Sağlık bakanlığı tarafından 2019 yılının Mart ayında Kuduz Profilaksi Rehberi yenilendi. Rehberde yaklaşımın daha kolay ve anlaşılır olması için yaklaşım algoritması yayınlandı. Kuduz Riskli Temasa Mazuriyet Algoritmasını sizlerle paylaşıyoruz. Tablonun çiziminde emeği geçen Enes abimize şükranlarımızı sunarız.
Kuduz profilaksisi yönetimi güncel olarak World Health Organization (WHO), Centers for Disease Control and Prevention (CDC, 2025) ve T.C. Sağlık Bakanlığı rehberlerine dayalıdır. Klinik pratikte özellikle Türkiye’de risk temelli yaklaşım + PEP (post-exposure prophylaxis) esastır.
Yaklaşım
1. Temel yaklaşım (altın üçlü)
Kuduz temasında profilaksi 3 ana basamaktan oluşur:
1. Yara bakımı (en kritik ilk adım)
- Bol su + sabun ile ≥15 dk yıkama
- Povidon-iyot gibi virüsidal ajan kullanılabilir
- Bu adım tek başına bile bulaşı ciddi azaltır
2. Aşı (aktif immünizasyon)
3. Kuduz immünglobulini – RIG (pasif immünizasyon)
2. Temas kategorileri (WHO & Türkiye ortak yaklaşım)
Kategori I (risk yok)
- Sağlam deriye temas, hayvan besleme
👉 Profilaksi gerekmez
Kategori II (düşük risk)
- Yüzeyel çizik, kanama yok
👉 Sadece aşı
Kategori III (yüksek risk)
- Isırık, kanamalı yara
- Mukozaya temas (salya)
- Yarasa teması
👉 Aşı + RIG
3. Aşı şeması (güncel)
Aşısız birey (standart PEP)
- Gün: 0, 3, 7, 14
- (İmmünsüprese → +28. gün ek doz)
📌 IM uygulama (deltoid; çocukta uyluk)
📌 Gluteal yapılmaz
Daha önce aşılı
- Gün: 0 ve 3 (2 doz)
- RIG yapılmaz
4. Kuduz immünglobulini (RIG)
Endikasyon:
👉 Kategori III temas
Uygulama:
- Tek doz (ilk başvuruda)
- Mümkün olduğunca yara içine infiltrasyon
- Kalan doz IM farklı bölge
📌 Aşı ile aynı enjektör / aynı bölgeye yapılmaz
5. Hayvan gözlemi (Türkiye pratiği)
- Kedi/köpek → 10 gün gözlem
- Sağ kalırsa → profilaksi kesilebilir
- Ölü/kaçmış → tam PEP
6. Özel durumlar
✔ Gebelik → kontrendikasyon değil
✔ Çocuklar → aynı doz uygulanır
✔ Gecikmiş başvuru → yine başlanır
✔ Semptom başlamadan her zaman etkili
✔ Antibiyotik → yara tipine göre değerlendirilir
7. WHO güncel fark (yüksek verimli bilgi)
- İntradermal şema (ID):
- Gün 0, 3, 7 (2 nokta)
- Daha az doz, maliyet etkin
📌 Türkiye’de rutin değil → sınav sorusu olabilir
🎯 YDUS kritik öğrenim noktaları
- “Isırık + kanama = RIG + aşı”
- “Aşılı hastada RIG yok”
- “En önemli adım yara yıkama”
- “0-3-7-14 klasik şema”
- “Gluteal aşı yapılmaz”
- “Gebelik kontrendike değildir”
