Hiperkalsemi, serum kalsiyum düzeyinin normal üst sınırın üzerine çıkması ile karakterize, özellikle kardiyak, nörolojik ve renal sistemler üzerinde ciddi etkiler oluşturabilen bir elektrolit bozukluğudur.
Hiperkalsemi olgularının %90’dan fazlası primer hiperparatiroidi ve malignite ile ilişkilidir. Özellikle maligniteye bağlı hiperkalsemi acil serviste sık karşılaşılan ve prognozu kötü olan bir tablodur.
Semptomların şiddeti yalnızca kalsiyum düzeyine değil, yükselmenin hızına da bağlıdır. Yavaş gelişen hiperkalsemi asemptomatik olabilirken, hızlı gelişen hiperkalsemi ciddi nörolojik bozukluklara ve yaşamı tehdit eden aritmilere yol açabilir.
Serum kalsiyum > 14–15 mg/dL genellikle hiperkalsemik kriz olarak kabul edilir ve acil tedavi gerektirir.
Etiyoloji
Hiperkalsemi; kemikten artmış kalsiyum salınımı, bağırsaktan artmış emilim veya renal atılımın azalması sonucu gelişir.
- Primer hiperparatiroidi (en sık neden)
- Maligniteye bağlı hiperkalsemi
- Vitamin D fazlalığı veya intoksikasyonu
- Granülomatöz hastalıklar (sarkoidoz, tüberküloz)
- Tirotoksikoz
- İmmobilizasyon
- Tiazid diüretikler
- Lityum
- Milk-alkali sendromu
- Adrenal yetmezlik
- Ailevi hipokalsiürik hiperkalsemi
Patofizyoloji
- Kemik rezorpsiyonunda artış
- Bağırsaktan artmış emilim
- Renal kalsiyum atılımında azalma
Kalsiyum hücre membran stabilitesini artırır ve sinir iletimini baskılar. Bu nedenle hiperkalsemide nöromusküler inhibisyon ön plandadır.
Klinik
Klinik tablo genellikle “Stones, Bones, Groans, Psychiatric Overtones” (Taşlar, kemikler, inlemeler, psikiyatrik tonlar) mnemoniği ile özetlenir:
- Nörolojik: Letarji, konfüzyon, koma
- Kas: Güçsüzlük
- Renal: Poliüri, nefrolitiyazis
- GİS: Bulantı, kusma, kabızlık
- Kardiyak: Aritmi
EKG
- QT kısalması
- ST segment kısalması
- PR uzaması
- QRS genişlemesi
Laboratuvar
- İyonize kalsiyum
- PTH
- Fosfat
- Kreatinin
Hiperkalsemi Sınıflandırması
Tedavi
- IV sıvı (%0.9 NaCl): Tedavinin temel taşıdır, renal atılımı artırır.
- Kalsitonin: Hızlı etki başlar, kemik rezorpsiyonunu inhibe eder.
- Bifosfonatlar: Malignite ilişkili durumlarda temel tedavidir.
- Loop Diüretikler: Sadece hacim yüklenmesi durumunda sıvı sonrası tercih edilir.
- Steroidler: Granülomatöz hastalıklarda ve lenfomalarda etkilidir.
- Diyaliz: Dirençli ve şiddetli olgularda düşünülür.
Kaynaklar
- Tintinalli’s Emergency Medicine, 10th Edition
