Kafa derisi ven kateterizasyonu, özellikle geleneksel ekstremite erişiminin zor veya mümkün olmadığı durumlarda periferik intravenöz erişim için alternatif bir yer sunan değerli bir prosedürdür. Bu yöntem, ilaç ve sıvı uygulaması için güvenli ve etkili bir seçenek olup, özellikle ekstremite bulunmayan hastalar veya periferik damar yolu açılması zor olan çocuk hastalar gibi belirli hasta grupları için kritik önem taşır.
Prosedür, görünür kafa derisi venlerinin seçilmesini, uygun aseptik tekniklerin uygulanmasını ve kateterin sabitlenmesini içerir. Bu yöntem, belirli klinik durumlarda intravenöz tedavi için güvenilir bir seçenek sağlar. Ancak, avantajlarına rağmen kafa derisi ven kateterizasyonu yeterince kullanılmamaktadır ve birçok sağlık çalışanı bu teknikle ilgili farkındalık veya eğitim eksikliği yaşamaktadır, bu da ekstremite erişiminin zor olduğu durumlarda optimal hasta bakımını sınırlamaktadır.
ANATOMİ
Dolaşım sisteminde oksijensiz kanın kalbe geri dönüşünü sağlayan venler dolaşım sistemine erişim sağlamak için uygun bir alan sunar. Özellikle çocuklarda kafa derisi damarları yüzeysel konumları ve kolay görünürlükleri sayesinde kateterizasyon için erişilebilirlik sağlar. Periferik IV erişimi için kafa derisi ven kateterizasyonunda hedeflenen başlıca damarlar şunlardır:
- Supratroklear ve Supraorbital Damarlar (Frontal Damarlar): Supratroklear damar alın bölgesinde başlar ve angular damara dökülür. Supraorbital damar ise yüzeyel temporal damarın frontal dalı ile anastomoz yapar ve daha sonra supratroklear damara katılır.
- Yüzeyel Temporal Damar: Frontal ve paryetal dallara sahiptir. Kafanın yan tarafında bir venöz pleksusdan başlar ve retromandibüler damara dönüşür.
- Posterior Auriküler ve Oksipital Damarlar: Posterior auriküler damar kulak arkasında ilerleyerek eksternal juguler damara dönüşür. Oksipital damarlar ise kafa derisinin arka kısmındaki yüzeyel kasları ve cildi drene eder.
ENDİKASYONLAR
Genellikle, periferik IV kateterizasyonu için ilk olarak ekstremiteler araştırılır. Kafa derisi ven kateterizasyonu için tipik endikasyonlar şunlardır:
- Ekstremitelerde periferik erişimin mümkün olmadığı durumlarda IV tedaviye ihtiyaç duyan genç hastalar.
- Kol ve bacaklarda periferik IV erişim sağlamakta zorluk çeken veya ekstremiteleri olmayan hastalar (örneğin, fokomeli).
- Kısa süreli (≤72 saat) erişim gereksinimlerinde daha küçük çaplı kateterler.
- Kafa derisini içeren arteriyovenöz malformasyonların endovasküler tedavisi.
KONTRENDİKASYONLAR
Kafa derisi ven kateterizasyonu için relatif kontrendikasyonlar şunlardır:
- Kateterizasyon bölgesinde deri enfeksiyonları.
- Kateterizasyon bölgesinde tromboflebit.
Hastanın rahatsızlığına, kateterizasyon süreciyle veya kateter pozisyonunu koruyan donanımın sürekli varlığıyla ilgili olabileceği gibi, seçilen bölge etrafındaki potansiyel duyusal veya motor kayıplara da dikkat edilmelidir.
MALZEMELER
- Gazlı bez, Eldiven
- Saç traş makinesi
- Klorheksidin veya alkollü pamuklar
- İnce çaplı elastik sıkıştırıcı turnike (örneğin, lastik bant)
- Uygun çapta IV kateter: En küçük mevcut kateteri seçin (23g, 25g veya 27g kelebek veya kafa derisi ven seti) ve en kısa uzunlukta (genellikle 0,75 inç) olanı tercih edin.
- Şeffaf film pansumanı, Bant
- Şırınga, İzotonik (Salin)
- IV tüpü, Tüp uzatma seti
[Image of butterfly needle gauges chart]
Kelebek Kateter Ölçüleri (Gauge – G):
- 27G (Gri): Yenidoğan, prematüre bebekler (0.42 mm)
- 25G (Turuncu): Yenidoğan, pediatrik damar erişimi (0.50 mm)
- 23G (Mavi): Çocuklar, ince periferik damarlar (0.65 mm)
- 21G (Yeşil): Genel erişim, yetişkin damarları (0.80 mm)
Not: Gauge numarası büyüdükçe çap küçülür.
UYGULAMA
Kafa derisi ven kateterizasyonu, kafa derisi venlerinin genellikle ilk erişim noktası olmaması nedeniyle IV kateterizasyon konusunda deneyimli bir kişinin uzmanlığını gerektirir.
Hazırlık ve Alan Seçimi
- Pozisyonlama: Boyun hareketliliğini en aza indirmek ve başı uygun açıyla tutmak önemlidir.
- Hızlı Yüzeysel Damar Değerlendirmesi: Medial malleol, lateral malleol, popliteal fossa, el sırtı, antekübital fossa ve en son kafa derisi (ön ve arka) sırasıyla değerlendirilir.
- Ultrason Rehberliği: Başarı şansını artırmak için kullanılabilir.
- Cilt Hazırlığı: Saçların kesilmesi veya traş edilmesi maksimum görünürlük sağlar. Aseptik tekniklere uygun cilt temizliği yapılmalıdır.
İşlem Aşamaları
- Turnike: Kafa derisi için elastik bir bandın veya lastiğin, kateterizasyon bölgesine distal ancak kulak ve gözlerin üstünde olacak şekilde yerleştirilmesi önerilir.
- Giriş: İğnenin ucu yukarı bakacak şekilde, cilt yüzeyinden yaklaşık 30° açıyla girilir.
- Kanın Görülmesi: Kanın odacıkta görünmesi damarın başarılı bir şekilde delindiğini gösterir.
- İlerletme: Kateterin açısını yaklaşık 10°’ye düşürerek damar içinde ilerletin.
- Sabitleme: İğneyi geri çekerken damara distal baskı uygulayın. Kateteri şeffaf film pansuman ve bant ile sabitleyin.
Stabilizasyon İpucu: Başın şekli ve hareketi göz önünde bulundurularak, kateteri stabil hale getirmek için plastik bir ilaç kabı kesilip kateterin üzerine koruyucu olarak bantlanabilir.
KOMPLİKASYONLAR
Saçlı deride damar kateterizasyonundan kaynaklanan komplikasyonların çoğu, diğer periferik IV girişimlerde görülen komplikasyonlara benzerdir:
- Ağrı, Kanama, Hematom
- Lokal enfeksiyon, Flebit, Tromboflebit
- Tıkanıklık (Oklüzyon), Ekstravazasyon
- Kan dolaşımı enfeksiyonu
- Daha derin yapıların delinmesi, Sinir hasarı
- Emboli, Kafaiçi hava (Intrakraniyal hava)
- Kavernöz sinüse hava girişi (Nadir)
KAYNAKLAR
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565911/
İLGİLİ YAZI
https://www.acilcalisanlari.com/periferik-damar-yolu-acilmasi.html
