Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Gama hidroksibütirat (GHB), etkisini GABA-B reseptörleri üzerinden gösteren bir santral sinir sistemi depresanıdır. Genellikle parti ortamlarında alkol, ekstazi, kokain ve amfetaminler gibi diğer psikoaktif maddelerle birlikte kullanılabilmektedir. Sokakta Easy Lay, Georgia Home Boy, sıvı, sıvı ekstazi, Mils, G, sıvı X, sıvı G ve fantazi gibi isimlerle satılmaktadır.
1990’lı yıllardan itibaren eğlence mekanlarında kullanımı yaygınlaşmış ve zamanla cinsel saldırı ve tecavüz olaylarında kullanılmaya başlanması nedeniyle dikkat çekmiştir.
GHB, özellikle gençler arasında kendini mutlu hissetme, rahatlama, sosyal iletişimde kolaylık sağlama, cinsel istekte artış ve farklı bilinç halleri yaşama isteği gibi nedenlerle sıkça kullanılmaktadır.
GHB’nin tipik zehirlenme belirtileri arasında sersemlik, hipotansiyon, bradikardi, bulantı ve kusma yer almaktadır. Ciddi vakalarda epileptik nöbet, solunum depresyonu ve ölümle sonuçlanan durumlar da bildirilmiştir.
Etiyoloji
GHB’nin yasa dışı üretimi, bu maddenin kötüye kullanımına katkıda bulunmaktadır. GHB kolayca üretilebilen bir maddedir ve sokakta genellikle toz halinde ya da daha sık olarak şeffaf, kokusuz bir sıvı olarak satılmaktadır. Bu sıvı genellikle küçük şampuan şişelerinde sunulur. Hafif tuzlu veya sabunumsu bir tadı vardır; ancak kullanıcıların aradığı ani öforik etki için yalnızca küçük bir kapak dolusu yeterlidir. Alkol veya birlikte alınan diğer maddeler bu tadı maskeleyebilir.
GHB’nin etkisi ve saflığı büyük ölçüde değişkenlik gösterir. Bu durum, kullanıcıların aldığı toksik dozu tam olarak belirlemeyi zorlaştırır. Ayrıca internette yer alan yanlış bilgiler, GHB toksisitesinin potansiyel ölümcül etkilerini hafife almakta ve bu maddeyi bir vücut geliştirme ürünü veya kulüp uyuşturucusu olarak daha popüler hale getirmektedir.
Epidemiyoloji
GHB kullanımının yaygınlığı, sınırlı veri nedeniyle tam olarak bilinmemektedir. Ucuz ve kolay ulaşılabilir olması ve akşamdan kalmalık gibi artık etkilerinin gözlenmemesi gençler arasında bu maddeyi tercih edilebilir hale getirmektedir. Son yıllarda özellikle Avrupa ülkelerinde eğlence amaçlı kullanıldığı ve suistimal edildiği bilinmektedir. Buna rağmen Avrupa ülkelerinde gerek yetişkinler arasında gerekse okul çağındaki gençler arasında kullanım oranlarının diğer maddelere kıyasla daha düşük olduğu belirtilmektedir.
Mevcut verilere göre GHB kullanıcılarının çoğunluğunu genç yetişkin erkekler oluşturmaktadır (%1-1.4). 2011 yılında İngiltere’de düzenli olarak kulüp eğlencesine gidenler arasında GHB kullanımı %2, Hollanda’da genel popülasyonda (15-65 yaş) %1.3, Norveç’te 15-20 yaş arası gençlerde ise %1 olarak bildirilmiştir. Kullanımın homoseksüel erkekler arasında daha yaygın olduğu da belirtilmektedir.
Mortalite ve morbidite verileri sınırlıdır. Bunun bir nedeni, GHB’nin diğer maddelerle kolayca karıştırılabilmesi ve rutin ilaç taramalarında test edilmemesidir. Raporlara göre GHB ile ilişkili acil servis başvurularında alkol (%76), kokain, esrar, ketamin, MDMA ve metamfetamin gibi diğer maddelerin eş zamanlı kullanımı yaygındır.
Patofizyoloji
GHB, beyinde doğal olarak bulunan inhibitör bir nörotransmitter olan gamma-aminobütirik asidin öncüsüdür ve santral sinir sistemi depresanıdır. Etkisini özellikle GABA-B reseptörlerine bağlanarak göstermektedir.
GHB’nin dopamin üzerinde iki fazlı etkisi vardır. Düşük dozlarda dopamin salınımını uyarırken, yüksek dozlarda GABA-B reseptörleri üzerindeki agonist etkisi yoluyla başlangıçta dopamin salınımını inhibe eder. Bu durum nöroinhibisyona ve merkezi sinir sistemi depresyonuna yol açar. Daha sonra dopamin salınımında artış görülebilir. Ancak toksisitenin temel etkisi merkezi sinir sistemi ve solunum depresyonudur.
Gamma-butirolakton (GBL) ve 1,4-bütandiol gibi maddeler oral alım sonrası hızla GHB’ye dönüşerek benzer klinik etkiler oluşturur.
GHB hızla emilir ve etkisi 5-15 dakika içinde başlar. Klinik etkiler 30-60 dakika içinde doruğa ulaşır ve 2-4 saat sürer. Eliminasyon yarı ömrü 20-60 dakika arasındadır. 10 mg/kg dozlarda amnezi ve sedasyon, 20-30 mg/kg dozlarda REM uykusu, 50 mg/kg dozlarda ise bradikardi, solunum depresyonu ve koma görülebilir.
Klinik
GHB kullanıcıları genellikle alımdan sonraki 15 dakika içinde ani rahatlama ve öfori hissi yaşar. Klasik tablo ani başlangıçlı koma ve bunu takip eden birkaç saat içinde ani uyanma ile karakterizedir. Bu durum “Lazarus etkisi” olarak tanımlanır.
- Solunum Depresyonu: Hipoventilasyon ve apne gelişebilir.
- Bilinç Kaybı: Ani koma görülebilir.
- Bradikardi Ve Hipotansiyon: Parasempatik aktivasyona bağlıdır.
- Ajitasyon: Düşük dozlarda görülebilir.
- Kas Tonusunda Azalma: Yüksek dozlarda belirgindir.
Amnezi, miyoklonik aktivite, nöbet benzeri bulgular, hipotermi ve kusma eşlik edebilir.
Tanı
GHB toksisitesi klinik tanıdır. Kan ve idrarda rutin test bulunmamaktadır. Gaz kromatografisi ve kütle spektrometrisi ile doğrulama mümkündür ancak sonuç süresi uzundur. Parmak ucu glukoz ölçümü, kan alkol düzeyi, asetaminofen ve salisilat düzeyi değerlendirilmelidir. Travma şüphesinde beyin BT çekilmelidir.
Ayırıcı Tanı
- Akut hipoglisemi
- Alkol toksisitesi
- Benzodiazepin toksisitesi
- Barbitürat toksisitesi
- Subdural hematom
- Subaraknoid kanama
- Karbon monoksit zehirlenmesi
- Ensefalit
Tedavi
GHB için spesifik bir antidot yoktur. Tedavinin temelini hava yolu güvenliği ve destekleyici tedavi oluşturur. Kardiyorespiratuvar monitörizasyon yapılmalıdır. Gerekirse entübasyon uygulanmalıdır.
Bradikardi atropin ile tedavi edilebilir. Hipotansiyon intravenöz sıvılarla düzeltilir. Opioid eş zamanlı alım şüphesinde nalokson uygulanabilir.
Hastalar uyandıktan ve semptomsuz hale geldikten sonra eşlik eden başka zehirlenme veya travma yoksa taburcu edilebilir.
KAYNAKLAR
- Galloway GP, Frederick SL, Staggers FE, et al. Gamma-hydroxybutyrate: An emerging drug of abuse that causes physical dependence. Addiction. 1997;92(1):89-96.
- Zvosec DL, Smith SW, Porrata T, et al. Case series of 226 gamma-hydroxybutyrate-associated deaths: Lethal toxicity and trauma. Am J Emerg Med. 2011;29(3):319-332.
İigili Yazı
