Fomepizol Uygulama Akıl Kartı

Fomepizol, metanol ve etilen glikol zehirlenmelerinin etkili bir antidotudur ve alkol dehidrogenaz enziminin kompetitif inhibitörü olarak çalışır. Kimyasal adı 4-metilpirazol olan fomepizol, bu enzimle yarışarak metanol ve etilen glikolün toksik metabolitlere dönüşmesini engeller. Tedavi sırasında, alkol dehidrogenaz enzimi üzerinde daha yüksek afinite gösteren fomepizol uygulanır ve bu süreç toksik bileşenlerin metabolizmasını bloke eder.

Hem metanol hem de etilen glikol zehirlenmelerinde fomepizol veya etanol kullanılabilir. Ancak fomepizol, daha güçlü alkol dehidrogenaz inhibitör etkisi ve hafifçe daha uzun etki süresiyle öne çıkar. Ayrıca fomepizol kullanımı sırasında santral sinir sistemi depresyonu, hepatotoksisite ve hipoglisemi gibi yan etkiler daha nadir görülür. Bu avantajları nedeniyle fomepizol, mevcut olduğu ülkelerde toksik alkol zehirlenmeleri için genellikle birinci tercih olarak kullanılmaktadır.

Türkiye’de fomepizol, yüksek maliyeti nedeniyle yalnızca belirli merkezlerde bulunmaktadır. Zehirlenme durumlarında 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) aracılığıyla en yakın merkezden temin edilmesi mümkündür.

İlaç Farmakolojisi

Ticari Formlar

Antizol® 1 g/mL, 1.5 g/1.5 mL ve 5 g/5 mL flakon formlarında bulunmaktadır.

Mekanizma

Fomepizol, etilen glikol ve metanol zehirlenmelerinde toksik metabolitlerin oluşumunu engelleyen etkili bir tedavi ajanıdır. Bu ajan, her iki bileşiğin metabolizmasındaki ilk basamağı katalize eden alkol dehidrogenaz enziminin rekabetçi inhibitörüdür.

Metabolik Süreç ve Toksisite Mekanizmaları

Etilen Glikol Metabolizması

• Etilen glikol, alkol dehidrogenaz tarafından glikoaldehite dönüştürülür.
• Glikoaldehit sırasıyla glikolat, glioksilat ve oksalat gibi toksik bileşiklere metabolize olur.
• Glikolat ve oksalat, metabolik asidoz ve böbrek hasarının temel nedenleridir.

Metanol Metabolizması

• Metanol, alkol dehidrogenaz aracılığıyla formaldehite dönüştürülür.
• Formaldehit, formaldehit dehidrogenaz tarafından formik asite çevrilir.
• Formik asit, metabolik asidoz ve görme bozukluklarının temel nedenidir.

Fomepizol, bu süreçlerin ilk basamağını inhibe ederek toksik metabolitlerin oluşumunu engeller. Metabolizmanın bloke edilmesi, etilen glikol ve metanolün yarı ömrünü 17-52 saate kadar uzatabilir. Bu süre içinde hemodiyalizle toksinlerin uzaklaştırılması sağlanabilir.

Fomepizolün Avantajları

• Standart doz rejimi uygulanır.
• Etanol düzeyi takibi gerektirmez.
• Daha az yan etki görülür.
• Santral sinir sistemi depresyonu oluşturmaz.

Endikasyonlar

Antidot tedavisi (fomepizol veya etanol) aşağıdaki durumlarda başlanmalıdır:

1. Serum Seviyeleri
   • Metanol: >20 mg/dL
   • Etilen Glikol: >20 mg/dL
2. Osmolar Açık
   • Toksik doz alım sonrası osmolar açığın >10 mOsm/L olması.
3. Şüpheli Alım Öyküsü ve Klinik Bulgular
   • Arteriyel pH <7,3
   • Bikarbonat <20 mmol/L
   • Yüksek anyon açıklı metabolik asidoz

Uygulama

Yükleme Dozu

• Doz: 15 mg/kg IV
• Uygulama: 100 mL %0,9 NaCl veya %5 Dekstroz içinde 30-45 dakikada infüzyon

İdame Dozu

• İlk 48 saat: Her 12 saatte bir 10 mg/kg IV
• 48 saatten sonra: Her 12 saatte bir 15 mg/kg IV
• Uygulama: Her doz 30-45 dakikada infüzyon

Hemodiyaliz Durumunda Dozlama

• Doz: Her 4 saatte bir 10 mg/kg IV
• Diyaliz sonrasında standart idame dozuna dönülür.

Tedavi Süresi: Asidoz düzelinceye veya metanol düzeyi 20 mg/dL altına düşünceye kadar sürdürülmelidir.

Yan Etkiler

• Bulantı
• Baş ağrısı
• Hipotansiyon
• Bradikardi
• Hipertrigliseridemi
• Baş dönmesi
• Nöbet
• Anksiyete
• Dissemine intravasküler koagülasyon (nadir)
• Anüri

Uyarılar ve Önlemler

pH Düzeyine Göre Ek Tedavi

• pH <7,3: IV sodyum bikarbonat
• pH <7,25: Hemodiyaliz önerilir

Kofaktör Desteği

• Etilen glikol zehirlenmesinde: Tiamin ve Pridoksin
• Metanol zehirlenmesinde: Folik asit

Hemodiyaliz Endikasyonları

• pH <7,25
• Serum toksik alkol düzeyi >50 mg/dL
• Görme bozuklukları
• Böbrek yetmezliği
• Düzelmeyen elektrolit bozuklukları
• Stabil olmayan hemodinami

Gebelik ve Emzirme

• Gebelik Kategorisi: C
• Emzirme: Bilinmiyor

Doz Aşımı ve Toksisite

Yüksek dozlarda (50-100 mg/kg) bulantı, baş dönmesi ve vertigo görülebilir.

Tedavi:

• Semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır.
• Aşırı doz durumunda hemodiyaliz etkilidir.

Ticari İsimler

• Antizol® 1 g/1 mL Enjeksiyonluk Flakon
• Antizol® 1.5 g/1.5 mL Enjeksiyonluk Flakon
• Antizol® 5 g/5 mL Enjeksiyonluk Flakon

Kaynaklar

• FDA Label. Antizol.
• StatPearls. Fomepizole.
• DrugBank. Fomepizole.

İlgili Yazı

Metanol (Sahte Alkol) Zehirlenmeleri