Endtidal Karbondioksit (EtCO2) Kapnografi

Karbondioksit kısmi basıncının (ETCO₂) solunum verme (ekspiryum) sırasında havayolundan ölçülmesine kapnografi denir. Kapnometri ya da kapnografi aracığılıyla infrared radyasyon kullanılarak özel bir dalga boyunda karbondioksitin absorbsiyonu ölçülür. Klinik olarak ETCO₂ seviyeleri, karbon dioksitin (CO2) kanda akciğerlere geri taşınmasını ve nefes verme yeterliliğini, atılmasını yansıtır. Aslında ölçülen değer kardiyak debi ve pulmoner kan akışının bir göstergesidir.

TANIM VE TERİMLER

• Kapnografi: CO2 kısmi basıncının solunum sırasında havayolundan ölçülmesi.
• End–Tidal CO2 (ETCO2): Ekspiryum sonunda elde edilen maksimum değer.
• Kapnometre: CO2 değerini sayısal olarak bildiren cihaz.
• Kapnograf: CO2 değerini zaman veya hacime karşı grafik olarak gösteren cihaz.
• Kapnogram: Kapnograflarla elde edilen, ekspiryumla başlayan ve biten bir tidal solunuma karşılık gelen grafik.

MEKANİZMA VE ÖLÇÜM

Solunum havasında CO2 ölçümünde günümüzde en çok tercih edilen yöntem kızılötesi spektrometre (infrared) yöntemidir. Normal atmosferdeki CO₂ miktarı %0,04’tür. Bu nedenle inspiryum havasındaki CO₂ miktarı 0 olarak kabul edilir.

Sensör Yerleşimine Göre Ölçüm Yöntemleri:

• Mainstream: Sensör hastanın havayoluna yerleştirilir. Daha çok entübe hastalarda kullanılır.
• Sidestream: Bir kateter yardımıyla solunum havasından örnek aspire edilir ve monitör içindeki sensörde ölçülür. Entübe olmayan hastalarda tercih edilir.

Normal Değerler:

• Normal PETCO2: 35-45 mmHg
• Konsantrasyon: %4 – %6

KAPNOGRAFİK DALGA FORMU ANALİZİ

Normal bir kapnogram trasesi bir dikdörtgene benzer ve 4 aşamaya ayrılır.

• Faz I (İnspiratuvar Baseline): Ekspiryumun başlaması. CO2 içermeyen ölü boşluk havasının atılması.
• Faz II (Ekspiratuvar Upstroke): Alveollerden gelen CO2’nin üst solunum yoluna ulaşmasıyla oluşan hızlı CO2 artışı.
• Faz III (Alveolar Plato): Alveolar gazın atılması. Platonun sonundaki en yüksek nokta (D noktası) ETCO2 değeridir.
• Faz IV (İnspiratuvar Downstroke): İnspirasyonun başlamasıyla CO2 seviyesinin hızla düşmesi.

ENDİKASYONLAR

• Endotrakeal tüpün yerinin doğrulanması ve izlemi (En sık kullanım).
• KPR kalitesinin izlenmesi ve ROSC (Spontan Dolaşımın Geri Dönüşü) tespiti.
• Sedasyon ve analjezi sırasında solunum takibi (Hipoventilasyon/Apne).
• KOAH ve Astım takibi (Bronkospazm).
• Kafa içi basınç artışı yönetiminde (Hiperventilasyon kontrolü).
• Nöbet takibi.

Endotrakeal Tüp Yerinin Doğrulanması

Entübasyon sonrası ekspiryum havasında sürekli ve düzenli CO2 dalgalarının görülmesi tüpün trakeada olduğunu doğrular.

• Özefageal Entübasyon: Başlangıçta midedeki az miktarda CO2 algılanabilir ancak birkaç solukta dalga kaybolur ve değer sıfırlanır.
• Not: Kapnografi sağ ana bronş entübasyonunu ekarte ettirmez.

KAPNOGRAM ANOMALİLERİ VE NEDENLERİ

1. Bronkospazm / Obstrüksiyon (Köpekbalığı Yüzgeci)

Faz II’de yavaş yükselme ve plato kaybı görülür. Astım, KOAH ve hava yolu tıkanıklığında tipiktir.

Olası Nedenler:

• Bronkospazm
• Astım/KOAH
• Solunum devresinin ekspirasyon kolunda tıkanıklık
• Üst solunum yolunda yabancı cisim varlığı
• Kısmen bükülmüş veya tıkalı dış hava yolu

2. Tekrar Soluma (Rebreathing)

İnspiryumda CO2 sıfıra düşmez, baseline yükselir.

Muhtemel Nedenler:

• Arızalı ekspirasyon valfi
• Yetersiz inspirasyon akışı
• Kısmi yeniden soluma
• Yetersiz ekspirasyon süresi

3. Kardiyak Arrest ve KPR

KPR sırasında ETCO2 < 10 mmHg ise kompresyon kalitesi artırılmalıdır. Hedef > 20 mmHg olmalıdır.

4. ROSC (Spontan Dolaşımın Geri Dönüşü)

ETCO2 değerinde ani ve belirgin artış (35-45 mmHg’ye yükselme) ROSC’nin en erken göstergesidir.

5. Düz Çizgi (Apne / Bağlantı Kopması)

• Ventilatör bağlantı kopması.
• Ekstübasyon / Özofagus entübasyonu.
• Solunum/Kalp durması.
• Cihaz tıkanıklığı.

6. Hiperkapni (ETCO2 > 45 mmHg)

• Hipoventilasyon (Yetersiz solunum).
• Artmış metabolizma (Ateş, nöbet).
• ROSC sonrası.

7. Hipokapni / Hiperventilasyon

• Hiperventilasyon.
• Pulmoner emboli (Ölü boşluk artışı).
• Düşük kardiyak debi (Şok, hipotansiyon).

8. Ani Düşüş (Sıfıra Doğru)

• Tüpün bükülmesi/tıkanması.
• Devre ayrılması.
• Kardiyak arrest (ani düşüş).

8. Kürar çentiği (curare cleft)

Kapnografi dalga formunun plateau fazında (Faz III) ortaya çıkan bu ters “V” şeklindeki yarıklara kürar çentiği (curare cleft) adı verilir. Bu mekanik artefakt, ventilatör soluk vermeyi tamamlamak üzereyken hastanın solunum merkezinin uyarılması ve diyaframın kısmi kasılmasıyla içeriye az miktarda taze gaz çekilmesine bağlı oluşur. Genellikle derin sedasyon veya nöromüsküler blokajın (felç edici ajanların) etkisinin geçmeye başladığını ve hastanın ventilatör ile mücadele ettiğini (spontan solunum çabası) gösterir.

8. Bazal Hat Yüksekliği (Rebreathing)

Kapnografi dalga formunda inspirasyon fazını temsil eden bazal hattın (Faz IV) sıfıra dönmemesi ve yukarı kayması, hastanın ekshale ettiği CO₂’nin bir kısmını yeniden soluduğunu (rebreathing) gösterir. En sık nedenleri; ekspirasyon valfi arızası, yetersiz taze gaz akımı, tükenmiş CO₂ absorbanı ve yetersiz ekspirasyon süresidir. Bu durum zamanla ETCO₂ artışına ve hiperkapniye yol açabilir.

Olası Nedenler

1. Ekspirasyon Valfi Arızası

Tek yönlü çalışması gereken ekspirasyon valfinin kapanmaması nedeniyle ekshale edilen CO₂ açısından zengin gaz inspirasyon sırasında tekrar hastaya döner.

2. Yetersiz Taze Gaz Akımı

Anestezi devrelerinde veya bazı ventilatör sistemlerinde taze gaz akımının yetersiz olması, devrede biriken CO₂’nin uzaklaştırılamamasına yol açar.

3. CO₂ Absorbanının Tükenmesi

Özellikle anestezi cihazlarında kullanılan soda lime veya benzeri absorban materyalin etkinliğini kaybetmesi sonucunda CO₂ temizlenemez.

4. Yetersiz Ekspirasyon Süresi

KOAH veya ağır astımlı hastalarda ekspirasyon tamamlanmadan yeni inspirasyon başlaması sonucu ölü boşluk gazı yeniden solunabilir.

5. Ventilatör Devresinde Hatalı Bağlantılar

Koaksiyel sistemlerde veya ventilatör devresindeki yanlış montajlarda rebreathing gelişebilir.

ÖRNEK VAKALAR

• Vaka 1
• Vaka 2

KAYNAKLAR

• NCBI Bookshelf: Capnography
• LITFL: Capnography Waveform Interpretation
• ALiEM: ETCO2 in CPR

İLGİLİ YAZI

https://www.acilcalisanlari.com/endotrakeal-entubasyon.html