Akut Böbrek Yetmezliği

Böbrek fonksiyonlarının bozulmasından kaynaklı, azotlu atıkların vücuttan atılımında sorun yaşanması ve beraberinde vücudun sıvı elektrolit dengesinde meydana gelen sorunlar böbrek yetmezliğini genel olarak tanımlar.

Akut Böbrek Yetmezliği (ABY) tanımı, AKIN kriterlerine göre son 48 saat içinde gelişen serum kreatinin düzeyinde 0,3 mg/dL artış ya da bazal düzeyin %50’sinden fazla artış olarak tanımlanır. Ayrıca idrar çıkışının 0,5 mL/kg/saat’in altında olması da böbrek yetmezliği olarak kabul edilir.

Acil serviste böbrek yetmezliği hastalarını tanımak, böbrek yetmezliği kaynaklı biriken metabolitlerin etkilerini fark etmek ve düzeltmek acil servis hekimlerinin en önemli görevlerindendir. Bu yazımızda akut böbrek yetmezliği riski olan hastalarımız için acil serviste izleyeceğimiz yolları gözden geçireceğiz.

ANATOMİ

Böbrekler retroperitoneal bölgede yerleşen kahverengi görünümdeki organlardır. Karın arka duvarına yaslanmış olup kolumna vertebralisin iki yanında ve psoas kasının lateralinde yerleşmişlerdir. Logitudinal uzunluğu yaklaşık 3 vertebra boyutunda olup genellikle 12. torakal vertabra ile 3. lomber vertebra aralığında uzanmaktadır.

Sağ böbrek, üst komşuluğunda bulunan karaciğer nedeniyle biraz daha aşağı yerleşimlidir. Longitudinal uzunluğu 12-13 cm, eni 6-7 cm ve ön arka genişliği 3 cm’dir. Sol böbrek sağ böbrekten 1 cm kadar daha uzundur ve ortalama ağırlıkları 150 gramdır. Böbrek dokusu en dıştan kalın ve dayanıklı bir zar olan böbrek kapsülü ile sarılıdır.

Böbreğin longitudinal kesiti alınacak olursa başlıca iki bölge dikkat çeker: Renal korteks ve renal medulla. Renal korteks; böbreğin en dış kısmında yerleşen ve daha koyu renkli görünen alandır. Burada glomerül adı verilen kapiller yumaklar yerleşmiştir.

Glomerüler kapillerler, Bowman kapsülü denilen ve proksimal tübülün genişlemiş son kısmı olan yapıya gömülü halde olup, Bowman kapsülü ve glomerüler kapiller kompleksine Malpighi cisimciği adı verilmektedir. Her bir böbrekte ortalama olarak 1 milyon adet glomerül mevcuttur.

ETİYOLOJİ

Etiyolojide prerenal nedenler, renal nedenler ve postrenal nedenler yer alabilir. Hastanede yatan hastalarda en sık neden renal nedenlerken, özellikle acil servise başvuran böbrek yetmezlikli hastaların en sık nedeni volüm yetmezliğine bağlı prerenal sebeplerdir.

GFR (Glomerüler Filtrasyon Hızı) Nedir?

Böbrek fonksiyonu değerlendirilirken glomerüler filtrasyon hızı çok önemlidir. Normal değeri 120 mL/dk’dir ve her dekatta 8 mL/dk azalır.

GFR Formülü (Cockcroft-Gault): (140 – Yaş) x Ağırlık (kg) x (Kadınsa 0.85) / (72 x Serum Kreatinin)

KLİNİK BULGULAR

Hastalar genellikle böbrek yetmezliğinin sebebi olan etiyolojiye yönelik şikayetler ile acil servise başvururlar. Böbrek yetmezliğine bağlı semptomlar kan üre düzeyi ile ilişkilidir. Üremi; bulantı, kusma, halsizlik, uyku hali, koma gibi semptomlar yapabilir.

• Prerenal: İdrar miktarında azalma.
• Renal: Hematüri.
• Postrenal: Anüri.

TANI VE SINIFLANDIRMA

Hastaların hemogram, rutin biyokimya, idrar tetkiki ve kan gazı değerlendirilmesi yapılmalıdır. Hastaların serum kreatinin değerleri ve GFR hesaplaması ile ABY tanısı konulabilir.

• EKG: Elektrolit bozuklukları (Hiperkalemi).
• Akciğer Grafisi: Yüklenme bulguları.
• USG: Böbrek boyutları, hidronefroz, taş.
• BT: Etiyolojik faktörlerin aydınlatılması.

RIFLE Sınıflaması

AKIN ve KDIGO Sınıflaması

ACİL SERVİS YAKLAŞIMI

• ABC değerlendirmesi.
• Vital bulgular ve fizik muayene.
• Damar yolu, Hemogram, Biyokimya, Kan Gazı.
• Görüntüleme (Akciğer Grafisi, USG, BT).
• Etyolojiye yönelik tedavi.
• Sıvı-Elektrolit dengesinin sağlanması.
• Nefroloji konsültasyonu.
• Acil Diyaliz Endikasyonlarının Değerlendirilmesi.

Acil Diyaliz Endikasyonları (AEIOU)

SORU

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

KAYNAKLAR

• Galenos
• Tüm Yönleriyle Acil Tıp Tanı, Tedavi ve Uygulama Kitabı Editör Prof. Dr. Zeynep KEKEÇ
• UpToDate

İLGİLİ YAZI

Acil Diyaliz Endikasyonları