Trombolitik tedavi, vücutta oluşan kan pıhtılarını çözerek damar açıklığını sağlamaya yönelik bir yöntemdir. Fibrinolitik sistemin fizyolojisi temel alınarak geliştirilmiş ilaçlar IV yolla verilir. Özellikle hayatı tehdit eden durumlarda (örneğin STEMI, masif pulmoner emboli, inme) kullanılarak morbidite ve mortaliteyi azaltır.
Trombolitik İlaç Jenerasyonları
1. Kuşak (Bakteriyel kaynaklı – yüksek antijenite, düşük maliyet)
-
Streptokinaz
-
Anistreplaz
-
Ürokinaz
✅ Avantaj: Ucuz
⚠️ Dezavantaj: Antijenik – alerji ve ateş riski yüksek
2. Kuşak (Rekombinant – spesifik, kısa yarı ömür)
-
Alteplaz (tPA)
✅ Daha az antijenik
⚠️ Kısa yarı ömür – sürekli infüzyon gerekebilir
3. Kuşak (Modifiye tPA – uzun etkili, daha az yan etki)
-
Reteplaz
-
Tenekteplaz
-
Lanoteplaz
-
Monteplaz
-
Pamiteplaz
-
Stafilokinaz
✅ Uzun yarı ömür, tek doz verilebilir
⚠️ Maliyet yüksek
ENDİKASYONLAR
- AKS
- Pulmoner Emboli
- SVO
- Kardiyak arrest
- Periferik Arter Hastalığı/DVT
- Santral Retinal Arter Tıkanıklığı
- Kalıcı Katater Tıkanıklığı
- Paroksismal Nokturnal Hemoglobinüri
- İntraplevral (ampiyem, parapnömonik efüzyon)
HAZIRLAMA
Tenekteplaz genellikle liyofilize (kuru toz) flakon ve steril çözücü (enjeksiyonluk su) ile birlikte bulunur. Uygulamadan hemen önce hazırlanmalıdır.
Metalyse® 10000 U (50 MG) Enjeksiyonluk Toz İçeren Flakon
- Flakon ve çözücü oda sıcaklığında hazırlanmalıdır
- Flakonların lastik kapakları alkollü bez ile temizlenir
- Çözücü, üreticiye ait özel enjektör veya transfer sistemi ile flakona aktarılır
- Çözücü eklenirken flakon dik tutulmalı ve basınç uygulanmadan yavaşça verilmelidir
- Toz çözüldükten sonra flakon nazikçe döndürülür (swirl)
- ❗ Kesinlikle çalkalanmaz (shake edilmez) → köpük oluşur ve etkinlik bozulabilir
👉 Amaç: Homojen, berrak çözelti elde etmek
UYGULAMA
Acil serviste en çok kullanılan alteplazın Tekekteplaz (Metalyse®) pratik kullanımı Uygulama
Tenekteplaz (TNK-tPA) – STEMI’de Fibrinolitik Tedavi
Tenekteplaz, European Society of Cardiology 2023 kılavuzlarına göre, primer PCI’nın 120 dakika içinde yapılamadığı STEMI hastalarında öncelikli tercih edilen fibrinolitik ajandır. En önemli avantajı, tek doz IV bolus şeklinde uygulanabilmesi ve hızlı reperfüzyon sağlamasıdır.
Etki Mekanizması
Tenekteplaz, rekombinant doku plazminojen aktivatörüdür (t-PA türevi).
👉 Fibrine bağlanarak plazminojeni plazmine çevirir
👉 Böylece trombüsü selektif olarak çözer
👉 Alteplaza göre:
- Daha fibrin spesifik
- Daha uzun yarı ömürlü
- Tek bolus uygulanabilir
Uygulama (En kritik nokta)
👉 Tek IV bolus (5–10 saniyede) uygulanır
👉 Kilo bazlı doz verilir:
- <60 kg → 30 mg
- 60–69 kg → 35 mg
- 70–79 kg → 40 mg
- 80–89 kg → 45 mg
- ≥90 kg → 50 mg
⚠️ Yaşa göre doz ayarı (ESC 2023 kritik güncelleme)
👉 ≥75 yaş hastalarda doz %50 azaltılır
Amaç:
- İntrakraniyal kanama riskini azaltmak
⏱ Zamanlama
👉 Tanı konulduktan sonra:
≤10 dakika içinde uygulanmalı (door-to-needle)
👉 Karar:
- PCI ≤120 dk → PCI
- PCI >120 dk → TENEKTEPLAZ
Eş zamanlı tedavi (zorunlu!)
Antiplatelet
- Aspirin yükleme
- Klopidogrel
- <75 yaş → 300 mg yükleme
- ≥75 yaş → 75 mg (yüklemesiz)
- Klopidogrel
Antikoagülan
- Enoksaparin (tercih edilen) veya
- UFH
Sonraki yönetim (çok önemli)
👉 Tenekteplaz sonrası:
- Hasta mutlaka PCI merkezine sevk edilir
Senaryolar:
✔ Başarılı fibrinoliz:
- 2–24 saat içinde anjiyografi
❌ Başarısız fibrinoliz:
- Acil rescue PCI
Avantajları (Alteplaz ile karşılaştırma)
- Tek bolus → çok hızlı uygulama
- Hastane öncesi kullanım için ideal
- Daha stabil farmakokinetik
- Daha az uygulama hatası
Komplikasyonlar
- Hipotansiyon
- Kanama
- Ateş
- Allerjik reaksiyonlar
- Reperfüzyon aritmileri
Kontrendikasyonlar
Mutlak (ESC 2023)
- Önceki intrakraniyal kanama veya herhangi bir zamanda nedeni bilinmeyen inme
- Önceki 6 ay içinde iskemik inme
- Merkezi sinir sistemi hasarı veya neoplazmlar veya arteriyovenöz malformasyon
- Yakın zamanda büyük travma/cerrahi/kafa yaralanması (önceki ay içinde)
- Son bir ay içinde gastrointestinal kanama
- Bilinen kanama bozukluğu (menstrüel hariç)
- Aort diseksiyonu
- Son 24 saat içinde bası yapılamayan ponksiyonlar (örn. karaciğer biyopsisi, lomber ponksiyon)
Rölatif (ESC 2023)
- Önceki 6 ay içinde geçici iskemik atak
- Oral antikoagülan tedavi
- Gebelik veya doğum sonrası 1 hafta içinde
- Refrakter hipertansiyon (sistolik kan basıncı >180 mmHg ve/veya diyastolik kan basıncı >110 mmHg)
- İleri karaciğer hastalığı
- İnfektif endokardit
- Aktif peptik ülser
- Uzun süreli veya travmatik resüsitasyon
Kaynaklar
- Collet J. P., et al. (2023). 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. European Heart Journal.
- Byrne R. A., et al. (2023). 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes: Developed by the task force for the management of acute coronary syndromes of the European Society of Cardiology (ESC).
İlgili Yazı
Trombolitik Tedavi: Kime? Ne Zaman? Nasıl?
