Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Akut kolesistit, safra kesesinin akut inflamatuar hastalığı olup, en sık nedeni safra kesesi taşları veya çamurudur. Genellikle safra kesesi içerisine oturmuş taşların, safra kesesi boynu veya sistik kanalda tıkanıklık oluşturması sonucu ortaya çıkan klinik tablodur. Tipik olarak sağ üst kadran ağrısı, ateş ve lökositoz ile kendini gösterir. Gelişmiş ülkelerde sık rastlanan bir sağlık sorunudur.
Anatomi
Safra kesesi, karaciğerin alt yüzeyinde yer alan armut biçiminde bir organdır. Görevi, karaciğer tarafından üretilen safrayı depolamak, yoğunlaştırmak ve sindirim sırasında onikiparmak bağırsağına (duodenum) boşaltmaktır.
Safra kesesinin uzunluğu yaklaşık 7–10 cm, genişliği 3–4 cm’dir. Yaklaşık 30–50 mL safra depolayabilir. Duvar kalınlığı normalde 3 mm’nin altındadır.
Safra kesesi üç bölümden oluşur: fundus, korpus ve kollum. Kollum, keseyi safra kanallarına bağlayan sistik kanal (ductus cysticus) ile devam eder. Boyun bölgesinde Heister valvleri denilen mukozal kıvrımlar bulunur. Safra yolları sistemi; sağ ve sol hepatik kanalların birleşmesiyle oluşan ortak hepatik kanal, sistik kanal ve bunların birleşmesiyle oluşan ortak safra kanalı (koledok) yapılarından oluşur. Koledok, duodenumun ikinci kısmına (papilla Vateri) açılır ve burada Oddi sfinkteri bulunur.
Patofizyoloji
Safra kesesinde konsantre olan sıvının yapısının değişmesi sonucu çamur veya taş oluşur. Bu yapıların sistik kanalı tıkaması sonucu akut kolesistit meydana gelir. Eğer taş tespit edilmezse buna akut taşsız kolesistit denir.
Tıkanıklık sonucu safra kesesi duvar ödemi iskemiye ve gangrene yol açabilir. Gangrenli kese, gaz oluşturan organizmalarla enfekte olursa amfizematöz kolesistit gelişir. Tıkanma parsiyel ve kısa süreli ise biliyer kolik; uzun süreli ve tam tıkanma mevcutsa inflamasyon gelişerek akut kolesistit tablosu oluşur.
Epidemiyoloji
Kolesistit en sık dördüncü dekadda görülür. Karın ağrısı ile acil servise başvuran 50 yaş üstü hastalarda görülme oranı %10 civarındadır. Kadınlarda, obez bireylerde, hamilelerde ve 40 yaş üstünde risk artmaktadır. Ayrıca aşırı kilo kaybı, genetik yatkınlık ve orak hücreli anemi gibi hemolitik durumlar riski artıran faktörlerdir.
Etiyoloji
En sık neden safra taşlarına bağlı sistik kanal tıkanıklığıdır. Olguların %90-95’i taşlı kolesistittir. Diğer nedenler arasında iskemi, motilite bozuklukları, enfeksiyonlar ve parazitler yer alır. Asemptomatik safra taşı olan hastaların her yıl %1-3’ünde semptomlar, %1-2’sinde ise ciddi komplikasyonlar gelişir.
Klinik
İlk bulgu sağ üst kadran ağrısıdır ve sıklıkla sağ subskapüler bölgeye yansır. Ağrı sürekli ve ilerleyicidir. Bulantı ve kusma hastaların yarısında görülür. Ateş genellikle 38-38.5°C civarındadır; çok yüksek ateş komplikasyon (gangren, perforasyon) belirtisi olabilir. Klasik bulgu olan Murphy belirtisi (derin palpasyonda ağrı nedeniyle nefesin tutulması) tanı koydurucudur.
Ayırıcı Tanı
- Apandisit
- Biliyer Kolik
- Kolanjit
- Mezenterik İskemi
- Gastrit / Peptik Ülser
Tanı
Tanı; anamnez, fizik muayene, laboratuvar ve radyolojik bulguların kombinasyonu ile konur.
Laboratuvar Bulguları
- Lökosit > 10,000/mm³ (Düşük spesifite).
- CRP > 3 mg/dL (%95 Pozitif Prediktif Değer).
- AST, ALT ve ALP yüksekliği koledok taşı veya Mirizzi sendromunu düşündürebilir.
Radyoloji
USG: İlk tercih edilen yöntemdir. Duyarlılığı %94’tür. Murphy sonografik bulgusu, kese duvar kalınlığı (>4 mm) ve perikolesistik sıvı en önemli bulgulardır.
Batın BT: USG’nin yetersiz kaldığı durumlarda veya ayırıcı tanı için çekilir. Duvar kalınlaşması ve yağ dokusunda kirlenme görülür.
HIDA Sintigrafisi: Akut kolesistit tanısında altın standarttır (en sensitif yöntem).
Sınıflama
Tedavi
Temel tedavi Laparoskopik Kolesistektomidir. Erken cerrahi düşük morbidite ile ilişkilidir.
Destek Tedavisi: Oral alım kapatılmalı, IV hidrasyon sağlanmalı ve analjezi başlanmalıdır.
Ağrı Yönetimi: İlk basamakta NSAİİ’ler (Diklofenak, Ketorolak) veya Parasetamol tercih edilir. Şiddetli ağrıda Meperidin eklenebilir ancak Oddi sfinkter spazmı riski unutulmamalıdır.
Antibiyoterapi:
Enfeksiyon bulgusu varsa ampirik başlanır. E. coli ve Klebsiella temel hedeflerdir.
- Hafif: Ampisilin/sulbaktam, Sefazolin veya Florokinolonlar.
- Orta/Şiddetli: Piperasilin/tazobaktam, 3. kuşak sefalosporinler veya Karbapenemler.
Soru
Vaka Analizi: Amfizematöz Kolesistit
Amfizematöz kolesistit, özellikle diyabetik hastalarda görülen, safra kesesi duvarında gaz oluşturan bakterilerin (Clostridium, Klebsiella vb.) neden olduğu ağır bir tablodur. Sanılanın aksine primer neden taş tıkanıklığı değil, vasküler iskemi ve enfeksiyondur (genellikle taşsız kolesistit şeklinde görülür).
Kaynaklar
- Campanile FC, Catena F, et al. 2020 WSES guidelines for acute cholecystitis. World J Emerg Surg. 2020.
- Gallaher JR, Charles A. Acute Cholecystitis: A Review. JAMA. 2022.
İlgili Yazı
