ERC 2025 KILAVUZLARINA GİRİŞ VE BLS DEĞİŞİKLİKLERİ
Avrupa Resüsitasyon Konseyi’nin (ERC) 2025 Erişkin Temel (BLS) ve İleri Yaşam Desteği (ALS) kılavuzları, 2021’de COVID-19 odaklı düzenlemelerden sonra odağı yeniden resüsitasyonun temel prensiplerine çeviriyor. Bu yeni yaklaşım; kanıta dayalı sadeleştirme, sistem entegrasyonu ve insan faktörlerine vurgu yapıyor. BLS tarafında kardiyak arrest tanısındaki tereddütü azaltmak ve sevk görevlisinin desteğini öne çıkarmak amacıyla “Önce Ara” (Call First) stratejisi benimsenerek süreç belirgin biçimde basitleştiriliyor. Böylece bir yandan temel yaşam desteği herkes için daha erişilebilir ve uygulanabilir hale gelirken, diğer yandan profesyonellerden ALS uygulamalarında daha yüksek kalite ve tutarlılık bekleniyor.
Kılavuzlar resüsitasyonu artık sadece bir algoritma dizisi olarak değil, kurtarıcının zihinsel durumu, hastanın olası farkındalığı ve olayın gerçekleştiği çevresel koşulları da içine alan bütüncül bir süreç olarak ele alıyor. BLS kılavuzunda yer alan “kurtarıcıların psikolojik sağlığı” başlığı, bu bakış açısındaki dönüşümün en dikkat çekici göstergelerinden biri.
ERC 2025 Temel Yaşam Desteği (BLS) Kılavuzundaki Önemli Değişiklikler
2025 BLS kılavuzu, eyleme geçmeyi basitleştirmeye ve özel popülasyonlar ile kurtarıcı faktörlerini tanımaya odaklanmıştır.
ERC 2025 BLS – Önemli Değişiklikler ve Yeni Konular
TEMEL YAŞAM DESTEĞİ (BLS) SEKANSI VE SEVK GÖREVLİSİNİN ENTEGRASYONU
2025 BLS kılavuzu, kardiyak arrest müdahalesinin en erken aşamalarını basitleştirmek ve hızlandırmak için tasarlanmıştır. En kritik değişiklik, sevk görevlisinin (112) sürecin merkezine yerleştirilmesidir.
Yeni 3 Adımlı Yaklaşım ve “Önce Ara” (Call First) Değişikliği
2021 kılavuzu, kurtarıcının bir kişiyi “yanıtsız ve normal solumuyor” olarak tanımladıktan sonra acil servisleri aramasını vurguluyordu. Bu durum, özellikle agonal solunumun varlığında, kurtarıcılar için bilişsel bir yük oluşturuyor ve değerli saniyelerin kaybedilmesine neden oluyordu.
2025 kılavuzu bu engeli ortadan kaldırmaktadır. Yeni 3 adımlı yaklaşım (KONTROL ET, ARA, CPR/OED), yanıt vermeyen herhangi bir kişi için solunumun normal olup olmadığını doğrulamadan önce derhal yerel acil durum numarasının (örn. 112) aranmasını önceliklendirir.
Kurtarıcının, mobil telefonu varsa hoparlör modunu aktive etmesi ve çağrının yanıtlanmasını beklerken solunumu değerlendirmesi tavsiye edilir. Bu değişiklik, tereddütü azaltır ve sevk görevlisinin sürecin en başına dahil eder.
Arrestin Tanınması: Solunum ve Nöbetler
Kılavuz, anormal solunumun yanlış yorumlanmasının arrestin tanınmasındaki en büyük engel olmaya devam ettiğini belirtmektedir.
- Anormal Solunum: Yavaş, güçlükle soluma, agonal “gasping” (iç çekme benzeri, hırıltılı) solunumlar kardiyak arrest belirtisi olarak kabul edilmelidir. 2025 kılavuzu, özellikle egzersizle ilişkili arrestlerde atletlerde görülebilecek atipik bir patern olan “panting” (hızlı ve kesik soluma) terimini de anormal solunum tanımlamalarına eklemiştir.
- Nöbet Benzeri Aktivite: Kardiyak arrestin başlangıcında, özellikle tanıklı arrestlerde, kısa süreli jeneralize nöbet benzeri kasılmalar meydana gelebilir. Kılavuz, kurtarıcıların bu durumu birincil nöbet ile karıştırmaması ve nöbet durduktan sonra hastanın yanıt vermemesi ve anormal solunumu olması durumunda derhal CPR’ye başlaması gerektiğini vurgulamaktadır.
Sevk Görevlisinin (112) Merkezi Rolü
“Önce Ara” yaklaşımı, sevk görevlisini pasif bir çağrı alıcısı olmaktan çıkarıp aktif bir BLS yöneticisine dönüştürmektedir. Kılavuz, kurtarıcıların anormal solunumu ayırt etmekte zorlanabildiğini kabul ederek “Emin değilseniz, çağrı merkezindeki görevli size yardımcı olacaktır” vurgusunu yapar ve böylece bu kritik tanılama sorumluluğunun etkin biçimde sevk görevlisine “dış kaynak” olarak devredildiğini ortaya koyar.
Sevk görevlisinin rolü artık şunları içermektedir:
- Tanıma: Standartlaştırılmış protokoller kullanarak kardiyak arresti hızla tanımak.
- KPR Talimatları: Sevk görevlileri, arayanın eğitim almadığını varsayarak varsayılan olarak sadece göğüs kompresyonu talimatı vermelidir. Eğer arayan kişi kurtarıcı soluk verebileceğini (eğitimli olduğunu) belirtirse, Sevk görevlisi 30:2 KPR için destek sağlamalıdır.
- OED Yönlendirmesi: KPR başladıktan sonra, Sevk görevlisi olay yerinde bir OED olup olmadığını sormalı ve birden fazla kurtarıcı varsa, en yakın kayıtlı OED’ye birini yönlendirmelidir.
YÜKSEK KALİTELİ RESÜSİTASYONUN BİLEŞENLERİ
2025 BLS kılavuzu, yüksek kaliteli CPR’nin teknik özelliklerini korurken, uygulamadaki pratik engelleri ele alan önemli pragmatik değişiklikler getirmektedir.
Göğüs Kompresyonları: Teknik Özellikler ve Pratik Hususlar
Temel teknik hedefler değişmemiştir:
- El Pozisyonu: Sternumun alt yarısı (“göğsün merkezi”).
- Hız: Dakikada 100-120 kompresyon.
- Derinlik: En az 5 cm, ancak 6 cm’den fazla değil.
- Geri Çekilme (Recoil): Her kompresyondan sonra göğsün tamamen geri çekilmesine izin verilmeli; göğse yaslanılmamalıdır.
- Kesintiler: En aza indirilmelidir.
Ancak, 2025 kılavuzu iki yaygın senaryo için yeni ve pragmatik rehberlik sunmaktadır:
- Yumuşak Yüzeyler (Yatak): Geçmişteki dogma, KPR için hastanın sert bir zemine (örn. yere) taşınmasını gerektiriyordu. 2025 kılavuzu, bu taşıma işleminin zaman kaybına, CPR kesintisine ve kurtarıcının yaralanmasına neden olabileceğini kabul etmektedir. Yeni öneri şudur: Hastayı yataktan yere indirmeyin. Bunun yerine, CPR’ye derhal yatakta başlayın ve kurtarıcının yumuşak yatağın etkisini telafi etmek için göğsü daha derine basması (örn. 6 cm hedefine yaklaşarak) gerekmektedir.
- Obez Hastalar (Yeni Konu): Obezite prevalansının artmasıyla birlikte, bu popülasyonda CPR’nin nasıl uygulanacağı bir soru işaretiydi. 2025 kılavuzu, mevcut kanıtlara dayanarak, obez hastalarda herhangi bir modifikasyon yapılmaksızın standart 30:2 CPR protokolünün uygulanmasını tavsiye etmektedir.
Ventilasyon Stratejileri
Ventilasyon yaklaşımı, kurtarıcının eğitimine ve istekliliğine bağlıdır:
- 30:2 KPR: Eğitim almış ve kurtarıcı soluk vermeye istekli olan kurtarıcılar için standart 30 göğüs kompresyonu ve 2 kurtarıcı soluk oranıdır. Soluklar, göğsü görünür şekilde yükseltecek kadar (yaklaşık 1 saniye) verilmeli, ancak aşırı ventilasyondan kaçınılmalıdır.
- Sadece Kompresyonlu CPR (Compression-Only CPR): Eğitim almamış, isteksiz veya kurtarıcı soluk veremeyen kurtarıcılar için tercih edilen yöntemdir. Bu durumda kesintisiz göğüs kompresyonları uygulanmalıdır.
Kurtarıcı Faktörleri: Güvenlik ve Psikolojik İyilik Hali
Kılavuz, KPR uygulamasına yönelik engelleri azaltmak için güvenlik endişelerini ele almaktadır:
- Hastaya Zarar Verme Korkusu: Kılavuz, şüpheli kardiyak arrest durumunda KPR’ye başlanmasını güçlü bir şekilde teşvik etmektedir. Kardiyak arrestte olmayan bir hastaya (örn. nöbet veya senkop sonrası) CPR uygulamanın neden olabileceği potansiyel (düşük) zarar, kardiyak arrestteki bir hastaya KPR uygulamamanın (kesin ölüm) riskinden çok daha azdır.
- Kurtarıcı Güvenliği: CPR yapmanın (fiziksel yaralanma veya enfeksiyon) veya OED kullanmanın (kazaen şok) kurtarıcı için riskinin düşük olduğu belirtilmektedir.
- Psikolojik İyilik Hali (Yeni Konu): 2025 BLS kılavuzu ilk kez, bir kardiyak arrest bulmanın ve resüsitasyona kalkışmanın sivil kurtarıcılar için “potansiyel olarak travmatik bir deneyim” olabileceğini resmen tanımaktadır. Sivil kurtarıcıların ve görgü tanıklarının olay sonrasında psikolojik destekten fayda görebileceği belirtilmektedir.
TEMEL DEFİBRİLASYON: KAMUYA AÇIK ERİŞİMLİ OED
Defibrilasyon, hayatta kalma zincirinin kritik bir halkasıdır. 2025 BLS kılavuzu, OED’lerin yaygınlaştırılması ve kullanım engellerinin kaldırılması üzerine odaklanmaktadır:
- Erişilebilirlik: OED’ler net bir şekilde görülebilir, uluslararası standart tabela ile işaretlenmiş olmalı ve en önemlisi, kilitli olmayan dolaplarda 7/24/365 erişilebilir olmalıdır.
- Kayıt: OED’ler, 112 sevk görevlisinin yerlerini bilmesi ve arayanları yönlendirebilmesi için yerel acil servislere kaydedilmelidir.
- Kullanıcı: Herkes (daha önce eğitim almamış olanlar dahil) bir OED’yi kullanabilir ve kullanmalıdır.
- Uygulama: OED gelir gelmez kullanılmalıdır. Birden fazla kurtarıcı varsa, biri pedleri hastanın çıplak göğsüne yapıştırırken diğeri KPR’ye devam etmelidir.
- Pratik Hususlar (Giysi/Sütyen): Pedler çıplak tene yapışmalıdır. Kılavuz, bir sütyenin ped yerleşimini engellemesi durumunda, bunun hayat kurtaran müdahalelerin önünde bir tereddüt unsuru olmaması gerektiğini belirtir. Pedlerin doğru yerleşimi için gerekliyse sütyen kesilmeli veya yerinden oynatılmalıdır.
Ön-yanal ped pozisyonu (a) veya ön-arka ped pozisyonu (b).
