Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Anemi, hemoglobin (Hb), hematokrit (HCT) veya eritrosit (RBC) sayısındaki azalma olarak tanımlanır. Altta yatan bir durumun belirtisi olan anemi, makrositik, mikrositik veya normositik olarak alt gruplara ayrılabilir. Anemi hastaları genellikle halsizlik, yorgunluk ve bitkinlik gibi belirsiz semptomlarla başvururlar. Şiddetli anemi ise senkop, nefes darlığı ve azalmış egzersiz toleransı ile kendini gösterebilir.
Anemi bir tanı değil, altta yatan bir durumun belirtisidir. Bir hastanın semptomatik hale gelip gelmemesi, aneminin etiyolojisine, başlangıç hızına ve özellikle kardiyovasküler hastalıkların varlığı gibi diğer komorbiditelere bağlıdır. Çoğu hasta, hemoglobin 7,0 g/dL’nin altına düştüğünde anemiye bağlı bazı semptomlar yaşar.
MEKANİZMA
Eritropoietin (EPO), böbreklerde üretilen ve kırmızı kan hücresi (eritrosit) üretiminin ana uyarıcısı olan bir hormondur. Doku hipoksisi, EPO üretiminin ana uyarıcısıdır ve EPO seviyeleri genellikle hemoglobin konsantrasyonu ile ters orantılıdır. Başka bir deyişle, düşük hemoglobin seviyesine sahip anemik bir bireyde EPO seviyeleri yükselir.
Ancak, böbrek yetmezliği olan anemik hastalarda EPO seviyeleri beklenenden daha düşüktür. Kronik hastalık anemisinde (KHAn) ise EPO seviyeleri genellikle yükselmiş olsa da olması gerektiği kadar yüksek değildir ve bu, göreceli bir EPO eksikliğini gösterir.
Normal Hemoglobin Değerleri
ETİYOLOJİ
Aneminin etiyolojisi, aneminin hipoproliferatif (düzeltilmiş retikülosit sayısı < %2) veya hiperproliferatif (düzeltilmiş retikülosit sayısı > %2) olmasına bağlıdır.
Hipoproliferatif anemiler, ortalama eritrosit hacmine (MCV) göre şu şekilde sınıflandırılır:
1. Mikrositik Anemi (MCV < 80 fl)
- Demir eksikliği anemisi
- Kronik hastalık anemisi (KHAn)
- Sideroblastik anemi
- Talasemi
- Kurşun zehirlenmesi
2. Normositik Anemi (MCV 80-100 fl)
- Kronik hastalık anemisi (KHAn)
- Böbrek yetmezliği
- Aplastik anemi / Saf kırmızı hücre aplazisi
- Miyelofibrozis veya miyelofitizik süreçler
- Multipl miyelom
3. Makrositik Anemi (MCV > 100 fl)
Makrositik anemi; hipoproliferatif bir bozukluk, hemoliz veya her ikisinden kaynaklanabilir. Değerlendirmede düzeltilmiş retikülosit sayısı önemlidir.
- Hipotiroidi
- Folat ve B12 vitamini eksikliği
- Alkol kullanımı ve Karaciğer hastalığı
- Miyelodisplastik sendrom (MDS)
- İlaç kaynaklı (Diüretikler, Kemoterapötikler, Antiretroviraller, vb.)
4. Hemolitik Anemi (HA)
- Ekstravasküler Hemoliz: Hemoglobinopatiler (Orak hücre, Talasemi), Enzimopatiler (G6PD), Membran defektleri (Sferositoz).
- İntravasküler Hemoliz: PNH, Otoimmün hemolitik anemi (AIHA), Transfüzyon reaksiyonları, MAHA, DIC, Enfeksiyonlar.
EPİDEMİYOLOJİ
Anemi, dünya nüfusunun üçte birine kadarını etkileyen son derece yaygın bir hastalıktır. Prevalansı yaşla birlikte artar; doğurganlık çağındaki kadınlar, hamile kadınlar ve yaşlılarda daha yaygındır.
85 yaşın üzerindeki bireylerin %20’sinden fazlasında anemi görülür. Yaşlılarda anemi nedenleri genellikle beslenme yetersizlikleri (Demir, B12, Folat) veya kronik hastalıklardır. Yeni başlayan anemi, özellikle 55 yaş üzerindeki erkeklerde aksi kanıtlanana kadar gastrointestinal malignite olarak değerlendirilmelidir.
PATOFİZYOLOJİ
Anemi temel olarak iki mekanizma ile oluşur:
- RBC Yıkımının/Kaybının Artması: Akut/Kronik kan kayıpları veya Hemolitik süreçler (Kazanılmış veya Kalıtsal).
- Yetersiz/Hatalı Eritropoez: Kemik iliğinde üretimin azalması veya hatalı üretim (Mikrositik, Normositik, Makrositik nedenler).
KLİNİK BULGULAR
Detaylı bir öykü ve fizik muayene yapılmalıdır. Öyküde açık kanama, diyet alışkanlıkları, cerrahi öykü ve ilaç kullanımı sorgulanmalıdır.
Semptomlar
- Halsizlik, Yorgunluk, Bitkinlik
- Nefes darlığı (Eforla), Çarpıntı
- Göğüs ağrısı
- Pika (Toprak, buz yeme isteği)
Fizik Muayene Bulguları
- Genel: Solukluk (Konjunktiva, avuç içi), Taşikardi, Hipotansiyon.
- Göz: Konjunktiva solukluğu , Sarılık (Hemoliz).
- Ağız: Glossit (Dil iltihabı), Keilit (Dudak kenarı çatlağı).
- Ekstremite: Koilonişi (Kaşık tırnak – Demir eksikliği) .
- Abdomen: Splenomegali (Hemoliz, Malignite), Hepatomegali.
- Nörolojik: Propriyosepsiyon kaybı (B12 eksikliği).
TANI VE YAKLAŞIM
Anemiye yaklaşım, anemi türünün belirlenmesini içerir:
- Tam Kan Sayımı (CBC) ve periferik yayma.
- Düzeltilmiş Retikülosit Sayısı:
- > %2: Hemoliz veya Kan kaybı (Yıkım/Kayıp var, ilik çalışıyor).
- < %2: Hipoproliferatif (Üretim sorunu).
- MCV’ye Göre Değerlendirme: Demir paneli, B12/Folat düzeyi, TSH, Biyokimya.
[Image of peripheral blood smear findings]
Hemolitik Anemi Değerlendirmesi
- Laboratuvar: Yüksek LDH, Yüksek İndirekt Bilirubin, Düşük Haptoglobin, Retiküloz.
- Periferik Yayma: Sferositler, Şistositler, Hedef hücreler.
- Coombs Testi (DAT): İmmün hemolitik anemiyi ayırmak için.
AYIRICI TANI
- Akut kan kaybı (Travma, GİS kanama)
- Kronik hastalık anemisi (Böbrek yetmezliği, Malignite)
- Kemik iliği infiltrasyonu
- Hemolitik anemi (İlaçlar, Enfeksiyonlar)
- Beslenme eksiklikleri (Demir, B12, Folat)
TEDAVİ
Tedavi öncelikle altta yatan nedene yöneliktir.
- Akut Kan Kaybı: IV sıvılar, Eritrosit süspansiyonu (ES), kanama kontrolü.
- Demir Eksikliği: Oral veya IV demir replasmanı. (Oral tedavide hemoglobinin normale dönmesi 6-8 hafta sürer, depoların dolması için tedaviye 3 ay daha devam edilmelidir).
- B12/Folat Eksikliği: Vitamin replasmanı.
- Kronik Hastalık (KBY): Eritropoietin (EPO) tedavisi.
- Hemolitik Anemi: Nedene yönelik (İlacın kesilmesi, Steroid, Splenektomi vb.).
PROGNOZ VE KOMPLİKASYONLAR
Erken ve uygun tedavi ile prognoz genellikle iyidir. Tedavi edilmeyen anemi, yüksek debili kalp yetmezliği, miyokard enfarktüsü, aritmi ve yaşlılarda kognitif fonksiyon bozukluklarına yol açabilir. Gebelikte anemi, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini artırır.
KONSÜLTASYON
- Gastroenteroloji: GİS kanama şüphesi.
- Hematoloji: Kemik iliği bozukluğu veya açıklanamayan anemi.
- Nefroloji: KBY ilişkili anemi.
- Kardiyoloji: Anemiye bağlı kardiyak komplikasyonlar.
- Kadın Doğum: Menoraji.
HASTA EĞİTİMİ
Demir eksikliği olan hastalar demirden zengin gıdalar (kırmızı et, yeşil yapraklı sebzeler) ve emilimi artıran C vitamini kaynakları hakkında bilgilendirilmelidir. Çay/kahve tüketimi sınırlandırılmalıdır. Oral demir alanlar dışkı renginde koyulaşma (siyahlaşma) olabileceği konusunda uyarılmalıdır.
SORU
(İlgili soru linki buraya eklenecek)
PODCAST
(Podcast linki buraya eklenecek)
KAYNAKLAR
- NCBI Bookshelf: Anemia
- The Blood Project: CBC Interpretation Cases
İLGİLİ YAZI
