Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Kırklı yaşlarındaki bir kadın restoranda yemek yerken aniden öksürmeye başlıyor ve ayağa kalkıp eliyle boğazını tutuyor. 2021 Avrupa Resüsitasyon Kılavuzu’na göre, ilk yardım uygulamalarında bu hasta için bu aşamada en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?Editör Notu
Etkili öksürük varlığı, çoğunlukla kısmi hava yolu tıkanıklığını gösterir. Öksürebilen hastaya aktif girişim yapılmaz; yalnızca öksürmesi desteklenir ve yakından izlenir. Sırta vurma ve karın basısı, yalnızca tam hava yolu tıkanıklığında endikedir. Gereksiz manevralar, kısmi tıkanıklığı tam tıkanıklığa dönüştürebilir. Hasta konuşamıyor, öksüremiyor ve nefes alamıyorsa bu durum yaşamı tehdit eden tam obstrüksiyon olarak kabul edilmelidir. Temel ilke: Öksürebilen hastaya müdahale edilmez; yalnızca öksürmesi desteklenir ve yakından izlenir.Açıklama
Yabancı cisme bağlı akut hava yolu tıkanıklığı
Restoranda yemek yerken ani başlayan öksürük, ayağa kalkma ve hastanın elini boğazına götürmesi,
yabancı cisme bağlı akut hava yolu tıkanıklığını düşündürür. Bu klinik tabloda en kritik ayrım,
tıkanıklığın derecesinin belirlenmesidir. Bunun için temel soru şudur:
Hasta öksürebiliyor ve konuşabiliyor mu?
Bu olguda hastanın aktif olarak öksürdüğü belirtilmektedir. Aktif ve etkili öksürük,
hava yolunun tamamen kapanmadığını ve tablonun kısmi (etkili) hava yolu tıkanıklığı ile uyumlu
olduğunu gösterir.
Yabancı cisme bağlı akut hava yolu tıkanıklığı, hava yolunun bir yabancı cisimle parsiyel veya tam
olarak obstrükte olması sonucu gelişen ve hızla yaşamı tehdit edebilen bir acil durumdur. Klinik yaklaşımın temelini,
kısmi (etkili) tıkanıklık ile tam (etkisiz) tıkanıklığın ayrımı oluşturur.
Epidemiyoloji
Yabancı cisim aspirasyonu her yaş grubunda görülebilmekle birlikte, özellikle yemek sırasında ani başlayan semptomlarla
erişkinlerde acil başvuru nedenlerinden biridir. Erişkin olgularda klinik yönetim, semptomların başlangıç şekli ve
hava yolu geçirgenliğinin derecesine göre belirlenir.
Patofizyoloji
Hava yoluna kaçan yabancı cisim, larenks, trakea veya bronş düzeyinde hava akımını kısmen ya da tamamen engelleyebilir.
Kısmi tıkanıklıkta hava geçişi azalmış olsa da devam eder; bu nedenle hasta öksürebilir, konuşabilir
ve spontan solunumunu sürdürebilir. Tam tıkanıklıkta ise hava geçişi tamamen durur ve kısa sürede
hipoksi, siyanoz, bilinç kaybı ve kardiyak arrest gelişebilir.
Klinik bulgular
1. Kısmi (etkili) hava yolu tıkanıklığı
Tanım: Hava geçişi azalmış olmakla birlikte tamamen kesilmemiştir.
2. Tam (etkisiz) hava yolu tıkanıklığı
Tanım: Hava geçişi tamamen durmuştur.
Bu tablo yaşamı tehdit edicidir ve derhal aktif müdahale gerektirir.
Tanı
Tanı çoğunlukla klinik olarak konur. Ani başlayan öksürük, boğulma hissi, hastanın elini boğazına götürmesi
ve konuşma-öksürme yeteneğinin değerlendirilmesi tanıda belirleyicidir. En önemli tanısal yaklaşım,
etkili öksürük varlığının sorgulanmasıdır.
Hasta öksürebiliyor ve konuşabiliyorsa, bu durum büyük olasılıkla kısmi hava yolu tıkanıklığını
gösterir. Buna karşılık hasta konuşamıyor, öksüremiyor ve nefes alamıyorsa,
tam hava yolu tıkanıklığı düşünülmelidir.
Tedavi
American Heart Association ve European Resuscitation Council 2025 yaklaşımına göre tedavi,
tıkanıklığın derecesine göre planlanır.
Kısmi tıkanıklıkta yaklaşım
Bu durumda sırta vurma veya karın basısı uygulanmamalıdır. Çünkü etkili öksürük,
yabancı cismin spontan olarak uzaklaştırılmasını sağlayabilecek en güçlü fizyolojik mekanizmadır.
Gereksiz müdahale, yabancı cismin daha distal hava yollarına ilerlemesine veya tam tıkanıklığa
yol açabilir.
Tam tıkanıklıkta bilinç açık hastada yaklaşım
Komplikasyonlar
