Maymun Çiçeği Rehberi

0
1050

Monkeypox, kemirgenler ve primatlar gibi vahşi hayvanlardan kaynaklanan ve bazen insanlara bulaşan zoonotik bir hastalıktır. Ortopoksvirüs ailesine ait olan maymun çiçeği virüsünden kaynaklanır. İnsan vakalarının çoğu, hastalığın endemik olduğu Orta ve Batı Afrika’da görülmüştür. Monkeypox, temas ve solunan büyük damlacıklar yoluyla damlacık maruziyeti ile bulaşabilir. Hastalık genellikle kendi kendini sınırlar ve semptomlar genellikle 14 ila 21 gün içinde kendiliğinden düzelir.

Sağlık Bakanlığı tarafından Maymun Çiçeği (Monkeypox) Rehberi yayınlandı.

Rehberi görüntülemek için tıklayınızpdf

1. GENEL BİLGİ

Monkeypox (Maymun Çiçeği Hastalığı)’a, Poxviridae ailesindeki Orthopoxvirus cinsinin
bir üyesi olan maymun çiçeği virüsü neden olur. Orthopoxvirus cinsinin diğer üyeleri
Camelpox, Cowpox, Variola gibi diğer canlı türlerinde de görülebilen zoonotik virüslerdir.
Variola genel olarak bilinen ismi ile çiçek hastalığı etkin aşılama ile dünya üzerinden 1980
yılında eradike edilmiştir.
Monkeypox, öncelikle Orta ve Batı Afrika’nın tropikal yağmur ormanlarında endemik
olarak görülen ve zaman zaman dünyanın diğer bölgelerine buradan kaynaklı olarak yayılan, az sayıda görülen viral bir zoonotik hastalıktır.
Monkeypox klinik olarak, ateş, halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı, kızarıklık semptomları ve
şişmiş lenf nodları ile kendini gösterir ve bir dizi tıbbi komplikasyona neden olabilir.
Monkeypox, genellikle 2-4 hafta süren semptomları olan kendi kendini sınırlayan bir
hastalıktır. Ağır vakalar ortaya çıkabilmektedir. Son zamanlarda Orta Afrika’daki vakalarda
fatalite hızı en yüksek değer olarak %10, Batı Afrika’da %1, hastalığın nadir olarak görüldüğü diğer coğrafi alanlarda %1’in altındadır.
Maymun çiçeği hastalığının klinik görünümü (döküntüler), 1980 yılında Dünya Sağlık
Örgütü (DSÖ) tarafından dünya çapında eradike edildiği ilan edilen çiçek hastalığına benzer.
Maymun çiçeği, çiçek hastalığından daha az bulaşıcıdır ve daha az ciddi hastalığa neden olur.
Çiçek hastalığına karşı kullanılan aşılar, maymun çiçeği hastalığına karşı da koruma
sağlamaktadır.
Çiçek hastalığının tedavisi için geliştirilen bir antiviral ajan, maymun çiçeği tedavisi için
de ruhsatlandırılmıştır.

2. GİRİŞ

Monkeypox, klinik olarak daha az şiddetli olmasına rağmen, geçmişte çiçek hastalarında
görülenlere benzer semptomları olan viral bir zoonozdur (hayvanlardan insanlara bulaşan bir virüs). 1980 yılında çiçek hastalığının eradikasyonunun ilanı ve sonrasında çiçek aşısının
uygulamasının durdurulması ile maymun çiçeği nadir de olsa özellikle Orta ve Batı Afrika’da
görülen bir hastalık haline gelmiştir.
Monkeypox, Orta ve Batı Afrika’da, genellikle tropikal yağmur ormanlarına yakın kırsal
alanlarda görülmekte iken son yıllarda kentsel alanlardan da vaka bildirimleri olmaya
başlamıştır. Virüsün yayılımında rolü olan hayvan konakları, kemirgenler ve primatlardır.

3. MİKROBİYOLOJİSİ

Monkeypox virüsü, Poxviridae ailesinin Orthopoxvirus cinsine ait zarflı, çift sarmallı bir
DNA virüsüdür. Virüs, variola (çiçek hastalığına neden olan ajan) ve vaccinia virüsleri (çiçek
hastalığı aşısında kullanılan virüs) ile aynı cinstendir.
Maymun çiçeği virüsünün iki farklı genetik suşu vardır-Orta Afrika bölümünde görülen
(Orta Afrika soyu) ve Batı Afrika bölümünde görülen (Kongo Havzası/Batı Afrika soyu)
suşudur. Orta Afrika suşu tarihsel olarak daha şiddetli hastalıklara neden olmuştur ve göreceli olarak Batı Afrika suşuna göre daha bulaşıcı olduğu düşünülmüştür.

4. MAYMUN ÇİÇEĞİ VİRÜSÜNÜN DOĞAL KONAĞI

Maymun çiçeği virüsüne duyarlı çeşitli hayvan türleri tanımlanmıştır. Bunlar; ip sincapları, ağaç sincapları, gambiya keseli sıçanları, fındık fareleri, primatlar ve diğer türlerdir.
Maymun çiçeği virüsünün doğal seyri bugün için net olarak tanımlanabilmiş değildir. Kesin
rezervuar (lar)ı ve virüs dolaşımının doğada nasıl olduğu henüz net değildir.

5. SALGINLAR

Maymun çiçeği, ilk olarak 1958 yılında Danimarka Kopenhag’da laboratuvar
hayvanlarında yapılan bir çalışmada maymunlarda gösterilmiştir. Bu nedenle ismi maymun
çiçeği (monkeypox) olarak tanımlanmıştır. Ancak doğal rezervuarı maymunlar değildir.
İnsanlarda ilk olarak 1970 yılında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (eski adı Zaire) 1968
yılında çiçek hastalığının eradike edildiği bir bölgede 9 yaşındaki bir erkek çocukta
tanımlanmıştır. O tarihten itibaren vakaların çoğu ülkenin kırsal, yağmur ormanı bölgelerinde rapor edilmiştir. Kongo Havzasında, özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde ve Orta ve Batı Afrika’da insan vakaları giderek daha fazla rapor edilmektedir. 1970 yılından itibaren 11 Afrika ülkesinde (Benin, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Fildişi Sahili, Liberya, Nijerya, Kongo Cumhuriyeti, Sierra Leone ve Güney Sudan) insanda maymun çiçeği hastalığı bildirilmiştir. 1970 ve 1980 yılları arasında 59 insan maymun çiçeği vakası rapor edilmiş ve fatalite hızı %17 olarak bildirilmiştir. Bu vakaların tümü, Batı ve Orta Afrika’nın yağmur ormanlarında küçük orman hayvanlarına (örneğin, kemirgenler, sincaplar ve maymunlar) maruz kalan bireyler arasında meydana gelmiştir. Maymun çiçeği hastalığının hastalık yükü tam olarak bilinmemektedir. Örneğin, 1996-97’de Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde daha düşük vaka fatalite hızı ve normalden daha yüksek bir atak hızı ile bir salgın rapor edilmiştir. Bu salgında yüksek atak hızına rağmen düşük fatalite hızı görülmesi, eş zamanlı bir su çiçeği (ortopoks virüsü olmayan su çiçeği virüsünün neden olduğu) ve maymun çiçeği salgını olmasına bağlanmıştır. 2017 yılından bugüne kadar Nijerya’da 500’den fazla şüpheli vaka ve 200’den fazla kesin vakanın olduğu ve fatalite hızının yaklaşık %3 olduğu büyük bir salgın yaşanmıştır.
Maymun çiçeği hastalığı, yalnızca Batı ve Orta Afrika ülkelerini değil, nadir ve az sayıda
da olsa dünyanın geri kalan ülkelerini de etkilediği için küresel önemi olan bir hastalık olarak kabul edilebilir. 2003 yılında, Afrika dışındaki ilk maymun çiçeği hastalığı salgını Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’nde görülmüştür. Bu salgın ABD’de 70’in üzerinde maymun çiçeği vakasına yol açmıştır. Maymun çiçeği hastalığı ayrıca Eylül 2018’de Nijerya’dan İsrail ve Birleşik Krallık’a, Mayıs 2019, Aralık 2019, Mayıs 2021 ve Mayıs 2022’de Singapur’a, Temmuz ve Kasım 2021’de yine Nijerya’dan ABD’ye seyahat edenlerde bildirilmiştir.  Mayıs 2022’de endemik olmayan birkaç ülkede birden fazla maymun çiçeği vakası tespit edilmiştir. Avrupa’da da vaka kümelerinin meydana geldiği göz önüne alındığında, ABD Massachusetts’te Mayıs 2022’de görülen ve yakın zamanda özel ulaşımla Kanada’ya seyahat etmiş ama Afrika’ya seyahat etmemiş olan vaka muhtemelen çok ülkeli maymun çiçeği salgınıyla ilgili olabilir. Mayıs 2022’de, Portekiz, İspanya ve Birleşik Krallık dahil olmak üzere Avrupa’da çok sayıda maymun çiçeği vakası rapor edilmiştir Çoğu vaka, erkeklerle seks yapan erkeklerde tespit edilmiş olup muhtemelen cinsel aktivite sırasında yakın temas nedeniyle belirli topluluklar arasında yayılma olabilmektedir.
Mayıs 2022’de Kanada, Avustralya, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri’nde de vakalar
bildirilmiştir.

6. BULAŞMA YOLU

Afrika koşullarında maymun çiçeği virüsünün hayvanlardan insana bulaşması, enfekte
hayvanların kan, vücut sıvıları veya deri veya mukoza lezyonları ile doğrudan temasla veya
ısırıkla meydana gelebilir. Afrika’da, ip sincapları, ağaç sincapları, gambiya keseli sıçanları, fındık fareleri, farklı maymun türleri ve diğerleri dahil olmak üzere birçok hayvanda maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunun kanıtı bulunmuştur. Maymunlar ve insanlar tesadüfi konaklardır. Maymun çiçeğinin doğal rezervuarı henüz tanımlanmamıştır ancak kemirgenler büyük olasılıkla rol oynamaktadır. Çiğ ve az pişmiş enfekte hayvanların etleri ve enfekte hayvanların diğer hayvansal ürünlerini yemek olası bir risk faktörüdür. Enfekte hayvan tarafından ısırılma, cilt bütünlüğünün bozulacağı şekilde yaralanma bulaşma açısından risk içerir. Enfeksiyonun görece olarak daha yoğun olduğu Batı ve Orta Afrika’da ormanlık alanlarda veya yakınında yaşayan insanlar, enfekte hayvanlara dolaylı olarak da maruz kalabilir.
İnsandan insana bulaşma, enfekte kişinin sekresyonları ile uzun süreli yakın temas, cilt
lezyonları ile doğrudan bütünlüğü bozulmuş deri veya mukozalarla (göz, burun, ağız
mukozaları gibi) temas veya yakın zamanda cilt lezyonlarından kontamine olmuş nesnelerle
(yatak çarşafı, havlu vb.) yakın temastan kaynaklanabilir. Bu şekildeki temas genel olarak aynı evi paylaşan kişilerde, kapalı ortamlarda çok uzun süreli yakın mesafede bulunanlarda ve enfekte kişiyle temas eden sağlık çalışanlarında risk oluşturur.
Bulaşma, enfekte anneden bebeğe plasenta yoluyla geçiş şeklinde de olabilir. Bu durumda
doğumda ve doğumdan hemen sonra yenidoğanda doğuştan maymun çiçeği hastalığı
bulgularına yol açabilir. Annede aktif enfeksiyon varlığında yenidoğan bebeğe yakın temas ile de geçiş olabilir.
Enfekte kişilerden cinsel yolla bulaş bir diğer risk faktörü olabilir. Bununla birlikte cinsel
ilişki sırasındaki yakın temas bulaşmanın nedeni de olabileceğinden cinsel yolla bulaşma bugün için netleşmemiştir.
Tüm bu bulaşma yollarıyla risk bulunmakla birlikte bulaşma çok kolay gerçekleşmemektedir. Bugüne kadar bildirilmiş en uzun bulaşma zinciri altı-dokuz kişidir.

7. BELİRTİ VE BULGULAR

Maymun çiçeğinin kuluçka süresi, riskli temastan semptomların başlangıcına kadar olan
süre genellikle 6-14 gündür, ancak 5-21 gün arasında değişebilir. Bir hayvan ısırığı veya
tırmalaması öyküsü olan kişiler, dokunsal/temasla maruziyete sahip olanlardan daha kısa bir kuluçka süresine (13’e karşı 9 gün) sahip olabilir.
Klinik seyir;

• Klinik tablo; ateş, yoğun baş ağrısı, lenfadenopati (lenf düğümlerinin şişmesi), sırt
ağrısı, miyalji (kas ağrıları) ve yoğun halsizlik ile başlar. Bu bulgular ilk 5 gün ön
plandadır.
o Lenfadenopati gelişimi ayırıcı tanıda yer alabilecek suçiçeği, kızamık ve çiçek
hastalığında bu kadar ön planda olmadığından maymun çiçeği hastalığı için tanıyı destekleyici bulgu olarak kabul edilebilir.

• Deri döküntüsü genellikle ateşin ortaya çıkmasından sonraki 1-3 gün içinde başlar.
Döküntü, gövdeden ziyade yüz ve ekstremitelerde yoğunlaşma eğilimindedir. Yüzü
(vakaların %95’inde) ve ellerin avuçlarını ve ayak tabanlarını (vakaların %75’inde)
etkiler. Ayrıca oral mukozalar (vakaların %70’inde), genital bölge (%30) ve konjonktiva
(%20) ile kornea da etkilenir. Döküntü, maküllerden (düz tabanlı lezyonlar) papüllere
(hafifçe kabarık sert lezyonlar), veziküllere (berrak sıvı ile dolu lezyonlar), püstüllere
(sarımsı sıvı ile dolu lezyonlar) ve kuruyup dökülen kabuklara doğru gelişir.
Lezyonların sayısı birkaç ile birkaç bin arasında değişir. Şiddetli vakalarda, lezyonlar
derinin büyük bölümleri dökülene kadar birleşebilir.

Şekil 1.Maymun Çiçeği Hastalığının Klinik Belirti ve Bulguları, 2017 Nijerya Salgını,
21 Vaka. Kaynak: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0214229.g002

ABD’de yaşanan bir salgında 34 vakanın verilerine göre ise:

Vakalarda görülen klinik belirtiler aşağıda verilmiştir:
● Döküntü (%97)
● Ateş (%85)
● Üşümeler (%71)
● Lenfadenopati (%71)
● Baş ağrısı (%65)
● Miyalji (%56)
Maymun çiçeği, genellikle 2-4 hafta süren semptomları olan kendi kendini sınırlayan bir
hastalıktır. Şiddetli vakalar çocukluk çağında daha sıktır. Temas edilen virüs yükünün
yüksekliği, kişinin altta yatan hastalıkları klinik tablonun daha ağır seyrine neden olabilir.
Çiçek hastalığı eradike edilene kadar uygulanmış olan çiçek aşıları maymun çiçeği
hastalığına karşı da koruma sağlamaktadır. Ülkemizde 1980 yılına kadar çiçek aşısı rutin olarak uygulanmıştır. 1980 yılı öncesi doğumlular çiçek aşıları var ise maymun çiçeği hastalığına karşı belirli oranda korunmaktadırlar.

Maymun çiçeği hastalığı komplikasyonları arasında sekonder enfeksiyonlar,
bronkopnömoni, sepsis, ensefalit ve görme kaybıyla sonuçlanan kornea enfeksiyonu sayılabilir.
Klinik tablonun asemptomatik seyredip seyretmediği bilinmemektedir.
Ayırıcı tanıda, suçiçeği, herpes simpleks virüsü, çiçek hastalığı (dünyadan eradike
edilmiş) ve diğer çiçek virüslerinin neden olduğu hastalıklar (tanapox, orf, sığır stomatiti)
dahildir.

8. VAKA TANIMI

Olası Vaka:
1. a. Ateş ile birlikte halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, eklem ağrısı ve lenfadenopati
bulgularından biri veya birkaçının olması.
b. Şikayetlerinden önceki son 21 gün içerisinde maymun çiçeği hastalığı tanısı
doğrulanmış birisi ile temas öyküsü.
İkisinin birlikte varlığında.

Veya
2. Cilt döküntüleri (aynı yaşta/dönemde olan ve yüz ile ekstremitelerde daha hâkim
veziküler veya püstüler lezyonlar) varlığında klinisyen tarafından tıbbi hikâye (1a ile
uyumlu hikaye) VEYA seyahat öyküsü (ilk bilgilere göre Belçika, İspanya ve Orta ve
Batı Afrika ülkeleri vb. vaka görülen ülkelere)

Kesin Vaka
Olası vaka tanımına uyan kişiden alınan örnekte PCR (Polimeraz Zincir reaksiyonu)
pozitifliğinin tespit edilmesi.

Olası Vakada Yapılması Gerekenler
Olası vaka ile karşılaşılması durumunda, standart enfeksiyon kontrol önlemleri tam
olarak uygulanır, el yıkamaya maksimum özen gösterilir ve sırasıyla aşağıdaki yaklaşımlarda
bulunulur.
1. Olası vaka tanımına uyan kişi cerrahi maske takmalıdır.
2. Sağlık personeli N95 maske, gözlük veya siperlik, eldiven ve önlük gibi kişisel
koruyucu ekipman kullanmalıdır.
3. Klinik örnek alınmalıdır (Bakınız Ek 1).
Klinik örneğin alınması: Maymun çiçeği için en uygun teşhis örnekleri cilt
lezyonlarından – vezikül kabuğunun üst kısmından veya veziküllerden ve püstüllerden
gelen sıvıdan ve kuru kabuklardan elde edilir. Mümkün olduğunda biyopsi bir
seçenektir.
a. Örnek alımı öncesinde test sonucunu etkilememesi için antiseptik (alkol, iyot
çözeltileri vb.) kullanılmamalıdır.
b. Örnek alımında bistüri, punch biyopsi iğnesi kullanılabilir. Lezyon sıvısından
örnek alımı için ince uçlu enjektör tercih edilmelidir.
c. Alınan örnek kuru, steril bir tüpe konulmalıdır. Viral taşıma ortamına,
besiyerine gerek yoktur.
d. Örnek alımı sonrasında örnek alınan anatomik alan uygun şekilde antiseptik
kullanılarak temizlenmelidir.
e. Ortam temizliği standart temizlik prosedürlerine göre yapılmalıdır. Hastaya
yakın olan alanlar, sabit malzemeler dezenfektan ile temizlenmelidir.
f. Örnek en kısa sürede laboratuvara biyogüvenlik önlemleri (üçlü taşıma kabı ile)
alınarak soğuk zincir koşullarında (+2 – +8 derecede) nakledilmelidir. Nakil
öncesinde laboratuvara mutlaka bilgi verilmeli ve bilgi notu iletilmelidir. Örnek
nakle kadar saklanmalı ve +2- +8 derecede bekletilmelidir.
i. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları
ve Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığı Ulusal Viroloji Laboratuvarı ile
irtibatlı olunarak gönderilmelidir.
ii. Laboratuvar adresi: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Sağlık Mah. Adnan
Saygun Cad. No:55 Viroloji Laboratuvarı F blok Kat 1 Yenişehir
Çankaya/Ankara.
g. Örnek bulaş riski taşıdığından alınması, saklanması ve nakli sırasında
maksimum özen gösterilmelidir.
h. Eğer şüpheli vakanın bulunduğu merkezde suçiçeği (VZV) için serolojik testler
yapılabiliyorsa öncelikle bu testlerin yapılarak ayırıcı tanının yapılması, bu
imkân yoksa ayırıcı tanıda kullanılmak üzere en az 1 ml serum örneğinin soğuk
zincir koşullarında biyogüvenlik önlemleri alınarak gönderilmesi gerekmektedir
(diğer örneklere ek olarak).

4. Hasta için kullanılan yatak çarşafı, örtü gibi (hastanın cilt lezyonları ile kontamine
olabilecek) malzemeler hasta kullanımı sonrasında sıvı geçirimsiz poşet içerisine
konularak diğer hastaların ürünlerinden ayrı olarak taşınmalı ve yıkanmalıdır. Personel
bu konuda bilgilendirilmelidir.
5. İzolasyon:
a. Klinik bulguları nedeniyle hastane şartlarında izolasyon gerekiyorsa olası vaka
tek kişilik odada standart enfeksiyon kontrol önlemlerine ilave olarak temas
önlemleri alınarak izlenmelidir.
6. Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu (Ek 2) doldurulmalı ve İl Sağlık Müdürlüğü Halk
Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Bulaşıcı Hastalıklar Birimine gönderilmelidir.
7. Sağlık kurumları tarafından gönderilen Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu (Ek 2) İl
Sağlık Müdürlüğü tarafından aynı gün içerisinde HSGM Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken
Uyarı Dairesi Başkanlığı hsgm.erkenuyari@saglik.gov.tr elektronik posta adresine
gönderilmelidir.

Kesin Vakada yapılması gerekenler

Kesin vaka ile karşılaşılması durumunda, standart enfeksiyon kontrol önlemleri tam
olarak uygulanmalı, el yıkamaya maksimum özen gösterilmeli ve vücut sıvıları ile temas ve
yakın temas kuralları da uygulanmalıdır.
1. Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu (Ek 2) doldurulmalı ve İl Sağlık Müdürlüğü Halk
Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Bulaşıcı Hastalıklar Birimine gönderilmelidir.
2. Sağlık kurumları tarafından gönderilen Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu (Ek 2) İl
Sağlık Müdürlüğü tarafından aynı gün içerisinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
(HSGM) Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı
hsgm.erkenuyari@saglik.gov.tr elektronik posta adresine gönderilmelidir.
3. Vaka hastanede yatırılarak izole edilmelidir.
a. Hasta odası tek kişilik ve banyo-tuvaleti olan odalar şeklinde olmalıdır.
b. Hasta odası hiçbir koşulda pozitif basınçlı olmamalıdır.
c. Hasta odası standart temizlik yaklaşımı ile temizlenmeli, hasta başı malzemeleri
ve hastanın bir metre mesafesindeki oda mobilyaları temizliğinde uygun
dezenfektanlar tercih edilmelidir.
d. Zorunlu haller dışında hasta odasına giriş ve çıkış sınırlandırılmalıdır.
e. Hasta ziyaretine izin verilmemelidir.
f. Zorunlu haller dışında hasta yanına refakatçi alınmamalıdır. Zorunluluk
durumunda 1980 öncesi doğumlu, çiçek aşısı olduğu değerlendirilen, sağlıklı
kişiler tercih edilebilir.
4. Kesin vaka tanımına uyan kişi cerrahi maske takmalıdır.
5. Sağlık personeli hastanın sağlık bakımında ve hizmet için hasta odasına girişlerde N95
maske, gözlük veya siperlik, eldiven ve önlük gibi kişisel koruyucu ekipman
kullanmalıdır.
6. Hasta için kullanılan yatak çarşafı, örtü gibi (hastanın cilt lezyonları ile kontamine
olabilecek) malzemeler hasta kullanımı sonrasında sıvı geçirimsiz poşet içerisine
konularak ayrı bir şekilde temizlenir. Personel bu konuda bilgilendirilir.
7. Hastanın taburculuğu sonrasında oda 24 saat kullanılmaz, hasta odası standart temizlik
yaklaşımı ile temizlenir, hasta başı malzemeleri ve hastanın bir metre mesafesindeki oda
mobilyaları temizliğinde uygun dezenfektanlar tercih edilir.

NOT: Sağlık kurumları tarafından il sağlık müdürlüklerine bildirilen olası ya da kesin
maymun çiçeği vakaları İl Sağlık Müdürlüğü tarafından aynı gün içerisinde HSGM
Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığına telefon ile bildirilmelidir.

Maymun çiçeği hastalığı vaka temaslısına yapılması gerekenler

Maymun çiçeği hastalığı vaka temaslısının izolasyonu ve izlenmesi ile ilgili yapılacaklar Tablo
1’de belirtilmiştir.

Tablo 1. Maymun Çiçeği Hastalığı Vaka Temaslısının İzolasyonu ve İzlenmesi

Riskli
Temas
Kategorisi
Tanım Risk Sürveyans KKE İçin Öneri
1 Kesin vaka ile son 21 gün içerisinde yüksek risk teşkil
etmeyecek şekilde temas edenler
1. Uçakta, trende, otobüste bir ön bir arka sıra
dahil diğer koltuklarda oturanlar
2. Kapalı ortamda bir metreden uzak mesafede
bulunanlar
3. Kısa süreli sosyal temas edenler
4. Deri bütünlüğü bozulmamış ya da elinde açık
yarası olmayan kişinin vaka ile sosyal teması
Çok
düşük
Kişiye bilgi verilir. Olası vaka
tanımında 1 a’da belirtilen semptom
ve şikayetlerin son temastan sonraki
21 gün içerinde gelişmesi
durumunda maske takarak
hastaneye başvurması önerilir.
Rutin aktivitelere devam edebilir ve
seyahat edebilir
Özel önlem gerekmez.
2 Kesin vaka ile son 21 gün içerisinde risk teşkil etme
ihtimali olacak şekilde temas edenler
1. Kapalı ortamda bir metreden yakın mesafede
uzun süreli yüz yüze bulunanlar
2. KKE olmadan maymun çiçeği vakasının
bakımıyla ilgilenen, 1 metreden fazla
yaklaşmayan sağlık personeli
3. Maymun çiçeği vakasının tedavisi ile ilgilenen
ve/veya girişimsel işlemde bulunan uygun
KKE kullanan sağlık çalışanları (bilinen
ihlaller olmadan)
Düşük Kişiye bilgi verilir. Olası vaka
tanımında 1 a’da belirtilen semptom
ve şikayetlerin son temastan sonraki
21 gün içerinde gelişmesi
durumunda maske takarak
hastaneye başvurması önerilir.
Bu kişiler günlük olarak semptom
açısından takip edilir.
Semptomsuz oldukları müddetçe
maske ile rutin aktivitelerine devam
edebilir ve seyahat edebilir.
Semptomsuz olduğu
müddetçe önlem
gerekmez.
3 Semptomatik bir maymun çiçeği vakasının vücut sıvıları
veya potansiyel olarak enfeksiyöz çıktıları ile veya
kontamine çevresel malzeme (havlu, çarşaf gibi) cilt
bütünlüğü bozulmamış ya da belirgin gözle görülür kesisi
ya da yarası olmayan sağlam deri ile sadece cilt teması
Doğrudan temas yok, ancak uygun KKE giyilmeden
semptomatik maymun çiçeği vakasının 1 metre
yakınında bulunup tıbbi hizmet verme
Uçakta, trende, otobüste vakanın hemen yanında oturan
yolcular
Orta Kişiye bilgi verilir. Olası vaka tanımında
1 a’da belirtilen semptom ve şikayetlerin
son temastan sonraki 21 gün içerisinde
gelişmesi durumunda maske takarak
hastaneye başvurması önerilir.
Bu kişiler günlük olarak semptom
açısından takip edilir.
14 gün evde izole edilirler. 14. gün
sonrasında semptomsuz oldukları
müddetçe maske ile rutin aktivitelerine
devam edebilir ve seyahat edebilir.
Evdeki
izolasyonlarında hane
halkı ile aynı ortamda
bulunmadan
kendilerini mümkünse
ayrı bir odada izole
ederler.
Hane halkı ile aynı
ortamda
bulunulduğunda
maske takılır.
4 Semptomatik bir maymun çiçeği vakasının vücut sıvıları
veya potansiyel olarak enfeksiyöz çıktıları ile veya
kontamine çevresel malzeme (havlu, çarşaf gibi), kişinin
kıyafetleri ile cilt bütünlüğü bozulmuş ya da cilt kesisi ya
da yarası olan deri ile cilt teması ya da herhangi bir
şekilde mukozal temas
Sağlık çalışanlarının KKE giyilmeden, semptomatik olan
hastanın vücut sıvıları veya potansiyel olarak enfeksiyöz
materyalleri (giysiler veya yatak takımları dahil) ile
teması
Cilt lezyonları ya da sekresyonların aerosolüzasyonu ile
karşılaşma
Vaka ile aynı evde yaşayan kişiler
Yüksek Kişiye bilgi verilir. Olası vaka tanımında
1 a’da belirtilen semptom ve şikayetlerin
son temastan sonraki 21 gün içerinde
gelişmesi durumunda maske takarak
hastaneye başvurması önerilir.
Bu kişiler günlük olarak semptom
açısından takip edilir.
21 gün evde izole edilirler.
Seyahat edemezler.
Evdeki
izolasyonlarında hane
halkı ile aynı ortamda
bulunmadan
kendilerini ayrı bir
odada izole ederler.
Hane halkı ile aynı
ortamda
bulunmamalıdırlar.
Şartlar sağlanamıyorsa
il tarafından hastane
ortamında izolasyonu
değerlendirilir

Bugünkü bilgiler çerçevesinde temaslının temaslısı izlemi yoktur.

9. TANI

Göz önünde bulundurulması gereken klinik ayırıcı tanı, suçiçeği, kızamık, bakteriyel cilt
enfeksiyonları, uyuz, sifiliz ve ilaca bağlı alerjiler gibi diğer döküntülü hastalıkları içerir.
Döküntü öncesindeki lenfadenopati, maymun çiçeğini, suçiçeği, kızamık ve çiçek hastalığından ayırt etmek için klinik bir özellik olabilir.
Maymun çiçeği hastalığından şüpheleniliyorsa, cilt lezyonlarından – vezikülün üst
kabuğu veya veziküllerden ve püstüllerden gelen sıvıdan ve kuru kabuklardan elde edilen
örneklerin PCR çalışması ile tanı kesinleştirilir.
Maymun çiçeği virüsünün doğrulanması örneğin kaynağına ve kalitesine bağlıdır. Bu
nedenle alınan örnekler ulusal ve uluslararası gerekliliklere uygun olarak paketlenmeli ve
gönderilmelidir.
Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR), doğruluğu ve duyarlılığı göz önüne alındığında tercih
edilen laboratuvar testidir.
Diğer tanısal testler arasında virüs izolasyonu (memeli hücre kültürlerinde), elektron
mikroskobu, ELISA ve immünofloresan antikor testi vardır (CDC ELISA IgM ve IgG testi
geliştirmiştir) (Kaynak: Karem KL et al. Characterization of acute-phase humoral immunity to monkeypox: use of immunoglobulin M enzyme-linked immunosorbent assay for detection of monkeypox infection during the 2003 North American outbreak.Clin Diagn Lab Immunol. 2005;12(7):867. )
Orthopoxvirüsler serolojik olarak çapraz reaktif olduğundan, antijen ve antikor saptama
yöntemleri, maymun çiçeğine özgü doğrulama sağlamaz. Bu nedenle, kaynakların sınırlı
olduğu durumlarda tanı veya vaka incelemesi için seroloji ve antijen saptama yöntemleri
önerilmez. Ayrıca çiçek hastalığı eradikasyonu öncesinde aşılanmış olanlarda aşı yanıtı
nedeniyle seroloji çalışması önerilmez.
Test sonuçlarını yorumlamak için aşağıdaki bilgilere ihtiyaç duyulur:
a) ateşin başlangıç tarihi,
b) döküntünün başlangıç tarihi,
c) örneğin alındığı tarih,
d) bireyin mevcut durumu (döküntü aşaması)
e) doğum tarihi.

10. TEDAVİ

Geliştirilen bazı antivirallerin (tecovirimat, brincidofovir, cidofovir) kesin olmamakla
birlikte maymun çiçeği hastalığında etkili olabileceği belirtilmektedir.
Maymun çiçeği hastalığı için semptomları hafifletmek, komplikasyonları yönetmek ve
uzun vadeli sekelleri önlemek için klinik bakım ve destekleyici tedavi verilmelidir. Sekonder
bakteriyel enfeksiyonlar etkene özgü ve uygun şekilde tedavi edilmelidir.

11. AŞI

Çiçek hastalığına karşı aşılamanın, maymun çiçek hastalığını önlemede yaklaşık %85
oranında etkili olduğu birkaç gözlemsel çalışmayla kanıtlanmıştır. Bu nedenle, öncesinde çiçekaşısı olanlar hastalığı daha hafif geçirebilirler ya da hastalıktan korunabilirler. Çiçek hastalığına karşı önceden aşı yapıldığının göstergesi olarak üst koldaki aşı izi kabul edilebilir.
Bugün artık, çiçek aşıları klinik kullanıma sunulmuş durumda değildir.
Modifiye edilmiş atenüe aşı virüsüne (Ankara suşu) dayalı yeni bir aşı, 2019’da maymun
çiçeğinin önlenmesi amacı ile ABD Gıda ve İlaç Ajansı (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansından
(EMA) kullanım onayı almıştır. Bununla birlikte aşı kısıtlı olarak ulaşılabilir durumdadır.
Klinik kullanımı iki doz şeklindedir.

12. KAYNAKLAR

1. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox., Erişim tarihi: 2 0.05.2022
2. https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/epidemiological-update-monkeypoxoutbreak., Erişim tarihi: 20.05.2022.
3. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MPX-surveillance-2022.1., Erişim tarihi:
20.05.2022.
4. https://www.gov.uk/government/publications/monkeypox-contact-tracing., Erişim tarihi:
20.05.2022.
5. https://www.england.nhs.uk/national-infection-prevention-and-control-manual-forengland/., Erişim tarihi:20.05.2022.
6. https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Monkeypox-multi-countryoutbreak.pdf., Erişim tarihi:23.05.2022.

EK 1. ÖRNEK TOPLAMA VE SAKLAMA

Örnek tipi Toplama
malzemeleri
Depolama sıcaklığı Toplama amacı
Aşağıdakiler de dahil
olmak üzere cilt
lezyonu materyali:
• Lezyon eksüda
sürüntüleri
• Lezyon çatıları
• Lezyon kabukları
Kuru swab ile
alınmalı (Dacron
veya polyester
floklu swablar
kullanılmalı)
Örnekler toplandıktan
sonra laboratuvara
gönderilene kadar
buzdolabında (2-8 °C)
saklanmalıdır ve soğuk
zincir koşullarında
gönderilmelidir.
Tanı için önerilir
Orofaringeal sürüntü Kuru swab ile
alınmalı (Dakron
veya polyester
floklu swablar
kullanılmalı)
Yukarıdaki gibi Deri lezyonu
materyaline ek
olarak mümkünse
tanı için önerilir.
Serum Serum ayırıcı tüpler Yukarıdaki gibi Ayırıcı tanıda
kullanılmak üzere
ve araştırmaya
yardımcı olması
için seroloji için
düşünülmelidir.

 

EK 2. Maymun Çiçeği Hastalığı Vaka Bildirim Formu

Covid-19 Virüs Erişkin Hasta Tedavisi Güncellemesi 12 Şubat 2022

 

 

Facebook Yorumları

Yorum yap

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz