Hipovolemik şok, acil serviste ve yoğun bakım pratiğinde en sık karşılaşılan ve en hızlı müdahale gerektiren yaşamı tehdit eden klinik tablolardan biridir. İntravasküler volümün ani ve belirgin azalması sonucu gelişen bu durum, dokulara yeterli oksijen ve besin taşınamamasına yol açarak kısa sürede sistemik hipoperfüzyon, doku hipoksisi ve çoklu organ yetmezliği ile sonuçlanabilir.
Özellikle travma, masif kanama, gastrointestinal kayıplar, yanıklar ve ağır dehidratasyon gibi durumlar hipovolemik şokun en önemli nedenleri arasında yer alır. Erken tanı, hızlı resüsitasyon ve altta yatan nedenin eş zamanlı kontrolü, hasta sağkalımını belirleyen en kritik basamaklardır.
Etiyoloji
Hem hemorajik hem de nonhemorajik nedenlere bağlı gelişebilir.
Hemorajik Nedenler
- Travma ve Gastrointestinal kanama (en sık)
- İntraoperatif veya postoperatif kanama
- Rüptüre anevrizmalar
- Postpartum kanama, vajinal veya uterin kanamalar
Nonhemorajik Nedenler
- Gastrointestinal: Şiddetli kusma, ishal, fistüller.
- Renal: Diüretik kullanımı, osmotik diürez, tuz kaybettiren nefropatiler.
- Cilt: Yanıklar, aşırı terleme.
- Üçüncü Boşluk (Third Spacing): Pankreatit, bağırsak obstrüksiyonu, yaygın inflamasyon.
Epidemiyoloji
Yoğun bakım ünitelerinde septik şoktan (%62) sonra kardiyojenik şokla birlikte (%16) en sık görülen şok tipidir. Seviye 1 travma merkezlerinde ise masif transfüzyonların %62,2’si travmaya bağlı hemorajik şok kaynaklıdır.
Patofizyoloji
Doku perfüzyonu; kardiyak debi (CO) ve sistemik vasküler direnç (SVR) arasındaki dengeye bağlıdır. Hipovolemi, atım hacmini düşürerek CO’yu azaltır, bu da doku hipoksisi ve laktat artışına yol açar.
Şokun Evreleri
1) Kompanse Evre (Pre-şok)
Volümde ~%10 azalma vardır. SVR artar, kan hayati organlara yönlendirilir. Taşikardi ve periferik vazokonstriksiyon görülür.
[Image of renin angiotensin aldosterone system diagram]
Böbrekler hipovolemiye yanıt olarak RAAS sistemini ve posterior hipofizden ADH (vazopressin) salınımını aktive ederek su ve sodyum tutulumunu artırır.
2) Dekompansasyon Evresi (Şok)
Hacimde %20–25 azalma. Kompansatuar mekanizmalar çöker, organ disfonksiyonu ve belirgin klinik bulgular başlar.
3) Son Evre (İrreversibl Şok)
Geri dönüşümsüz organ hasarı, çoklu organ yetmezliği (MOF) ve ölüm.
Şok Tiplerine Göre Klasik Hemodinamik Bulgular
Öykü ve Fizik Muayene
Klinik tablo volüm kaybının hızına ve miktarına bağlıdır. Susama hissi, kas krampları ve azalmış idrar çıkışı erken belirtilerdir.
Fizik Muayene Bulguları
- Kuru mukozalar ve azalmış cilt turgoru.
- Soğuk, nemli cilt ve uzamış kapiller dolum (>2 sn).
- Düşük juguler venöz basınç (JVP).
- Taşikardi ve hipotansiyon (geç bulgu).
ATLS Hemorajik Şok Sınıflaması (2025 Güncellemesi)
2025 ATLS güncellemesi ile Class I–IV evrelemesi yerini Hafif, Orta ve Ağır kanama şiddeti sınıflamasına bırakmıştır. Ağır kanamada sistolik KB < 90 mmHg, baz açığı ≤ -10 mEq/L’dir ve masif transfüzyon protokolü gerekir.
Tanı ve Değerlendirme
Hipovolemi esas olarak klinik bir tanıdır; ancak laboratuvar ile desteklenir.
- İdrar Sodyumu: < 20 mEq/L (Böbrek sodyum tutar).
- FENa (Fraksiyonel Na Atılımı): < %1 (Hipovolemi lehine).
- Serum Laktat: Doku perfüzyonunu ve şok şiddetini göstermede en kritik parametrelerden biridir.
- Yatak Başı USG (FAST): Travmada serbest sıvı tespiti için altın standarttır.
Tedavi / Yönetim
Hemorajik Şok Yönetimi
Temel prensip: Erken resüsitasyon + Kanama kontrolü.
- Sıvı: Başlangıçta 1 L ısıtılmış izotonik kristalloid.
- Masif Transfüzyon: 1:1:1 oranı (Eritrosit : Plazma : Trombosit).
- Hedef KB: Kanama kontrolü sağlanana kadar permisif hipotansiyon (MAP: 50–60 mmHg) düşünülebilir.
- Traneksamik Asit: İlk 3 saat içinde uygulanırsa mortaliteyi azaltır.
Resüsitasyon Hedefleri
Komplikasyonlar
- Abdominal Kompartman Sendromu
- Koagülopati, Hipotermi ve Asidoz (Ölümcül Triad)
- Akut Böbrek Yetmezliği
- ARDS (Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu)
Kaynaklar
- Şok Yönetimi – Acil Çalışanları
- ATLS 11th Edition (2025 Update)
- StatPearls – Hypovolemic Shock
İigili Yazı
https://www.acilcalisanlari.com/sok-yonetimi.html
