Surviving Sepsis Campaign’in 2026 erişkin kılavuzu, sepsis ve septik şok yönetimini yalnızca öneriler üzerinden değil, bu önerilerin gücü ve dayandıkları kanıt düzeyi üzerinden de yapılandırmaktadır. Hastane içi bakımın yanı sıra hastane öncesi dönem ve taburculuk sonrası geçiş bakımını da kapsayan bu güncel kılavuz, klinisyene sadece “ne yapmalı?” sorusunun değil, “bu öneri ne kadar güçlü?” ve “arka plandaki kanıt ne kadar güvenilir?” sorularının da yanıtını vermeyi amaçlamaktadır.
Bu yazıda, 2026 sepsis kılavuzundaki önerileri ve bunlara eşlik eden kanıt düzeylerini sistematik biçimde ele alacağız. Amacımız, önerileri yalnızca sıralamak değil; her önerinin klinik ağırlığını, pratikte ne ölçüde bağlayıcı olduğunu ve özellikle kanıt düzeyi düşük olduğunda bunun nasıl yorumlanması gerektiğini ortaya koymaktır.
ÖNERİ GÜCÜ VE KANIT DÜZEYİ NASIL OKUNMALI?
2026 sepsis kılavuzunda öneriler, yalnızca “ne yapılmalı?” sorusuna yanıt vermez; aynı zamanda bu önerinin ne kadar güçlü olduğunu ve hangi düzeyde kanıta dayandığını da gösterir. Bu nedenle her öneri aynı ağırlıkta yorumlanmamalıdır. Klinik karar verirken, önerinin yönü kadar öneri gücü ve kanıt kesinliği de birlikte değerlendirilmelidir.
TABLO 1. ÖNERİ GÜCÜNÜN ANLAMI
Kılavuz dili: “Öneriyoruz”
Pratik anlamı: Çoğu hasta için standart yaklaşım olarak uygulanabilir. Yarar-zarar dengesi daha nettir.
Kılavuz dili: “Öneriyoruz / düşünülebilir / önerilir”
Pratik anlamı: Çoğu hastada uygun olabilir; ancak hasta özellikleri, klinik bağlam ve kaynaklar kararı değiştirebilir.
Kılavuz dili: Derecelendirilmiş klasik öneri değildir.
Pratik anlamı: Klinik olarak açık, temel ve tartışmasız kabul edilen uygulamaları ifade eder.
Kısaca, güçlü öneriler çoğu hasta için daha bağlayıcıdır; koşullu öneriler ise bireyselleştirilmiş karar gerektirir. Özellikle sepsis gibi heterojen tablolarda koşullu öneriler, hastanın kliniği ve kurum olanakları ile birlikte değerlendirilmelidir.
TABLO 2. KANIT DÜZEYİNİN ANLAMI
Anlamı: Gerçek etkinin mevcut tahmine çok yakın olma olasılığı yüksektir.
Anlamı: Gerçek etkinin tahmine yakın olması muhtemeldir, ancak anlamlı farklılık olabilir.
Anlamı: Etki tahminine duyulan güven sınırlıdır; gerçek etki belirgin biçimde farklı olabilir.
Anlamı: Etki tahminine güven çok azdır; gerçek etki tahmin edilenden oldukça farklı olabilir.
Burada önemli nokta şudur: öneri gücü ile kanıt düzeyi aynı şey değildir. Güçlü bir öneri düşük kanıt düzeyine dayanabilir; koşullu bir öneri ise daha sağlam bir kanıt gövdesine sahip olabilir. Bu nedenle öneriyi değerlendirirken yalnızca sonuca değil, sonucun ne kadar güvenilir verilerle desteklendiğine de bakılmalıdır.
DÜŞÜK KANIT DÜZEYİ NE ANLAMA GELİR?
Düşük veya çok düşük kanıt düzeyi, önerinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Bu durum daha çok, kararın daha yüksek belirsizlik altında verildiğini gösterir. Sepsis ve septik şok gibi acil ve yüksek riskli klinik tablolarda bazı öneriler, sınırlı kanıta rağmen klinik zorunluluk ve uzman görüş birliği nedeniyle yine de önemli olabilir.
BU YAZI NASIL OKUNMALI?
Bu yazının devamında her öneri yalnızca içeriğiyle değil; öneri gücü, kanıt düzeyi ve klinikte ne kadar bağlayıcı olduğu ile birlikte ele alınacaktır. Böylece okuyucu, kılavuz maddelerini sadece bir öneri listesi olarak değil, kanıt temelli karar verme sürecinin bir parçası olarak değerlendirebilecektir.
TARAMA VE ERKEN TEDAVİ
Öneri: Hastaneler ve sağlık sistemlerinde, akut hastalanmış yüksek riskli hastalarda sepsis taramasını, tedaviye yönelik standart işleyiş prosedürlerini ve sepsise özgü kalite iyileştirme stratejilerinin uygulanmasını içeren bir sepsis performans iyileştirme programının kullanılması önerilir.
- Sepsis taraması: Güçlü öneri, orta kesinlikte kanıt
- Standart işleyiş prosedürleri: Güçlü öneri, çok düşük kesinlikte kanıt
- Kalite iyileştirme stratejileri: Güçlü öneri, orta kesinlikte kanıt
Not: Performans iyileştirme programları ve kalite iyileştirme stratejileri, kurumun bulunduğu koşullara ve uygulama kapasitesine göre değişkenlik gösterebilir.
Durum: Yeni: Sepsise özgü kalite iyileştirme stratejileri. Korunan: Performans iyileştirme programı, sepsis taraması ve standart işleyiş prosedürleri.
UYGULAMA STRATEJİLERİ
Öneri: Hastaneler ve sağlık sistemlerinde, pozitif bir sepsis tarama sonucunun ardından sepsis tanısını ve tedavisini hızlandırmak amacıyla yatak başında multidisipliner ekip değerlendirmesini içeren bir “code sepsis” veya “sepsis huddle” protokolünün kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: “Code sepsis” veya “sepsis huddle” protokolleri, pozitif sepsis taraması sonrası tanı ve tedavi sürecini hızlandırmak amacıyla, hasta başında multidisipliner ekibin kısa ve yapılandırılmış bir değerlendirme yapmasını ifade eder.
Durum: Yeni
HASTANEYE GİDERKEN SEPSİS TARAMASI
Öneri: Ambulans veya hava yoluyla hastaneye nakledilmekte olan akut hastalıklı erişkinlerde, herhangi bir tarama aracı kullanılmamasına kıyasla, standart bir sepsis tarama aracının kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
HASTANEDE SEPSİS TARAMASI
Öneri: Hastanede yatan akut hastalarda, sepsis taraması için tek başına qSOFA kullanılmasına kıyasla, NEWS, NEWS2, MEWS veya SIRS ölçütlerinden birinin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
SEPSİS İÇİN BİYOBELİRTEÇLER VE HIZLI TANI TESTLERİ
Öneri: Sepsis klinik bir tanıdır ve tek bir biyobelirteç ya da tanısal test kullanılarak ne doğrulanmalı ne de dışlanmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeni
Öneri: Yeni hızlı konak yanıtı tanı testlerinin kullanımı konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeni
KAN KÜLTÜRLERİ
Öneri: Olası, muhtemel veya kesin sepsis ya da septik şok düşünülen erişkinlerde, kan kültürlerinin mümkün olan en kısa sürede ve ideal olarak antimikrobiyal tedavi uygulanmadan önce alınması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
KAN LAKTAT ÖLÇÜMÜ
Öneri: Olası, muhtemel veya kesin sepsis ya da septik şok düşünülen erişkinlerde, kan laktat düzeyinin ölçülmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
İLK SIVI RESÜSİTASYONU
Öneri: Sepsis ve septik şok tıbbi acil durumlardır; tedavi ve resüsitasyona derhal başlanmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsise bağlı hipoperfüzyon veya septik şok gelişen erişkinlerde, ilk 3 saat içinde en az 30 mL/kg intravenöz kristalloid uygulanması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Başlangıç sıvı hacmi belirlenirken hastanın bireysel özellikleri ve klinik bağlamı dikkate alınmalıdır. Sıvı tedavisi planlayan klinisyenler, yetersiz ya da aşırı resüsitasyonun zararlarından kaçınmak için hastayı sık ve sürekli olarak yeniden değerlendirmeli, yakın izlem yapmalıdır. Vücut ağırlığına göre hesaplanan sıvı miktarı, gerçek vücut ağırlığı esas alınarak; vücut kitle indeksi >30 kg/m2 olan hastalarda ise düzeltilmiş veya ideal vücut ağırlığına göre hesaplanabilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
SIVI RESÜSİTASYONUNA GÖRE VAZOPRESÖR BAŞLATMA ZAMANLAMASI
Öneri: Sepsise bağlı hipotansiyonu olan erişkinlerde, başlangıçta intravenöz kristalloid sıvı bolus resüsitasyonu uygulanması ve hipotansiyon devam ederse vazopresör desteğine geçilmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Hemodinamik olarak instabil septik şok hastalarında, bazı olgularda intravenöz kristalloid sıvı ile eş zamanlı olarak vazopresör başlanması gerekebilir. İnstabil şok varlığı fizik muayene ile değerlendirilmelidir. Belirgin hipotansiyon, benekli deri görünümü, kül renginde soluk görünüm, siyanoz veya oksijen satürasyonunda düşüş, taşikardi ve mental durumda bozulma instabil şoku düşündüren başlıca klinik bulgulardır.
Durum: Yeni
VAZOPRESÖR UYGULAMA YOLU
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, ortalama arter basıncını yeniden sağlamak amacıyla vazopresör tedavisinin santral venöz erişim sağlanana kadar geciktirilmesi yerine periferik yoldan başlanması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Vazopresörlerin periferik yoldan uygulanmasında kullanım süresi, doz veya damar yolu özellikleri (periferik damar yolu çapı ya da anatomik yerleşim) konusunda öneride bulunmak için mevcut veriler yetersizdir. Midline kateterler bu değerlendirme kapsamında ele alınmamıştır.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
ORTALAMA ARTERİYEL BASINÇ (MAP) HEDEFLERİ
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, başlangıç ortalama arter basıncı (OAB/MAP) hedefi olarak daha yüksek değerler yerine 65 mmHg hedeflenmesi önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Not: Klinik uygulamada OAB’nin tam olarak 65 mmHg düzeyinde tutulması mümkün olmadığından, makul bir hedef aralığı içinde (örneğin ±5 mmHg) izlem yapılmalıdır. Vazopresör tedavisi bu aralıkta OAB’yi sürdürecek şekilde titre edilmelidir.
Durum: Korunan. Yeni not eklenmiş.
Öneri: 65 yaş ve üzerindeki septik şoklu erişkinlerde, başlangıç ortalama arter basıncı (OAB/MAP) hedefi olarak daha yüksek aralıklar yerine 60–65 mmHg aralığının hedeflenmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
YOĞUN BAKIM ÜNİTESİNE YATIŞ
Öneri: Yoğun bakım yatışı gerektiren sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, hastaların ilk 6 saat içinde yoğun bakıma kabul edilmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
ENFEKSİYON
Öneri: Olası, muhtemel veya kesin septik şoku olan erişkinlerde, antimikrobiyal tedavinin derhal, ideal olarak tanındıktan sonraki ilk 1 saat içinde başlanması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Şok olmaksızın muhtemel veya kesin sepsisi olan erişkinlerde, antimikrobiyal tedavinin derhal, ideal olarak tanındıktan sonraki ilk 1 saat içinde başlanması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Şok olmaksızın olası sepsisi olan erişkinlerde, hızlı ve zamanla sınırlı bir değerlendirme yapılması; enfeksiyon şüphesi devam ediyorsa antimikrobiyal tedavinin, sepsisten ilk şüphelenilen andan itibaren 3 saat içinde başlanması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Şok olmaksızın olası sepsisi olan erişkinlerde, klinisyenler akut hastalığın enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan nedenlerini hızla değerlendirmelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Enfeksiyon olasılığı düşük olan ve şok tablosu bulunmayan erişkinlerde, hasta yakın izlem altında tutulurken antimikrobiyal tedavinin ertelenmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
HASTANEYE GİDERKEN ANTİBİYOTİK TEDAVİSİNE BAŞLAMA ZAMANLAMASI
Öneri: Kesin veya muhtemel sepsisi olan, hipotansiyon gelişmiş (yani septik şok tablosundaki) ve hastane içinde tıbbi değerlendirmeye ulaşma süresinin 60 dakikayı aşmasının beklendiği erişkinlerde, antimikrobiyal tedavinin ambulans veya hava nakli sırasında başlanması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Hastane öncesi antibiyotik uygulaması, yalnızca ambulans veya hava nakli sırasında sepsis taraması için yapılandırılmış bir süreç mevcutsa uygulanmalıdır; bu yaklaşım, 3 numaralı öneride belirtilen hastane öncesi sepsis tarama sistemi ile birlikte düşünülmelidir.
Durum: Yeni
BİYOBELİRTEÇ REHBERLİĞİNDE ANTİMİKROBİYAL TEDAVİYE BAŞLAMA
Öneri: Olası veya muhtemel sepsisi ya da septik şoku olan erişkinlerde, antimikrobiyal tedaviye başlanıp başlanmamasına karar verirken, prokalsitonin ile birlikte klinik değerlendirme yerine yalnızca klinik değerlendirmenin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
KAYNAK KONTROLÜ
Öneri: Sepsis veya septik şoku olan erişkinler, acil kaynak kontrolü gerektiren özgül anatomik tanılar veya enfeksiyon odakları açısından hızla değerlendirilmelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoku olan ve kaynak kontrolü gerektiren özgül bir anatomik tanı ya da enfeksiyon odağı saptanan erişkinlerde, geç kaynak kontrolü yerine erken kaynak kontrolü önerilir; ideal olarak bu müdahale, kaynak kontrolü gerektiren sepsis veya septik şok tanısından sonraki ilk 6 saat içinde gerçekleştirilmelidir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
AMPİRİK ÇOKLU İLAÇ DİRENÇLİ (MDR) PATOJEN KAPSAMI
Öneri: Belirli bir çoklu ilaca dirençli (MDR) patojen ile enfeksiyon açısından yüksek risk taşıyan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bu MDR patojeni kapsayan ampirik antimikrobiyal tedavinin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: MDR patojenler için risk faktörleri arasında, ilgili MDR patojen ile kolonizasyon varlığı, aynı MDR patojen ile geçirilmiş önceki enfeksiyon öyküsü, uzun süreli geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı ve söz konusu MDR patojen prevalansının yüksek olduğu birimde uzamış hastane yatışı yer alır.
Durum: Yeni
Öneri: Belirli bir çoklu ilaca dirençli (MDR) patojen ile enfeksiyon açısından düşük risk taşıyan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bu MDR patojeni kapsayan ampirik antimikrobiyal tedavinin kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
AMPİRİK ANTİFUNGAL TEDAVİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, ampirik antifungal tedavinin rutin olarak kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Ampirik antifungal tedavi; immünsüpresyon, uzamış antibiyotik kullanımı, uzamış hastane yatışı ve intraabdominal enfeksiyon odağı gibi fungal enfeksiyon risk faktörleri bulunan seçilmiş hastalarda olgu bazında değerlendirilebilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
AMPİRİK ANAEROBİK KAPSAMA
Öneri: Anaerob enfeksiyon açısından risk faktörü bulunmayan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, anaerob kapsama içermeyen ampirik bir antibiyotik rejiminin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Olası çoklu ilaca dirençli (MDR) patojenlerin kapsanmasının gerekli olduğu durumlarda, anaerob aktivitesi bulunan ajanlar (örneğin piperasilin-tazobaktam veya karbapenemler), anaerob kapsama içermeyen alternatif ajanların yetersiz kaldığı olgularda uygun seçeneklerdir.
Durum: Yeni
Öneri: Anaerob enfeksiyon açısından özgül risk faktörleri bulunan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, anaerob kapsama içeren ampirik bir antibiyotik rejiminin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Anaerob enfeksiyon için risk faktörleri arasında intraabdominal veya derin yerleşimli jinekolojik/obstetrik enfeksiyon odağı, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu, baş-boyun enfeksiyonları ile santral sinir sistemi apseleri veya ampiyem yer alır.
Durum: Yeni
AMPİRİK ANTİMİKROBİYAL TEDAVİYE REHBERLİK ETMEK İÇİN MİKROBİYOLOJİK GÖZETİM
Öneri: Ampirik antimikrobiyal tedaviyi yönlendirmek amacıyla, bölüm düzeyinde (örneğin yoğun bakım ünitesi genelinde) üst solunum yolu mikrobiyolojik sürveyans örneklerinin kullanımı konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeni
PATOJENE ÖZGÜ HIZLI TANI TESTLERİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, etken mikroorganizmaya özgü hızlı tanı testlerinin; klinik özellikler, yerel patojen ve direnç paternleri, mevsimsel özellikler, testlerin erişilebilirliği ve antimikrobiyal stewardship desteği dikkate alınarak, seçilmiş hastalarda olgu bazında kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
CANDIDA MANTARINA YÖNELİK BİYOBELİRTEÇLER, ANTİFUNGAL TEDAVİYE BAŞLAMA KONUSUNDA YOL GÖSTERİCİ OLABİLİR
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, ampirik antifungal tedaviye başlanmasını yönlendirmek amacıyla Candida fungal biyobelirteçlerinin kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Candida biyobelirteçlerinin, ampirik antifungal tedaviye başlanmasını yönlendirmek amacıyla kullanımı; immünsüpresyon, uzamış antibiyotik maruziyeti, uzamış hastane yatışı ve intraabdominal enfeksiyon odağı gibi Candida enfeksiyonu açısından yüksek risk taşıyan seçilmiş hastalarda olgu bazında değerlendirilebilir.
Durum: Yeni
BETA-LAKTAM ANTİBİYOTİKLERİN UZUN SÜRELİ İNFÜZYONU
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, beta-laktam antibiyotiklerin idame tedavisinde (başlangıç yükleme dozundan sonra) bolus uygulama yerine uzatılmış infüzyon ile verilmesi önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
ANTİMİKROBİYAL TEDAVİNİN TERAPÖTİK İLAÇ İZLEMİ (TDM)
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, antimikrobiyal terapötik ilaç düzeyi izleminin (TDM); klinik özellikler, yerel patojen ve direnç paternleri, ilaç sınıfı ve TDM erişilebilirliği dikkate alınarak, seçilmiş hastalarda olgu bazında kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
ANTİMİKROBİYAL TEDAVİNİN AZALTILMASI VE SONLANDIRILMASI
Öneri: Enfeksiyon doğrulanmamış olmakla birlikte sepsis veya septik şok düşünülen erişkinlerde, klinisyenler hastayı sürekli yeniden değerlendirmeli, alternatif tanıları araştırmalı ve hastalığın alternatif bir nedeni gösterildiğinde veya güçlü biçimde düşünüldüğünde ampirik antimikrobiyal tedaviyi sonlandırmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, doğrulanmış mikrobiyolojik tanı ve duyarlılık profili mevcut olduğunda, antimikrobiyal tedavide de-eskalasyon yapılması, de-eskalasyon yapılmamasına göre önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: De-eskalasyon; gereksiz antimikrobiyal tedavinin kesilmesini veya uygun olduğunda antimikrobiyal ajan spektrumunun daraltılmasını ifade eder.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, nihai kültür sonuçlarında herhangi bir patojen saptanmadığında, antimikrobiyal tedavide de-eskalasyon yapılması, de-eskalasyon yapılmamasına göre önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
ANTİFUNGAL TEDAVİYE SON VERİLMESİ İÇİN BİYOBELİRTEÇ KILAVUZU
Öneri: Ampirik antifungal tedavi almakta olan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, ampirik antifungal tedavinin sonlandırılmasını yönlendirmek amacıyla Candida fungal biyobelirteçlerinin kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Candida biyobelirteçlerinin, ampirik antifungal tedavinin sonlandırılmasını yönlendirmek amacıyla kullanımı; immünsüpresyon, uzamış antibiyotik kullanımı, uzamış hastane yatışı ve intraabdominal enfeksiyon odağı gibi Candida enfeksiyonu açısından yüksek risk taşıyan, klinik olarak düzelme gösteren seçilmiş hastalarda olgu bazında değerlendirilebilir.
Durum: Yeni
ANTİMİKROBİYAL TEDAVİNİN SÜRESİ
Öneri: Başlangıçta sepsis veya septik şok tanısı almış ve yeterli kaynak kontrolü sağlanmış erişkinlerde, daha uzun süreli antimikrobiyal tedavi yerine daha kısa süreli tedavi uygulanması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
ANTİBİYOTİK TEDAVİSİNİN SONLANDIRILMASI İÇİN BİYOBELİRTEÇ KILAVUZU
Öneri: Başlangıçta sepsis veya septik şok tanısı almış, yeterli kaynak kontrolü sağlanmış ve optimal tedavi süresi net olmayan erişkinlerde, antimikrobiyal tedavinin ne zaman sonlandırılacağına karar verirken yalnızca klinik değerlendirme yerine prokalsitonin ile birlikte klinik değerlendirmenin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
SİNDİRİM SİSTEMİNİN SEÇİCİ DEKONTAMİNASYONU
Öneri: Antimikrobiyal direnç prevalansının düşük olduğu ünitelerde, mekanik ventilasyon uygulanan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, sindirim kanalının selektif dekontaminasyonunun kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
HEMODİNAMİK YÖNETİM
KAN BASINCI TAKİBİ
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, kan basıncı izlemi için invaziv veya non-invaziv yöntemlerden herhangi birinin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Orta-yüksek doz vazopresör gereksinimi olan, vazopresör dozu giderek artırılan veya birden fazla vazopresör alan; sık arteriyel kan örneklemesi gereken ya da tekrarlayan ölçümlerde non-invaziv kan basıncı değerleri tutarsız bulunan şok hastalarında invaziv kan basıncı izlemi tercih edilmelidir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
SIVI TİPİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, resüsitasyonda ilk basamak sıvı olarak kristalloidlerin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Başlangıç resüsitasyonu uygulanan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, %0.9 salin yerine dengeli kristalloidlerin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Not: Sepsise eşlik eden travmatik beyin hasarı bulunan hastalarda %0.9 salin kullanılması önerilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, sıvı resüsitasyonunda kristalloidlere ek albümin verilmesi yerine yalnızca kristalloidlerin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Not: Ek albümin kullanımı, daha önce yüksek hacimde kristalloid verilmiş hastalarda veya sirozu bulunan olgularda uygun olabilir. Travmatik beyin hasarı olan hastalarda ek albüminden kaçınılmalıdır.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, resüsitasyonda nişastaların kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Yüksek kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, resüsitasyonda jelatin kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
CANLANDIRMAYA LİBERAL VE MUHAFAZAKAR YAKLAŞIMLAR
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, 30 mL/kg sıvı resüsitasyonu uygulanmış olmasına rağmen hipoperfüzyonun devam ettiği durumlarda, liberal veya restriktif sıvı resüsitasyon stratejilerinden birinin hasta ve sağlık sistemiyle ilişkili bireysel faktörlere göre seçilmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Çalışmalar arasında liberal ve restriktif sıvı kollarında kullanılan protokoller ile verilen sıvı hacimleri açısından belirgin farklılık bulunmaktadır. Karar verilirken hastanın güncel klinik durumu, eşlik eden kronik hastalıkları (örneğin kalp yetersizliği) ve restriktif yaklaşımın daha erken vazopresör kullanımını gerektirip gerektirmeyeceği de dahil olmak üzere sağlık sistemine ait olanaklar (örneğin monitorize yatak erişimi) dikkate alınmalıdır.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
KALP DEBİSİ İZLEME CİHAZLARI
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, rutin bakıma ek olarak minimal invaziv veya non-invaziv kardiyak debi izleminin kullanımı konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Not: Minimal invaziv kardiyak debi izlemi, arteriyel kateter gerektiren cihazları ifade eder. Non-invaziv kardiyak debi izlemi, biyoreaktans temelli cihazları ifade eder. Rutin bakım ise pulmoner arter kateteri kullanılmaksızın uygulanan bakımı tanımlar. Kritik bakım ultrasonografisinin kullanımı bu değerlendirme kapsamında incelenmemiştir.
Durum: Yeni
SERİ LAKTAT ÖLÇÜMÜ
Öneri: Laktatı yüksek olan veya septik şok tablosundaki erişkin sepsis hastalarında, resüsitasyonu yönlendirmek amacıyla seri laktat ölçümlerinin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Başlangıç sıvı bolusundan sonra ve laktattaki düşüş izlenirken, sıvı tedavisi laktat tamamen normalleşene kadar sürdürülmemeli; bunun yerine sıvı uygulaması hastaya özgü olarak bireyselleştirilmelidir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
KILCAL DAMAR DOLUM SÜRESİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, resüsitasyonu yönlendirmede kapiller geri dolum süresinin, diğer perfüzyon göstergelerine yardımcı bir ölçüt olarak kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
IV VAZOPRESÖRLER
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, ilk basamak vazopresör ajan olarak dopamin, epinefrin veya selepressin yerine norepinefrin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Güçlü öneri
- Kanıt düzeyi: Dopamine karşı: Yüksek kesinlikte kanıt
- Kanıt düzeyi: Epinefrine karşı: Düşük kesinlikte kanıt
- Kanıt düzeyi: Selepressine karşı: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, terlipressin kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, ilk basamak vazopresör ajan olarak vazopressin veya anjiyotensin II yerine norepinefrin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Vazopressine karşı: Düşük kesinlikte kanıt
- Kanıt düzeyi: Anjiyotensin II’ye karşı: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Norepinefrin dozu giderek artan septik şoklu erişkinlerde, tedaviye vazopressin eklenmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Norepinefrin ve vazopressine rağmen ortalama arter basıncı yeterli düzeye ulaştırılamayan septik şoklu erişkinlerde, tedaviye epinefrin eklenmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Vazopressinin mevcut olmadığı merkezlerde, epinefrin norepinefrin tedavisine doğrudan eklenebilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Eşlik eden kardiyak disfonksiyonu bulunan septik şoklu erişkinlerde, ilk basamak vazopresör olarak norepinefrin veya epinefrinden birinin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Taşiaritmi veya belirgin sinüs taşikardisi olan hastalarda norepinefrin tercih edilebilir. Buna karşılık bradiaritmi veya belirgin sinüs bradikardisi olan hastalarda epinefrin daha uygun bir seçenek olabilir.
Durum: Yeni
METİLEN MAVİSİ
Öneri: Refrakter septik şoku olan ve vazopresör gereksinimi giderek artan erişkinlerde, intravenöz metilen mavisi kullanımı konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Not: Metilen mavisi kan basıncını artırabilir; ancak kurtarıcı tedavi olarak kullanımının sağkalımı iyileştirip iyileştirmediğini göstermek için yeterli kanıt bulunmamaktadır. Bununla birlikte, potansiyel olarak tedavi edilebilir hastalığı olan bazı hastalarda bu yaklaşımın denenmesi değerli görülebilir.
Panel deneyimi: Panel üyelerinin %69’u metilen mavisini kurtarıcı tedavi olarak “hiç” ya da “neredeyse hiç” kullanmadığını, %23’ü “bazen”, %6’sı “genellikle” ve %1.5’i “neredeyse her zaman” kullandığını bildirmiştir.
Durum: Yeni
İNOTROPLAR
Öneri: Septik şoklu, kardiyak disfonksiyonu bulunan ve yeterli sıvı durumu ile arteriyel kan basıncı sağlanmış olmasına rağmen hipoperfüzyonu devam eden erişkinlerde, inotrop kullanılmamasına kıyasla inotrop kullanımının tercih edilmesi önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Ortalama arter basıncını hedef düzeyde tutmak için vazopresör gereksinimi olan hastalarda, inotroplar vazopresörlerin yerine değil, vazopresör tedavisine ek olarak kullanılmalıdır.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Septik şoklu, kardiyak disfonksiyonu bulunan ve yeterli sıvı resüsitasyonu ile arteriyel kan basıncı sağlanmış olmasına rağmen hipoperfüzyonu devam eden erişkinlerde, norepinefrine dobutamin eklenmesi veya tek başına epinefrin kullanılması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Dobutamin ile milrinonun karşılaştırılması konusunda öneride bulunmak için mevcut veriler yetersizdir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Septik şoklu, kardiyak disfonksiyonu bulunan ve yeterli volüm durumu ile arteriyel kan basıncı sağlanmış olmasına rağmen hipoperfüzyonu devam eden erişkinlerde, levosimendan kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
MİDODRİN
Öneri: Septik şoklu ve vazopresör gereksinimi devam eden erişkinlerde, oral midodrin kullanımı konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeni
BETA BLOKERLER
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, septik şok tedavisi amacıyla beta-bloker kullanılmaması önerilir.
- Öneri gücü: Koşullu öneri
- Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Bu öneri, septik şok tedavisi amacıyla kullanılan kısa etkili intravenöz beta-blokerlere (özellikle esmolol ve landiolol) ilişkin kanıtlara dayanmaktadır.
Durum: Yeni
SOLUNUM DESTEĞİ
HİPOKSEMİ TAKİBİ
Öneri: Sepsisli erişkinlerde, oksijenlenmenin değerlendirilmesinde fizik muayene ve klinik değerlendirme ile birlikte pulse oksimetre (SpO2) veya arter kan gazı ile SaO2 ölçümünden birinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Arter kan gazı ile yapılan ölçümler, oksijenlenmenin değerlendirilmesinde altın standarttır; ayrıca pH, PaCO2, laktat ve bikarbonat gibi önemli ek bilgiler sağlar ve mümkün olduğunda tercih edilmelidir. Pulse oksimetre ile elde edilen SpO2/FiO2 oranı, PaO2/FiO2 oranının yerine kullanılabilse de; şok tablosundaki hastalarda, koyu ten rengine sahip bireylerde ve/veya oksijen satürasyonu <%90 ya da >%97 olduğunda doğruluğu daha düşüktür.
Durum: Yeni
OKSİJEN HEDEFLERİ
Öneri: Sepsisli ve akut hipoksemik solunum yetmezliği bulunan erişkinlerde, FiO2 düzeyinin; hasta özellikleri ve kaynak kısıtlılıkları dikkate alınarak, daha yüksek ve liberal oksijen hedefleri ya da daha düşük ve konservatif oksijen hedefleri doğrultusunda titre edilmesi önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Bu öneriye temel oluşturan çalışmalar arasında hedef değerler açısından değişkenlik bulunmakla birlikte, çoğunda düşük hedef yaklaşık SpO2 %90–93, yüksek hedef ise SpO2 ≥%96 olarak kullanılmıştır.
Panel deneyimi: Panel üyeleri, sepsis ve akut hipoksemik solunum yetmezliği olan hastalarda pratikte çoğunlukla SpO2 %90–96 aralığını hedeflediklerini bildirmiştir.
Durum: Yeni
NON-İNVAZİV SOLUNUM DESTEĞİ
Öneri: Sepsisli ve akut hipoksemik solunum yetmezliği bulunan erişkinlerde, konvansiyonel oksijen tedavisi yerine yüksek akımlı nazal kanül (HFNC) tedavisinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Bu öneri, PaO2/FiO2 oranı <200 veya SpO2/FiO2 oranı <235 olan hastalar için geçerlidir.
Durum: Yeni
Öneri: Sepsisli ve akut hipoksemik solunum yetmezliği bulunan erişkinlerde, başlangıç tedavisi olarak non-invaziv pozitif basınçlı ventilasyon yerine yüksek akımlı nazal kanül (HFNC) tedavisinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
Öneri: Sepsisli ve akut hipoksemik solunum yetmezliği bulunan erişkinlerde, yüksek akımlı nazal kanül ile non-invaziv pozitif basınçlı ventilasyonun dönüşümlü uygulanması yerine yalnızca yüksek akımlı nazal kanül (HFNC) tedavisinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
UYANIK HALDE YÜZÜSTÜ YATMA
Öneri: Sepsisli ve akut hipoksemik solunum yetmezliği bulunan, entübe edilmemiş erişkinlerde, uyanık pron pozisyonu uygulamasının denenmesi önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Pron pozisyonunun süresi ve uygulanma sıklığı hastanın toleransına göre belirlenmelidir. Entübe olmayan hastalarda yalnızca pron pozisyonuna toleransı artırmak amacıyla sedasyon kullanılmamalıdır.
Durum: Yeni
İNVAZİV MEKANİK VENTİLASYON
Öneri: Sepsisli ve ARDS gelişmiş erişkinlerde, yüksek tidal volüm stratejisi (>10 mL/kg) yerine düşük tidal volümlü ventilasyon stratejisinin (6 mL/kg) kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Yüksek kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: ARDS olmaksızın sepsise bağlı hipoksemik solunum yetmezliği bulunan erişkinlerde, daha düşük tidal volüm (4 ila <6 mL/kg ideal vücut ağırlığı) yerine 6–8 mL/kg ideal vücut ağırlığına göre tidal volüm kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Klinik uygulamada ARDS tanısı sıklıkla atlanabildiği veya gecikebildiği için, bu hastalar ARDS gelişimi açısından düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmelidir.
Durum: Yeni
Öneri: Sepsisli ve ARDS gelişmiş erişkinlerde, plato basıncı için daha yüksek değerler yerine 30 cm H2O üst sınırının hedeflenmesi önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Yüksek kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsisli ve orta-ağır ARDS gelişmiş erişkinlerde, düşük PEEP yerine daha yüksek pozitif ekspiryum sonu basıncı (PEEP) kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsisli ve orta-ağır ARDS gelişmiş erişkinlerde, artımlı PEEP titrasyon stratejisinin kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsisli ve orta-ağır ARDS gelişmiş erişkinlerde, günde 12 saatten uzun süre prone ventilasyon uygulanması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsisli ve orta-ağır ARDS gelişmiş erişkinlerde, sürekli nöromüsküler blokör infüzyonu yerine aralıklı nöromüsküler blokör boluslarının kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
VENO-VENÖZ ECMO
Öneri: Sepsise bağlı ağır ARDS gelişen erişkinlerde, deneyimli ve uygulamayı destekleyecek altyapıya sahip merkezlerde, konvansiyonel mekanik ventilasyon başarısız olduğunda veno-venöz ECMO kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
SEPSİS TEDAVİSİNDE YARDIMCI TEDAVİLER
IV KORTİKOSTEROİDLER
Öneri: Septik şoklu erişkinlerde, intravenöz kortikosteroid kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
ATEŞ DÜŞÜRÜCÜLER
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, klinik sonuçları iyileştirme amacıyla farmakolojik ya da yüzeysel soğutma şeklinde antipiretik tedavi kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Bu öneri; ağrı kontrolü, semptom kontrolü veya nöro-kritik bakım hastaları ya da kardiyak arrest sonrası hastalar gibi sıcaklık kontrolü için başka bir endikasyonu bulunan olgularda antipiretik tedavi kullanımını kapsamaz.
Durum: Yeni
IV C VİTAMİNİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, intravenöz C vitamini kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
IV IMMUNOGLOBULIN (IVIG)
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, intravenöz immünoglobulin kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
KAN TEMİZLEME
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, hemoperfüzyon, yüksek doz hemofiltrasyon veya plazma değişimi dahil olmak üzere kan saflaştırma tekniklerinin kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, polimiksin B hemoperfüzyonunun kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
D VİTAMİNİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, sepsis tedavisi amacıyla D vitamini kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Bu öneri, başka bir endikasyon nedeniyle düşük doz D vitamini desteği alan ya da standart nütrisyon uygulamasının bir parçası olarak D vitamini verilen hastaları kapsamaz.
Durum: Yeni
IV XUEBIJING
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, düzenleyici onayının bulunmadığı ülkelerde veya yargı bölgelerinde XueBiJing enjeksiyonunun kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
SEPSİSLİ HASTALARDA EK DESTEKLEYİCİ TEDAVİLER
STRES ÜLSERİ PROFİLAKSİSİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, gastrointestinal kanama açısından risk faktörleri bulunan hastalarda, stres ülseri profilaksisi uygulanmamasına kıyasla proton pompa inhibitörü ile stres ülseri profilaksisi uygulanması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
PROBİYOTİKLER
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, probiyotik kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeni
AKTİF SIVI UZAKLAŞTIRMA
Öneri: Akut resüsitasyon fazı sonrasındaki septik şoklu erişkinlerde, aktif sıvı uzaklaştırma uygulanması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Not: Akut resüsitasyon; vazopresör dozlarının giderek artırıldığı, yüksek doz vazopresör gereksiniminin sürdüğü veya devam eden hacim genişletme ihtiyacının bulunduğu dönemi ifade eder. Aktif sıvı uzaklaştırma; diüretik kullanımını, diüretiklerin yetersiz kaldığı durumlarda ise ultrafiltrasyon veya ekstrakorporeal sıvı uzaklaştırma yöntemlerini kapsar. Aktif sıvı uzaklaştırma kararı verilirken kardiyorespiratuvar fonksiyon, vazopresör dozu, klinik seyir, periferik ödem varlığı, vücut ağırlığı ve sıvı dengesi birlikte değerlendirilmelidir.
Durum: Yeni
KAN NAKLİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, liberal transfüzyon stratejisi yerine restriktif transfüzyon stratejisinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
ENTERAL BESLENME
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, erken (ilk 72 saat içinde) enteral beslenmeye başlanması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
İNSÜLİN TEDAVİSİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, kan glukoz düzeyi ≥180 mg/dL (10 mmol/L) olduğunda insülin tedavisine başlanması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
BÖBREK REPLASMAN TEDAVİSİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, akut böbrek hasarı bulunmakla birlikte renal replasman tedavisi için kesin bir endikasyon olmayan durumlarda, renal replasman tedavisi kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, renal replasman tedavisini gerektiren akut böbrek hasarı bulunduğunda, sürekli veya aralıklı renal replasman tedavisinden herhangi birinin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
SODYUM BİKARBONAT
Öneri: Septik şoklu ve hipoperfüzyona bağlı laktik asidemisi olan erişkinlerde, hemodinamiyi düzeltmek veya vazopresör gereksinimini azaltmak amacıyla sodyum bikarbonat tedavisi kullanılmaması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Septik şoklu, ağır metabolik asidemisi (pH ≤7.2) ve akut böbrek hasarı (AKIN evre 2 veya 3) bulunan erişkinlerde, sodyum bikarbonat tedavisi kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
VENÖZ TROMBOEMBOLİZM PROFİLAKSİSİ
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, kontrendikasyon bulunmadığı sürece farmakolojik venöz tromboembolizm (VTE) profilaksisi uygulanması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, VTE profilaksisi için fraksiyone olmayan heparin yerine düşük molekül ağırlıklı heparin kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Güçlü öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, farmakolojik VTE profilaksisine mekanik VTE profilaksisinin eklenmesi yerine yalnızca farmakolojik VTE profilaksisi uygulanması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Orta kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
BAKIM HEDEFLERİ
BAKIM HEDEFLERİ ÜZERİNE GÖRÜŞMELER
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, klinisyenler bakım hedeflerini ve prognozu hastalar ve/veya aileleri ile görüşmelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bakım hedeflerinin geç dönemde (72 saat ve sonrası) ele alınmasına kıyasla erken dönemde (ilk 72 saat içinde) ele alınması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
BAKIM HEDEFLERİNE İLİŞKİN GÖRÜŞMELERİ BAŞLATMAK İÇİN STANDARDİZE KRİTERLER
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkin hastalarda, bakım hedeflerine ilişkin görüşmeler için hangi hastaların seçileceğini belirlemede kullanılacak özgül ve standardize bir ölçüt konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
İLERİYE DÖNÜK SAĞLIK TALİMATLARI
Öneri: Sağlık sistemleri, sepsis veya septik şok sonrası hastaneden taburcu edilen hastaların ileri bakım direktiflerini düzenleme fırsatına sahip olmalarını sağlayacak stratejiler uygulamalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeni
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, hastane taburculuğu öncesinde ileri bakım direktiflerinin sistematik olarak oluşturulması konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeni
SÜRELİ DENEMELER
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, kritik bakımda yapılandırılmış zamanla sınırlı tedavi denemeleri (time-limited trials, TLT) konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Not: Zamanla sınırlı tedavi denemesi, yaşamı sürdürücü tedavilerin belirlenmiş bir süre boyunca uygulanmasına yönelik ortaklaşa oluşturulmuş bir planı ifade eder. Bu sürenin sonunda tedaviye verilen yanıt, küratif amaçlı yoğun bakım tedavisinin sürdürülmesi veya yoğunlaştırılması ile bakım hedeflerinin başka bir yöne kaydırılması arasında karar vermede kullanılır.
Durum: Yeni
PALYATİF BAKIM
Öneri: Palyatif bakım ilkeleri, uygun durumlarda, hasta ve aile semptomlarını ile yaşanan sıkıntıyı gidermek amacıyla tedavi planına entegre edilmelidir; bu yaklaşım, klinisyen değerlendirmesine göre palyatif bakım konsültasyonunu da içerebilir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, tüm hastalar için rutin ve formal palyatif bakım konsültasyonu uygulanması yerine, klinik yargıya dayalı palyatif bakım konsültasyonu yaklaşımı tercih edilmelidir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
BAKIM GEÇİŞLERİ
HASTANE İÇİ GEÇİŞLER
Öneri: Yoğun bakıma kabul edilmiş sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, servise transfer sırasında olağan bakıma kıyasla kritik bakım geçiş programının kullanılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bakım geçişleri sırasında kritik öneme sahip bilgilerin yapılandırılmış bir devir süreciyle aktarılması, böyle bir devir sürecinin bulunmamasına kıyasla önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
EKONOMİK VE SOSYAL DESTEK İÇİN TARAMA
Öneri: Hastaneler ve sağlık sistemleri, sepsis veya septik şoklu hastaları; barınma, beslenme, finansal destek ve spiritüel destek dahil ekonomik ve sosyal destek gereksinimleri açısından taramalı ve bu gereksinimleri karşılamaya yönelik mevcut olanaklara uygun biçimde yönlendirme yapmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
İLAÇ UYUMLULUĞU
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bakım geçişlerinde, yoğun bakım ve hastane taburculuğu dahil olmak üzere, kapsamlı ilaç uzlaştırması yapılmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, bakım geçişlerinde eczacı temelli bir yaklaşımla kapsamlı ilaç uzlaştırması yapılması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
HASTANE TABURCULUK PLANLAMASI
Öneri: Klinik ekipler, yoğun bakım sonrası ve hastane taburculuğu planlamasında, taburculuk planlarının kabul edilebilir ve uygulanabilir olmasını sağlamak amacıyla, sepsis veya septik şoklu erişkin hastalara ve ailelerine ortak karar verme sürecine katılma fırsatı sunmalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoktan sağ kurtulan erişkinler ve aileleri için, klinisyenler yazılı ve sözlü taburculuk özetinde hastane yatışı, sepsis ve ilişkili tanılar, uygulanan tedaviler ve sepsis sonrası sık görülen bozukluklar hakkında bilgi vermelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şok geçirmiş ve yeni bozukluklar geliştirmiş erişkinlerde, hastane taburculuk planları, yeni gelişen ve uzun dönem sekelleri destekleyip yönetebilecek klinisyenlerle izlem planını içermelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sağlık sistemleri, hastaların, ailelerinin ve birinci basamak sağlık hizmeti sunucularının hastaneden çıkış sonrası geçiş sürecini yönetebilmeleri için yeterli bilgiye erişmesini sağlayacak stratejiler uygulamalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeni
Öneri: Sepsis veya septik şok nedeniyle hastaneye yatışı sonrası sağ kalan erişkinlerde, özgül ve yapılandırılmış, çok bileşenli bir taburculuk planlama süreci konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
SEPSİS KONUSUNDA HASTALARIN VE AİLELERİNİN EĞİTİMİ
Öneri: Sepsis veya septik şoktan sağ kurtulan erişkinler ve aileleri için, klinisyenler yazılı ve sözlü taburculuk özetinde hastane yatışı, sepsis ve ilişkili tanılar, uygulanan tedaviler ve sepsis sonrası sık görülen bozukluklar hakkında bilgi vermelidir.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şoklu erişkinler ve aileleri için, hastane taburculuğu öncesinde ve izlem sürecinde yazılı ve sözlü sepsis eğitimi (tanı, tedavi, yoğun bakım sonrası/sendromu ve sepsis sonrası sendrom dahil) sunulması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Çok düşük kesinlikte kanıt
Durum: Korunan
BİRİNCİ BASAMAK HEKİMLERİNİN SEPSİS KONUSUNDA EĞİTİMİ
Öneri: Sağlık sistemleri, klinisyenlerin hastane sonrası iyileşme döneminde sepsis sağ kalanlarını ve ailelerini destekleyebilmek için gerekli bilgi ve yetkinliğe sahip olmalarını sağlayacak stratejiler uygulamalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeni
Öneri: Birinci basamak sağlık hizmeti sunucularına, olağan bakıma kıyasla sepsise odaklı eğitim materyali sağlanması konusunda öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeni
TABURCULUK SONRASI BAKIM KOORDİNASYONU
Öneri: Sağlık sistemleri, hastane sonrası iyileşme döneminde sepsis sağ kalanlarını ve ailelerini desteklemeye yönelik stratejiler uygulamalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Yeni
Öneri: Hastane yatışı sonrası sağ kalan sepsis veya septik şoklu erişkinlerde, erken taburculuk sonrası izlem ile rutin taburculuk sonrası izlem arasında tercih yapılmasına yönelik öneride bulunmak için mevcut kanıtlar yetersizdir.
Sonuç: Öneri oluşturmak için yetersiz kanıt
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
UZUN VADELİ SONUÇLAR VE İYİLEŞME
HASTANE SONRASI DEĞERLENDİRME VE YÖNETİM
Öneri: Sağlık sistemleri, sepsis veya septik şok sonrası hastane taburculuğunu takiben ortaya çıkabilecek fiziksel, bilişsel ve duygusal sorunların değerlendirilmesini ve izlenmesini kolaylaştıracak düzenlemeleri sağlamalıdır.
Öneri tipi: İyi uygulama beyanı
Durum: Korunan
Öneri: Sepsis veya septik şok nedeniyle hastaneye yatışı sonrası sağ kalan erişkinlerde, kritik hastalık sonrası izlem hizmetlerinin sunulması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: İzlem hizmetlerinin biçimi, yoğunluğu ve süresi; yerel kaynaklara ve hastanın gereksinimlerine göre değişkenlik gösterebilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
FİZİKSEL REHABİLİTASYON
Öneri: Sepsis veya septik şok nedeniyle hastaneye yatışı sonrası sağ kalan ve 48 saatten uzun süre invaziv mekanik ventilasyon uygulanmış erişkinlerde, hastane taburculuğu sonrasında fiziksel rehabilitasyon hizmetlerinin sunulması önerilir.
Öneri gücü: Koşullu öneri
Kanıt düzeyi: Düşük kesinlikte kanıt
Not: Fiziksel rehabilitasyon hizmetlerinin biçimi, yoğunluğu ve süresi; yerel kaynaklara ve hastanın gereksinimlerine göre değişkenlik gösterebilir.
Durum: Yeniden gözden geçirilmiş
KAYNAKLAR
- Surviving Sepsis Campaign: international guidelines for management of sepsis and septic shock 2026
- https://link.springer.com/article/10.1007/s00134-026-08361-1
