Evrelere Göre Tedavi Yöntemleri
Evre 1
- Lokal semptomlar mevcut, 6-24 saat gözlem.
- Tetanoz profilaksisi, parasetamol 15 mg/kg/doz.
- Yara bakımı, lokal analjezik krem.
Evre 2
- Otonomik etki mevcut.
- Oral prazosin 30 mikrogram/kg/doz.
- Yeniden değerlendirme.
Evre 3
- Şiddetli hipertansiyon: Dil altı nifedipin, prazosin.
- Hipotansiyon: Oksijen, sıvı, dobutamin 5-15 mikrogram/kg/dk.
- Miyokardit: Oksijen, dobutamin, prazosin.
- Pulmoner ödem: Oksijen, sodyum nitroprussid, dobutamin, prazosin.
- Ensefalopati: Oksijen, lorazepam, prazosin.
- Taşikardi: Beta Blokerlerden kaçınılmalıdır.
- Konvülziyon: Benzodiazepinler (Diazepam, midazolam).
Evre 4
- Miyokart Tutulumu ve Pulmoner Ödem: Dobutamin, sodyum nitroprussid, prazosin, mekanik ventilasyon.
- Miyokart Tutulumu ve Hipotansiyon: Dobutamin, i.v. nitrogliserin, prazosin, mekanik ventilasyon.
Akrep Sokması – Yetişkin Hasta Evre 1 Order
1. Damar Yolu + Sıvı Tedavisi
%0.9 NaCl 500 mL IV
- Vital bulgulara göre 30-60 dakika içerisinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır.
- Hipotansiyon varsa ek sıvı tedavisi planlanır.
- Kardiyak monitorizasyon başlanır.
2. Ağrı Tedavisi
Diklofenak Sodyum (Dikloron®) 75 mg IM
- Tek doz intramüsküler uygulanır.
Alternatif
Parasetamol (Parol®) 1 g IV
- 100 mL içerisinde 15 dakika intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır.
3. Lokal Tedavi
- Sokma bölgesi sabunlu su ile temizlenir.
- Ekstremite elevasyonu uygulanır.
- Bölgeye aralıklı soğuk uygulama yapılabilir.
- Turnike uygulanmaz.
- İnsizyon, emme veya yakma işlemi yapılmaz.
4. Tetanoz Profilaksisi
- Tetanoz aşı durumu sorgulanır.
- Gerekli hastalarda tetanoz profilaksisi uygulanır.
Akrep Sokması – Yetişkin Hasta Evre 2 Order
Akrep Sokması – Yetişkin Hasta Evre 3-4 Order
Akrep Serumu / Antivenom
- Her 1ml’si ≥ 100 LD50 Androctonus crassicauda türü akrep zehrini nötralize eden immunoglobulinleri içerir.
- Kurum protokolüne uygun olarak uygulanır.
- Uygulama sırasında kardiyak monitorizasyon yapılmalıdır.
- Anafilaksi açısından adrenalin ve resüsitasyon ekipmanı hazır bulundurulmalıdır.
- İyileşme olmadığı durumlarda 1-2 saat sonra bu İV doz tekrarlanabilir.
Uyarılar
- Akrep sokmalarında ölüm nedeni genellikle kardiyovasküler ve solunumsal komplikasyonlardır.
- İlk saatlerde hasta stabil görünse bile klinik kötüleşme gelişebilir.
- Çocuklar, yaşlılar ve kardiyak hastalığı olan bireylerde ciddi toksisite daha sık görülür.
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı, hipotansiyon, bilinç değişikliği veya yaygın otonomik bulgular gelişirse yoğun bakım değerlendirmesi yapılmalıdır.
- Antivenom rutin olarak her hastaya uygulanmaz; sistemik envenomasyon bulgularında düşünülmelidir.
Akrep antivenumu ile detaylı bilgiye buradan ulşabilirsiniz
Taburculuk Tedavisi
Parasetamol 500 mg Tablet
- Gerektiğinde 6-8 saatte bir 1 tablet alınabilir.
- Maksimum 4 g/gün aşılmamalıdır.
NSAİİ Seçenekleri (Parasetamole ek veya alternatif)
- İbuprofen 400 mg Tablet: Gerektiğinde 8 saatte bir 1 tablet.
- Naproksen Sodyum 550 mg Tablet: Gerektiğinde 12 saatte bir 1 tablet.
- Peptik ülser, aktif gastrointestinal kanama, ileri böbrek yetmezliği veya NSAİİ alerjisi olan hastalarda kullanılmamalıdır.
Öneriler
- Soğuk uygulama ve ekstremite elevasyonu önerilir.
- Artan ağrı, nefes darlığı, bayılma, yaygın terleme, kusma, çarpıntı veya yeni sistemik bulgular gelişirse acil servise başvurulmalıdır.
Not: Opiyat grubu analjezikler (morfin, tramadol vb.) rutin olarak önerilmez; ağrı kontrolünde parasetamol ve NSAİİ’ler tercih edilir.
Klinik İpucu
- Türkiye’de görülen akrep sokmalarının büyük çoğunluğu lokal ağrı ve parestezi ile seyreder.
- Şiddetli ağrı tek başına antivenom endikasyonu değildir.
- Akciğer ödemi, hipertansif kriz, kardiyomiyopati ve şok gelişimi ağır envenomasyon göstergesidir.
- Çocuklarda sistemik toksisite erişkinlere göre daha sık görülebilir.
Akrep Sokması – Çocuk Hasta Evre 1 Order
1. Damar Yolu + Sıvı Tedavisi
%0.9 NaCl IV
- Damar yolu açılır.
- Klinik duruma göre 10-20 mL/kg IV kristalloid sıvı uygulanır.
- Hipotansiyon veya perfüzyon bozukluğu varsa ek sıvı tedavisi planlanır.
- Kardiyak monitörizasyon başlanır.
2. Ağrı Tedavisi
Parasetamol (Parol®)
- 15 mg/kg IV uygulanır.
- Maksimum tek doz 1 g aşılmamalıdır.
- 15 dakika içerisinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır.
Alternatif
İbuprofen Şurup/Süspansiyon
- 10 mg/kg PO uygulanır.
- Gerektiğinde 6-8 saatte bir verilebilir.
- Maksimum 40 mg/kg/gün aşılmamalıdır.
3. Lokal Tedavi
- Sokma bölgesi sabunlu su ile temizlenir.
- Ekstremite elevasyonu uygulanır.
- Bölgeye aralıklı soğuk uygulama yapılabilir.
- Turnike uygulanmaz.
- İnsizyon, emme veya yakma işlemi yapılmaz.
4. Tetanoz Profilaksisi
- Tetanoz aşı durumu sorgulanır.
- Gerekli hastalarda tetanoz profilaksisi uygulanır.
Akrep Sokması – Çocuk Hasta Evre 2-3-4 Order
5. Gözlem
- Çocuk hastalar sistemik toksisite açısından erişkinlere göre daha yüksek risk taşır. Bu yüzden hastaneye gözlem amaçlı yatırılmalıdır.
- Acil serviste n az 4-6 saat acil servis gözlemi önerilir.
- Taşikardi, hipertansiyon, terleme, huzursuzluk, salivasyon, kusma veya nörolojik bulgu gelişmesi durumunda hasta yeniden değerlendirilir.
- Klinik kötüleşme olursa antivenom endikasyonu açısından tekrar değerlendirilir.
Pediatrik hastalarda akrep antivenomu evreye göre uygulanır. Sadece lokal ağrı ve parestezi ile seyreden Evre 1 olgularda antivenom önerilmez. Çocuklarda sistemik bulgular geliştiğinde erken uygulanması önerilir.
6. Pediatrik Akrep Antivenomu
Endikasyonlar
- Evre 2: Kraniyal sinir bulguları, aşırı salivasyon, terleme, kusma, huzursuzluk
- Evre 3: Kardiyovasküler veya solunumsal etkilenme
- Evre 4: Şok, pulmoner ödem, ciddi nörolojik bulgular
Uygulama
Akrep Serumu (Androctonus crassicauda antivenomu)
- 1 flakon IV
- 50-100 mL %0.9 NaCl içerisinde sulandırılarak
- 30-60 dakika içerisinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır.
Yanıt Yetersizse
- Klinik düzelme olmazsa veya sistemik bulgular devam ederse
- 1-2 saat sonra ikinci flakon uygulanabilir.
İzlem
- Kardiyak monitörizasyon
- Oksijen satürasyonu takibi
- Anafilaksi açısından yakın gözlem
- Adrenalin, antihistaminik ve kortikosteroid hazır bulundurulmalıdır.
Not: Akrep antivenomu çocuklarda da erişkinlerde olduğu gibi flakon bazında uygulanır, kilogram başına doz hesaplanmaz. Çocuklarda zehir yükü vücut ağırlığına göre daha fazla olduğundan sistemik toksisite daha sık görülebilir ve antivenom endikasyonu daha erken değerlendirilmelidir.
Kaynak
- World Health Organization – Guidelines for the Management of Snakebites and Other Venomous Animal Injuries
- International Society on Toxinology – Scorpion Envenomation Recommendations
- American College of Medical Toxicology – Scorpion Sting Management
- Centers for Disease Control and Prevention – Venomous Animal Injuries
- Türk Klinik Toksikoloji Derneği – Akrep Sokmaları Tanı ve Tedavi Önerileri
