hücreleri üzerindeki reseptörler aracılığıyla kapiller geçirgenliği artırır, bu da sıvıların damar dışına çıkmasına ve üçüncü boşluklarda toplanmasına yol açar.
Klinik
OHSS’nin klinik spektrumu geniştir ve semptomlar hafiften şiddetliye kadar değişebilir:
- Hafif OHSS: Hafif abdominal distansiyon, mide bulantısı ve rahatsızlık hissi.
- Orta OHSS: Abdominal distansiyonun artması, bulantı, kusma, ishal ve kilo artışı.
- Şiddetli OHSS: Ciddi abdominal distansiyon, dispne, elektrolit dengesizlikleri, oligüri veya anüri, hemokonsantrasyon, hipovolemi, plevral efüzyon, asit ve renal yetmezlik.
Tanı
OHSS tanısı klinik semptomlar ve laboratuvar bulgularına dayanır. Kan testleri, hematokritin artışı, beyaz kan hücrelerinin artışı, karaciğer fonksiyon testlerinde anormallikler ve renal fonksiyon bozukluklarını içerebilir. Ultrasonografi, yumurtalıkların büyümesini ve serbest sıvının varlığını gösterebilir.
Acil Servis Yaklaşımı
OHSS’nin yönetimi, semptomların ciddiyetine bağlıdır ve amaç hastanın durumunun stabilizasyonunu sağlamaktır.
- Hafif ve Orta OHSS: Bu vakalar genellikle ayakta tedavi edilebilir. Sıvı alımının artırılması, elektrolitlerin izlenmesi ve sık aralıklarla klinik değerlendirme yapılması önemlidir.
- Şiddetli OHSS: Bu vakalarda hastaneye yatış gereklidir. Tedavi, intravenöz sıvı replasmanı, elektrolit dengesizliklerinin düzeltilmesi, plevral veya abdominal boşluklara sıvı drenajı ve gerektiğinde antikoagülan tedavi içerir.
Komplikasyonlar
Yönetim ve Uygulamalar
Önleme Stratejileri
OHSS’yi önlemek için düşük doz gonadotropin protokolleri, antagonist protokolleri ve “coasting” yöntemi sayılabilir. Ayrıca, human chorionic gonadotropin (hCG) yerine agonist trigger kullanımı da riskin azaltılmasında etkilidir.
Sonuç
Ovaryen Hiperstimülasyon Sendromu, YÜT uygulamaları sırasında ortaya çıkabilecek ciddi bir komplikasyondur. OHSS’nin erken tanısı ve uygun yönetimi, hastaların prognozunu önemli ölçüde iyileştirebilir. Acil servis çalışanlarının bu belirtiler ve yönetim konusunda bilinçli olmaları hayati önem taşır.
Kaynaklar
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Ovarian hyperstimulation syndrome. Fertil Steril. 2016;106(7):1634-1641.
- Aboulghar M. Ovarian hyperstimulation syndrome: classifications and critical analysis of preventive measures. Hum Reprod Update. 2020;26(2):159-179.
- Papanikolaou EG, Tournaye H, Verpoest W. Early and late ovarian hyperstimulation syndrome: early pregnancy outcome and profile. Hum Reprod. 2019;34(1):142-152.
- Chen Q, Wang Y, Sun L. Strategies to prevent ovarian hyperstimulation syndrome in IVF: a systematic review and network meta-analysis. Sci Rep. 2020;10(1):5807.
- Humaidan P, Quartarolo J, Papanikolaou EG. Preventing ovarian hyperstimulation syndrome: guidance for the clinician. Fertil Steril. 2019;111(4):664-670.
- Orvieto R, Seifer DB. Ovarian hyperstimulation syndrome-pathophysiology, incidence, and risk factors. Fertil Steril. 2020;114(4):705-708.
- Delvigne A, Rozenberg S. Epidemiology and prevention of ovarian hyperstimulation syndrome (OHSS): a review. Hum Reprod Update. 2020;26(6):668-685.
- Humaidan P, Kol S, Papanikolaou EG. GnRH agonist for triggering of final oocyte maturation: time for a change of practice?. Hum Reprod Update. 2020;26(6):667-688.
- Tarlatzis BC, Kolibianakis EM. GnRH agonists vs antagonists in assisted reproduction: is the emperor naked?. Hum Reprod. 2020;35(3):537-539.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Prevention and treatment of moderate and severe ovarian hyperstimulation syndrome: a guideline. Fertil Steril. 2020;114(2):359-373.
