At kestanesi (Aesculus hippocastanum) yollarda ve parklarda bulunan yaygın bir ağaçtır. Meyvenin şekli yenilebilir kestaneye çok benzediği için yanlışlıkla tüketildiklerinde toksisiteye yol açabilir. Toksisite, at kestanesi tohumlarının içerisinde bulunan ve flavonoid grubuna ait birçok bileşiğin (aescin-escin) bir karışımı olan saponinlerden kaynaklanmaktadır. Toksisite vakalarının çoğu şiddetli değildir; bu nedenle, at kestanesi toksisitesi ile ilgili vaka raporları çok nadirdir. Genellikle oral alım sonrasında gastrointestinal semptomlar (bulantı, kusma) raporlanmıştır. Kardiyak, hepatik ve pankreatik toksisiteyi vurgulayan raporlar ise çok azdır. Toksisite dozu ile ilgili literatürde kesin bir bilgi bulunmamaktadır; ancak yapılan sıçan deneylerinde oral 2000 mg/kg’da escin tüm hayvanlar için öldürücü olmuş, 300 mg/kg dozlarda fareler semptomatik hale gelirken daha düşük 5, 10 ve 20 mg/kg dozlarda semptom gözlenmemiştir.
Mekanizma
At kestanelerindeki en aktif kimyasal bileşen, iki yapıdan oluşan aescin’dir: Triterpenoid saponinlerden α-aescin ve β-aescin. Ayrıca, kuersetin ve kaempferol gibi biyoflavonoidler ve proantosiyanidin A2, kumarinler, fraxin ve aesculin gibi antioksidanlar içerirler. Tarihsel olarak, tohum özü romatizma, rektal şikayetler, ateş, hemoroid ve bacak krampları gibi rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmıştır. Günümüzde at kestanesi tohumu ekstresi Avrupa’da kronik venöz yetmezlik, hemoroid, ameliyat sonrası ödem ve çeşitli cilt rahatsızlıklarının tedavisinde topikal olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nde, at kestanesi tohumu ekstresi, son yirmi yılda yayınlanan randomize kontrollü çalışmaların sonuçlarına dayanarak, venöz bozukluklar ve ödem için etkili bir tedavi olarak daha geniş kabul görmektedir.
Klinik
Az miktarda at kestanesi tohumunun yanlışlıkla veya merakla yutulması bile ciddi semptomlara yol açabilir. En yaygın semptomlar gastrointestinal rahatsızlıklardır. Hastalarda baş dönmesi, kaşıntı, ürtiker ve solunum sorunları da görülebilir. Gastrointestinal semptomlar genellikle yüksek dozlarda ortaya çıkar; cilde uygulandığında ise akut anafilaktik reaksiyonlar oluşturabilir. Ciddi alımlarda pankreatik toksisite, hepatotoksisite ve atriyal fibrilasyona yol açan kardiyak toksisite gibi ciddi toksisiteler ortaya çıkabilir.
Olgular
Olgu 1
Sekiz yaşındaki bir erkek hasta, yanlışlıkla yerde bulduğu bir adet at kestanesini yemeye çalışmış ancak acı bularak tükürüp atmıştır. Hastanın takibinde herhangi bir semptom görülmemiştir.
Olgu 2
Yurt dışında oturan bir adam, dört adet at kestanesini haşlayıp yemiştir. Otuz dakika sonra yediği kestaneyi internetten araştırmış ve bunların at kestanesi olduğunu fark ederek Zehir Kontrol Merkezi’ni aramıştır. Aradığı sırada midesinin rahatsız olduğunu ve biraz ekmek yediğini bildirmiştir. Zehir Kontrol Merkezi, at kestanelerinin mide ağrısı, bulantı, kusma veya ishale neden olabileceğini belirtmiş ve küçük yudumlarla su içilerek mide içeriğinin hafifçe seyreltilmesini tavsiye etmiştir. Gecenin ilerleyen saatlerinde merkez hastayı tekrar kontrol etmiş ve semptomların sadece 4 saat sürdüğü bildirilmiştir.
Olgu 3
On beş yaşında genç bir kız, toz haline getirilmiş at kestanesi tohumlarını burun yoluyla almış ve sonrasında kusma, nefes darlığı, burun ve boğazda yanma ve senkop gibi semptomlar nedeniyle hastaneye başvurmuştur. Laboratuvar testlerinde herhangi bir anormallik görülmemiştir. Hastanede iki gün kaldıktan sonra hasta, subjektif ve objektif iyileşme ile evine taburcu edilmiştir.
Uyarı Ve Önlemler
At kestanesi tohumu ekstresi (HCSE) preparatları, venöz yetmezlik ve vasküler kırılganlığın tedavisi için halk arasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bilimsel literatür incelendiğinde, HCSE’nin plaseboya karşı bir üstünlüğü bulunamamıştır.
Tedavi
Tedavi yaklaşımı semptomatiktir. Hastalara oral alım sonrasında mide lavajı yapılması önerilir.
Kaynaklar
- Kim, H., et al. (2021). Poisoning due to consumption of horse chestnut seed. Clinical and Experimental Emergency Medicine.
- Suryavanshi, S., et al. (2021). Toxicity of escin-triterpene saponins from Aesculus. Toxicological & Environmental Chemistry.
İlgili Yazı
Porsuk Ağacı Toksisitesi (Taxus baccata)
