Patella kırıkları, tüm kırıkların yaklaşık %1’ini oluşturur. Bu kırıklar daha sık erkeklerde görülür. Patella, insan vücudundaki en büyük sesamoid kemiktir. Patella, diz ekleminin ön kısmını korur, kuadriseps tendonunun yapışma noktası olarak işlev görür ve ekstansör mekanizmanın verimliliğini en üst düzeye çıkarmak için bir dayanak noktası görevi görür.
ANATOMİ
Patella vücudun en büyük sesamoid kemiğidir ve diz ekleminin yapısına katılır. Quadriceps kasının tendonu içerisinde yer alır. Femoral trochlea ile eklem yapar ve diz ekstansiyonu sırasında destek görevi görerek quadriceps kasının gücünü arttırır. Quadriceps kasının tendonu patellayı kapsar ve patellanın altında patellar tendon adını alır, tibianın tuberositasına tutunur.
EPİDEMİYOLOJİ
Diz eklemi vücudun büyük eklemlerindendir ve bu eklemin komponentlerini içeren yaralanmalar ile acil serviste oldukça sık karşılaşılabilir.
- Patella Kırıkları: Tüm kemik kırıklarının %1’ini oluşturur. En sık 20-50 yaş arası erkeklerde görülür.
- Patella Çıkıkları: Genç ve adölesanlarda, özellikle kadınlarda daha sıktır. Diz yaralanmalarının %2-3’ünü oluşturur.
MEKANİZMA
- Kırık Mekanizması: Diz üzerine doğrudan travma (düşme, trafik kazası) veya kuadriseps kasının ani ve güçlü kasılması (indirekt travma) sonucu oluşur.
- Çıkık Mekanizması: Genellikle diz hafif fleksiyondayken yapılan dönme hareketi veya dize gelen direkt darbe sonucu oluşur. En sık lateral (dışa) çıkık görülür.
KLİNİK BULGULAR
Patella Kırığı
Travma sonrası akut diz ağrısı, şişlik, hassasiyet ve **aktif diz ekstansiyonu yapamama** (ekstansör mekanizma kaybı) en belirgin bulgudur. Kırık deplase değilse (ayrışmamışsa) ekstansiyon korunmuş olabilir.
Patella Çıkığı
Diz ağrısı ve hareket kısıtlılığı ile başvururlar. Patella lateralde (dış tarafta) belirgin ve palpe edilebilir durumdadır. Diz genellikle hafif fleksiyonda kilitli kalır.
GÖRÜNTÜLEME VE SINIFLANDIRMA
Patella kırıklarında Anteroposterior (AP), Lateral ve Sunrise (Gündoğumu) grafileri tanıda yeterlidir.
Patella Kırık Tipleri:
- Transvers Kırıklar: En sık görülen tiptir.
- Parçalı (Kommünüte) Kırıklar: Yüksek enerjili travmalarda görülür.
- Dikey (Vertikal) Kırıklar: Genellikle stabildir.
- Avülsiyon Kırıkları: Alt veya üst uçtan kopma kırıklarıdır.
- Osteokondral Kırıklar: Çıkıklarla birlikte görülebilir.
KONSÜLTASYON ENDİKASYONLARI
- Ekstansör Mekanizma Kaybı: Aktif diz ekstansiyonu yapamayan hastalar.
- Deplase Kırıklar: 2-3 mm’den fazla ayrışma veya eklem yüzeyinde basamaklanma (>2mm) olan kırıklar.
- Açık Kırıklar: Acil cerrahi gerektirir.
- Çıkıklar: Redüksiyon sonrası instabilite devam ediyorsa veya eşlik eden osteokondral kırık varsa.
ACİL SERVİS YÖNETİMİ VE TEDAVİ
Patella Kırığı Tedavisi
- Konservatif: Ekstansör mekanizması sağlam, deplase olmayan (< 2mm ayrışma) kırıklar.
- Tedavi: Uzun bacak ateli (diz ekstansiyonda), soğuk uygulama, elevasyon ve analjezi.
- Cerrahi: Ekstansör mekanizma kaybı, açık kırık veya belirgin deplasman varlığında.
Patella Çıkığı Tedavisi
- Redüksiyon: Kalça fleksiyona getirilir (kuadriseps gevşetilir). Diz yavaşça ekstansiyona getirilirken patella mediale (içe) doğru nazikçe itilir.
- Sedasyon: İşlem öncesi prosedürel sedoanaljezi uygulanmalıdır.
- Sonrası: Redüksiyon sonrası diz ekstansiyonda atellenir. Kontrol grafisi çekilerek osteokondral kırık dışlanır.
İLGİLİ YAZI
https://www.acilcalisanlari.com/femur-saft-kiriklari.html
