Kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR), kalp-akciğer canlandırması veya kısa adıyla KPR (İngilizcede CPR: CardioPulmonary Resuscitation), kalbi duran bir kişide kan dolaşımını ve solunum sistemini tekrar çalışır hâle getirmek amacıyla kurtarıcılar (halktan veya sağlık alanından kişiler) tarafından uygulanan acil yöntemler bütünüdür. KPR sırasında uygulanan bu acil yöntemlerin ve işlemlerin önceliğini ve sırasını ise Temel Yaşam Desteği belirler (BLS, Basic Life Support). Temel Yaşam Desteği yaşamı kurtarmak amacı ile yapılan ilk yardım yöntemi olup herhangi bir ilaç kullanılmadığı için halktan kurtarıcıların yapması için teşvik edilmelidir. Yine bu yöntemin bir ilk yardım yöntemi olması sebebiyle öncelikli amaç, hastaya yeterli sağlık hizmeti ulaşıncaya kadar kişinin dolaşım ve solunumunun devam ettirilmesini sağlamaya çalışmaktır.
Bu yazımızda sizlere Yetişkin Temel Yaşam Desteğini son güncellen kılavuzlar eşliğinde (ERC 2025- AHA 2025) anlatmaya çalışacağız. Keyifli okumalar dileriz…
Şekil 1. Sağlık Profesyonelleri için Erişkin Temel Yaşam Desteği Algoritması.
OED, otomatik eksternal defibrilatörü;
İYD, ileri yaşam desteğini;
KPR ise kardiyopulmoner resüsitasyonu ifade eder.
Şekil 2. Halktan Kurtarıcılar için Yetişkin Temel Yaşam Desteği Algoritması.
OED: Otomatik Eksternal Defibrilatör
KPR: Kardiyopulmoner Resüsitasyon
EPİDEMİYOLOJİ VE FİZYOLOJİ
Günümüzde ani kalp ölümü çok önemli bir sağlık problemidir. Gerek hastane dışında gerek hastane içinde hastaların azımsanmayacak bir bölümü ani kardiyak arrest ile kaybedilmektedir. Hastane dışında gelişen ve yaralanmalar (trafik kazaları, ateşli silah yaralanmaları, düşmeler vb.) dışındaki ölümlerin en sık nedeni kalpten kaynaklanmaktadır. Kalbimiz normal koşullarda dakikada 60-100 arasında ve düzenli olarak atmaktadır. Ani kalp ölümlerinde kalpte görülen en sık başlangıç ritmi “ventriküler taşikardi (VT) ve ventriküler fibrilasyondur” (VF).
Ventriküler taşikardi kalp ventriküllerinin çok hızlı bir şekilde dakikada 150-250 arasında atması anlamına gelir. Başlangıçta gerekli kasılmayı sağlayan kalp ilerleyen dakikalarda iskemik hale gelir ve çok hızlı atmasına rağmen gerekli kasılmayı yapamaz; nabızsız ventriküler taşikardiye (nVT) döner ve vücuda gerekli kanı pompalayamaz. Bu ventriküler hızlanma yaklaşık 350-500/dakika hızına eriştiğinde, artık kalbin ventrikülünün farklı odaklarından kaynaklanan odakların dominant olduğu ve ventrikül kontraksiyonunun olmadığı Ventriküler Fibrilasyon (VF) ritmine dönmüştür. Bu iki durum nVT ve VF, saniyeler içinde kardiyak arrest ile sonuçlanan ve ACİL DEFİBRİLASYON yapılarak hemen müdahale edilmezse ölüme yol açan aritmilerdir.
YAŞAM ZİNCİRİ
Cevapsız, solunum ve dolaşım bulguları olmayan hastaya ilk dakikalar içinde müdahale etmek hayatını kurtarmak açısından çok önemlidir. Temel yaşam desteği (TYD) yaşam zinciri halkalarında ilk 3 işlem (erken arama, erken CPR, erken defibrilasyon) ile tanımlanır.
AHA 2025 Yaşam Zinciri Halkaları:
