Bu içerik, Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) 2025 Resüsitasyon Kılavuzu ile Amerikan Kalp Derneği (AHA) 2025 Kardiyopulmoner Resüsitasyon ve Acil Kardiyovasküler Bakım Kılavuzu esas alınarak güncellenmiştir. İki kılavuz da suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestin temel mekanizmasının hipoksi olduğunu ve resüsitasyonda kurtarıcı solukların göğüs kompresyonlarıyla birlikte uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Boğulma olaylarında acil çağrı sisteminin erken aktive edilmesi, kazazedenin güvenli şekilde sudan çıkarılması ve uygun resüsitasyonun gecikmeden başlatılması; mortalitenin ve hipoksik nörolojik hasarın azaltılması açısından kritik öneme sahiptir. Su altında kalma süresi, sonlanımın en güçlü göstergelerinden biridir. Özellikle 5–6 dakikayı aşan sürelerde olumsuz nörolojik sonuç riski artmakla birlikte, prognoz yalnızca belirli bir süre sınırına göre değerlendirilmemeli; suyun sıcaklığı, kurtarma süresi, KPR’nin başlama zamanı, hipotermi ve hastanın klinik durumu birlikte dikkate alınmalıdır.
AHA ve ERC 2025 önerilerine göre Suda Boğulmalarda Yaşam Zinciri beş kritik halkadan oluşmaktadır:
- Boğulmayı önleyin.
- Tehlikeyi erken fark edin ve yardım çağırın.
- Yüzdürme aracı sağlayarak batmayı önleyin.
- Kazazedeyi sudan güvenli şekilde çıkarın.
- Gereken bakımı sağlayın ve tıbbi yardım isteyin.
Akıl kartında, boğulma sonrası sağ kalımı artırmayı amaçlayan bu beş kritik halka ve temel yaklaşım şematik olarak gösterilmiştir.
İlk Kurtarma ve Değerlendirme
Müdahalenin uygulanabilirliğini, kazazedenin sağ kalma olasılığını ve kurtarıcı açısından oluşabilecek riskleri dikkate alarak dinamik risk değerlendirmesi yapın. Kurtarıcı güvenliğini her zaman önceliklendirin.
- Su altında kalma süresi, klinik sonlanımın en güçlü göstergelerinden biridir.
- Suyun tatlı veya tuzlu olması resüsitasyon yaklaşımını değiştirmez.
- Kazazedeyi mümkün olan en kısa sürede güvenli biçimde sudan çıkarın.
- Bilinci, normal solunumu ve sağlık profesyoneliyseniz nabzı en fazla 10 saniye içinde değerlendirin.
Değerlendirme sonucunda yaklaşımı iki bölüme ayırın:
1. Nabız Var
Nabız varsa amaç hipoksiyi düzeltmek, solunum ve dolaşımı desteklemek ve kardiyak arrest gelişmesini önlemektir.
Havayolu
- Hava yolu açıklığını sağlayın ve koruyun.
- Görülebilen yabancı cisim, kusmuk veya sekresyon varsa uzaklaştırın.
- Hava yolunu koruyamayan hastada ileri hava yolu uygulamasını değerlendirin.
- Travma mekanizması varsa servikal omurga yaralanmasını göz önünde bulundurun.
Solunum
- Yaşamı tehdit eden hipoksemide başlangıçta mümkün olan en yüksek konsantrasyonda, tercihen %100 oksijen verin.
- Güvenilir ölçüm elde edildikten sonra oksijeni SpO₂ %94–98 veya PaO₂ 75–100 mmHg hedefiyle titre edin.
- Solunum sayısını, göğüs hareketlerini, yardımcı solunum kası kullanımını, konuşma yeteneğini, SpO₂’yi ve solunum seslerini değerlendirin.
- Gerektiğinde arteriyel kan gazı, akciğer ultrasonografisi ve akciğer grafisi kullanın.
Nabız var, solunum yeterli
- Oksijen desteğini klinik duruma göre titre edin.
- Hastayı sürekli monitörize edin.
- Solunum sıkıntısı ve hipoksemi varsa CPAP veya noninvaziv ventilasyonu değerlendirin.
Nabız var, solunum yok veya yetersiz
- Erişkinde her 6 saniyede bir soluk olacak şekilde yaklaşık 10 ventilasyon/dakika uygulayın.
- Ventilasyon sırasında göğüs kafesinde görünür yükselme sağlayın.
- Nabzı yaklaşık iki dakikada bir yeniden değerlendirin.
- Hava yolunu koruyamayan, bilinci bozulan veya noninvaziv desteğe yanıt vermeyen hastada trakeal entübasyon ve invaziv mekanik ventilasyon uygulayın.
- Tedaviye dirençli ağır hipoksemik solunum yetmezliğinde uygun merkezde venovenöz ECMO’yu değerlendirin.
Dolaşım
- Kalp hızını, nabzı, kan basıncını ve periferik perfüzyonu değerlendirin.
- Kardiyak monitörizasyon sağlayın ve 12 derivasyonlu EKG çekin.
- İntravenöz; mümkün değilse intraosseöz damar yolu açın.
- Hipotansiyon veya doku hipoperfüzyonu varsa dikkatli intravenöz sıvı tedavisi uygulayın.
- Gerektiğinde vazoaktif ilaç kullanın.
- Rutin ve aşırı sıvı yüklemesinden kaçının.
Nörolojik değerlendirme
- Bilinç düzeyini AVPU veya Glasgow Koma Skalası ile değerlendirin.
- Pupilleri ve kan glukozunu kontrol edin.
- Nöbet, hipoglisemi, hipoksi ve eşlik eden travmayı araştırın.
Soyma ve çevresel kontrol
- Islak giysileri çıkarın ve hastayı kurulayın.
- Isı kaybını önleyin.
- Çekirdek vücut sıcaklığını ölçün.
- Vücut sıcaklığı 35 °C’nin altındaysa hipotermi algoritmasını uygulayın.
- Hastayı eşlik eden travmatik yaralanmalar açısından değerlendirin.
2. Nabız Yok
Nabız alınamıyor ve kazazede normal solumuyorsa suda boğulmaya bağlı kardiyak arrest kabul ederek resüsitasyona başlayın.
- Acil çağrı sistemini aktive edin.
- Kazazedeyi sudan güvenli biçimde çıkarın.
- Hava yolunu açın.
- ERC 2025’e göre mümkünse %100 oksijen kullanarak 5 başlangıç kurtarıcı soluk verin.
- Ardından göğüs kompresyonlarına başlayın.
- KPR’yi 30 göğüs kompresyonu ve 2 ventilasyon oranıyla sürdürün.
- Göğüs kompresyonlarını 100–120/dakika hızında ve erişkinde 5–6 cm derinliğinde uygulayın.
- Ventilasyon sırasında görünür göğüs yükselmesi sağlayın; aşırı ventilasyondan kaçının.
- AED’yi hazır olduğunda uygulayın ve cihazın talimatlarını izleyin.
- AED’nin hazırlanması, kurtarıcı solukları ve göğüs kompresyonlarını geciktirmemelidir.
- Şok uygulanmasının ardından kompresyonlara hemen devam edin.
- Deneyimli sağlık profesyoneli varsa trakeal entübasyonu kompresyonlarda uzun kesinti oluşturmadan gerçekleştirin.
- Tüp yerini dalga biçimli kapnografiyle doğrulayın.
- İleri hava yolu sağlandıktan sonra göğüs kompresyonlarını kesintisiz uygulayın ve yaklaşık 10 ventilasyon/dakika verin.
- Standart ileri yaşam desteği algoritmasını uygulayın ve geri döndürülebilir nedenleri tedavi edin.
- Eşlik eden ciddi hipotermi varsa hipotermik kardiyak arrest algoritmasını uygulayın.
- Standart resüsitasyona yanıt vermeyen seçilmiş hastalarda, uygun merkez ve yerel protokoller doğrultusunda ECPR/VA-ECMO’yu değerlendirin.
AHA–ERC 2025 farklılığı: ERC 2025, resüsitasyona açıkça 5 başlangıç kurtarıcı solukla başlanmasını önerir. AHA 2025 de eğitimli kurtarıcının resüsitasyona soluklarla başlamasını makul kabul eder; ancak belirli bir başlangıç soluk sayısı tanımlamaz.
Uyarı: Sudayken göğüs kompresyonu uygulanmaz. Yalnızca eğitimli, uygun yüzdürme desteğine sahip ve güvenli koşullardaki kurtarıcılar sudayken kurtarıcı soluk vermeyi değerlendirebilir.
ERC ve AHA 2025’e Göre Neler Farklı
Suda boğulmada temel sorun, sıvı içerisine batma veya dalmaya bağlı gelişen hipoksidir. Süreç başlangıçta solunum arrestiyle başlayabilir ve hipoksinin devam etmesi sonucunda kardiyak arreste ilerleyebilir. Bu nedenle suda boğulma resüsitasyonunda oksijenasyon ve ventilasyon, dolaşımın desteklenmesi kadar önemlidir.
Kazazede sudan çıkarıldıktan sonra bilinci kapalı ve normal solumuyorsa:
Ortak Yaklaşım:
- Acil yardım sistemi aktive edilir.
- Hava yolu açılır.
- Kurtarıcı soluklar geciktirilmeden verilir.
- Göğüs kompresyonlarına başlanır.
- KPR, ventilasyon ve kompresyon birlikte uygulanarak sürdürülür.
- AED hazır olduğunda uygulanır; ancak AED’nin getirilmesi veya bağlanması ventilasyon içeren KPR’yi geciktirmemelidir.
- Varsa en yüksek konsantrasyonda oksijen kullanılır.
ERC 2025 yaklaşımı
ERC 2025, erişkin veya çocuk ayrımı yapmadan suda boğulma sonrasında bilinci kapalı ve normal solumayan kazazedede resüsitasyona:
5 başlangıç kurtarıcı soluk → 30 göğüs kompresyonu → 2 soluk
sırasıyla başlanmasını önerir.
AHA 2025 yaklaşımı
AHA 2025, suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestte kurtarıcı soluklarla göğüs kompresyonlarının birlikte uygulanmasını güçlü şekilde önermektedir. Eğitimli kurtarıcının resüsitasyona önce kurtarıcı soluklarla, ardından göğüs kompresyonlarıyla başlaması makul kabul edilir.
Ancak AHA, ERC’den farklı olarak erişkinler için resüsitasyon öncesinde verilmesi gereken başlangıç soluklarının sayısını zorunlu biçimde “5 soluk” olarak tanımlamaz. Bu nedenle ortak akademik algoritma yazılırken şu ifade daha doğrudur:
ERC 2025’e göre 5 başlangıç kurtarıcı soluk verilir. AHA 2025’e göre ise eğitimli kurtarıcının resüsitasyona kurtarıcı soluklarla başlaması makuldür; ancak belirli bir başlangıç soluk sayısı belirtilmemiştir.
Başlangıç Yaklaşımı
ERC 2025’e göre suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestte resüsitasyona 5 başlangıç kurtarıcı solukla başlanmalıdır. AHA 2025 ise eğitimli kurtarıcının resüsitasyona göğüs kompresyonlarından önce kurtarıcı soluklarla başlamasını makul kabul etmekle birlikte belirli bir başlangıç soluk sayısı tanımlamaz.
Kardiyopulmoner Resüsitasyon
ERC 2025’e göre 5 başlangıç kurtarıcı soluğun ardından KPR, erişkinlerde 30 göğüs kompresyonu ve 2 ventilasyon oranıyla sürdürülür. AHA 2025 de erişkinlerde 30:2 oranında kompresyon ve ventilasyon uygulanmasını önerir.
Ventilasyon İçeren KPR
Her iki kılavuz da suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestin temel mekanizmasının hipoksi olduğunu vurgular. Bu nedenle ERC 2025’te ventilasyon içeren KPR öncelikli yaklaşımken AHA 2025’te de kurtarıcı soluklarla göğüs kompresyonlarının birlikte uygulanması güçlü biçimde önerilmektedir.
Yalnızca Göğüs Kompresyonu
ERC 2025’e göre kurtarıcı solukların uygulanamadığı durumlarda yalnızca göğüs kompresyonu yapılabilir. AHA 2025’e göre de kurtarıcı eğitimsizse, kurtarıcı soluk vermek istemiyorsa veya ventilasyon uygulayamıyorsa profesyonel yardım ulaşıncaya kadar yalnızca göğüs kompresyonu yapılması makuldür.
Sudayken Ventilasyon
ERC 2025’e göre yalnızca bu konuda eğitimli, uygun yüzdürme desteğine sahip ve kendisini tehlikeye atmadan müdahale edebilecek kurtarıcılar sudayken ventilasyon uygulamayı değerlendirebilir. AHA 2025 de eğitimli kurtarıcıların kişisel güvenliği, mevcut ekipmanı ve kıyıya olan mesafeyi değerlendirerek sudayken kurtarıcı soluk vermesini desteklemektedir.
Sudayken Göğüs Kompresyonu
ERC ve AHA 2025’e göre sudayken göğüs kompresyonu uygulanmamalıdır. Kazazede mümkün olan en kısa sürede güvenli biçimde sudan çıkarılmalı ve göğüs kompresyonlarına sert bir yüzey üzerinde başlanmalıdır.
AED Kullanımı
ERC 2025’e göre AED mümkün olan en kısa sürede uygulanmalı; ancak AED’nin getirilmesi ve hazırlanması başlangıç kurtarıcı soluklarını veya KPR’yi geciktirmemelidir. AHA 2025, suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestte önce kurtarıcı solukları ve göğüs kompresyonlarını içeren KPR’nin başlatılmasını, ardından AED’nin uygulanmasını önermektedir.
Oksijen Kullanımı
ERC 2025’e göre yaşamı tehdit eden hipoksi ve kardiyak arrest sırasında mümkünse %100 oksijen kullanılmalıdır. Güvenilir ölçüm elde edildikten sonra oksijen tedavisi SpO₂ %94–98 veya PaO₂ 75–100 mmHg hedefiyle titre edilmelidir. AHA 2025’e göre de eğitimli kurtarıcılar, mevcut olması hâlinde suda boğulmaya bağlı kardiyak arrestte ek oksijen kullanmalıdır.
Ortak öneri
Her iki kılavuza göre güvenli ve pratik ortak yaklaşım şöyledir:
Güvenli kurtarma → yardım çağrısı → hava yolunu açma → kurtarıcı soluklar → 30:2 KPR → AED → oksijen ve ileri yaşam desteği
Türkiye’de ERC algoritması temel alınacaksa şema üzerinde açık biçimde:
“5 başlangıç kurtarıcı soluk ver”
ifadesi kullanılabilir. Bunun altına şu not eklenmelidir:
AHA 2025 de resüsitasyona kurtarıcı soluklarla başlanmasını desteklemekle birlikte belirli bir başlangıç soluk sayısı tanımlamamaktadır.
AHA ayrıca suda boğulmada şoklanabilir ilk ritmin yalnızca yaklaşık %2–12 oranında bulunduğunu belirtir. Bu nedenle AED yararlı olmakla birlikte, cihazın hazırlanması erken ventilasyon ve göğüs kompresyonlarını geciktirmemelidir.
İlgili Yazı
