Travma, dünya genelinde morbidite ve mortalitenin önemli nedenlerinden biridir. Acil servis pratiğinde travma hastasının ilk değerlendirmesi; hava yolu, solunum, dolaşım, nörolojik durum ve maruziyet basamaklarını içeren sistematik bir yaklaşımla yapılır. Bununla birlikte, travma hastalarının yaralanma şiddetini standart şekilde tanımlamak, hasta gruplarını karşılaştırmak, mortalite riskini öngörmek ve travma sistemlerinin performansını değerlendirmek için çeşitli skorlama sistemlerine ihtiyaç duyulur.
Bu skorlama sistemlerinden biri olan Injury Severity Score (ISS), anatomik yaralanma ciddiyetini temel alan ve özellikle çoklu travma hastalarında toplam yaralanma yükünü sayısal olarak ifade eden klasik bir travma skorudur. ISS, doğrudan bir tedavi algoritması değil; travma ciddiyetini sınıflandırmaya, hasta gruplarını karşılaştırmaya ve prognoz hakkında genel bir fikir oluşturmaya yardımcı olan anatomik bir skorlama sistemidir.
Abbreviated Injury Scale (AIS)
ISS’nin temelini Abbreviated Injury Scale (AIS) oluşturur. AIS, travmatik yaralanmaları anatomik lokalizasyon ve yaralanma ciddiyetine göre sınıflandıran bir sistemdir. İlk versiyonu 1969 yılında yayımlanmış, sonraki yıllarda farklı revizyonlarla güncellenmiştir.
AIS, her bir yaralanmayı tek başına değerlendirir ve yaralanmanın yaşamı tehdit etme potansiyeline göre 1 ile 6 arasında bir ciddiyet derecesi verir.
AIS skorlamasında önemli nokta, her bir yaralanmanın ayrı ayrı değerlendirilmesidir. Bu nedenle AIS, hastanın toplam travma yükünü değil, belirli bir anatomik bölgedeki belirli bir yaralanmanın şiddetini gösterir. Toplam travma ciddiyetini hesaplamak için AIS skorları ISS gibi bileşik skorlama sistemlerinde kullanılır.
Injury Severity Score (ISS) Nedir?
Injury Severity Score (ISS), çoklu travma hastalarında anatomik yaralanma ciddiyetini sayısal olarak ifade eden bir skorlama sistemidir. Baker ve arkadaşları tarafından 1974 yılında tanımlanmıştır. ISS, hastanın farklı vücut bölgelerindeki en ciddi yaralanmalarını dikkate alarak toplam yaralanma yükünü hesaplar.
ISS puanı arttıkça mortalite, morbidite, hastanede yatış süresi ve yoğun bakım ihtiyacı gibi kötü klinik sonlanımların görülme olasılığı genel olarak artar. Bu nedenle ISS, özellikle travma kayıt sistemlerinde, klinik araştırmalarda, hasta gruplarının karşılaştırılmasında ve travma sistemlerinin kalite değerlendirmesinde yaygın olarak kullanılır.
ISS Anatomik Bölgeleri
ISS hesaplamasında vücut 6 anatomik bölgeye ayrılır:
Bu ayrım önemlidir çünkü ISS hesaplanırken aynı anatomik bölgedeki birden fazla yaralanma olsa bile yalnızca o bölgedeki en yüksek AIS skoru dikkate alınır.
ISS Nasıl Hesaplanır?
ISS hesaplaması birkaç basamakta yapılır:
- Hastadaki tüm travmatik yaralanmalar belirlenir.
- Her yaralanma için uygun AIS skoru atanır.
- Yaralanmalar ISS’nin 6 anatomik bölgesine yerleştirilir.
- Her anatomik bölge için en yüksek AIS skoru seçilir.
- En yüksek AIS skoruna sahip 3 farklı anatomik bölge belirlenir.
- Bu 3 AIS skorunun kareleri alınır ve toplanır.
Formül:
ISS = A2 + B2 + C2
Burada A, B ve C; en yüksek AIS skoruna sahip üç farklı ISS bölgesindeki skorları ifade eder.
AIS 6 Varlığında ISS
Herhangi bir yaralanma AIS 6 olarak kodlanmışsa ISS doğrudan 75 kabul edilir. Bu durum, mevcut sınıflamada maksimal ve tedavi edilemez düzeyde yaralanmayı ifade eder.
ISS puanı teorik olarak 0–75 arasında değişebilir. Klinik pratikte daha yüksek skorlar daha ciddi travma yükünü gösterir.
ISS Skorunun Yorumlanması
ISS için farklı sınıflandırmalar kullanılmakla birlikte, pratikte aşağıdaki yaklaşım sık tercih edilir:
Klinik literatürde ISS >15 veya ISS ≥16 genellikle major travma tanımı için eşik değer olarak kullanılır. Ancak bu eşik, tek başına hastanın klinik yönetimini belirlemezi. Hastanın fizyolojik durumu, vital bulguları, eşlik eden hastalıkları, yaşı, kanama riski, görüntüleme bulguları ve tedavi ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.
Örnek ISS Hesaplaması
Acil Serviste ISS’nin Klinik Kullanımı
ISS, acil serviste hastanın ilk dakikalardaki yönetimini belirleyen bir skor değildir. Travma hastasında ilk yaklaşım her zaman sistematik travma değerlendirmesi, resüsitasyon ve hayatı tehdit eden durumların erken tanınması üzerine kuruludur.
ISS’nin Sınırlılıkları
ISS travma literatüründe yaygın olarak kullanılan güçlü bir anatomik skorlama sistemidir; ancak bazı sınırlılıkları vardır.
İlk olarak, ISS aynı anatomik bölgedeki birden fazla yaralanmayı tam olarak yansıtmayabilir. Çünkü her bölge için yalnızca en yüksek AIS skoru hesaba katılır. Örneğin aynı ekstremitede birden fazla ciddi yaralanması olan bir hastada, bu yaralanmalardan yalnızca en yüksek AIS skoru ISS’ye katkı sağlar.
İkinci olarak, ISS fizyolojik durumu değerlendirmez. Hipotansiyon, taşikardi, bilinç durumu, laktat düzeyi, koagülopati veya şok bulguları ISS hesaplamasına dahil edilmez. Bu nedenle klinik karar verirken ISS; vital bulgular, laboratuvar değerleri, görüntüleme bulguları ve hastanın genel klinik tablosu ile birlikte yorumlanmalıdır.
Üçüncü olarak, ISS yaş, komorbidite ve frailty gibi hasta özelliklerini doğrudan içermez. Aynı ISS puanına sahip genç bir hasta ile ileri yaşta, çoklu komorbiditesi olan bir hastanın mortalite riski aynı olmayabilir.
Dördüncü olarak, ISS doğru AIS kodlamasına bağımlıdır. AIS kodlamasındaki hata ISS sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle doğru klinik dokümantasyon, radyoloji raporları, operasyon notları ve doğrulanmış tanılar skorlama açısından önemlidir.
ISS ve NISS Farkı
ISS’nin aynı anatomik bölgedeki birden fazla yaralanmayı sınırlı yansıtması nedeniyle New Injury Severity Score (NISS) geliştirilmiştir. NISS, ISS’den farklı olarak vücut bölgesine bakmaksızın hastadaki en yüksek üç AIS skorunun karelerini toplar.
Bu nedenle aynı anatomik bölgede birden fazla ciddi yaralanması olan hastalarda NISS, toplam yaralanma yükünü ISS’ye göre daha yüksek gösterebilir. Bununla birlikte ISS, travma kayıtlarında ve literatürde halen yaygın olarak kullanılan klasik anatomik travma skorudur.
Sonuç
Injury Severity Score, travma hastalarında anatomik yaralanma ciddiyetini objektif ve standart bir biçimde değerlendirmeye yardımcı olan klasik bir skorlama sistemidir. AIS skorları üzerinden hesaplanır ve en ciddi üç anatomik bölgedeki yaralanma skorlarının kareleri toplamına dayanır.
Acil servis pratiğinde ISS, ilk müdahalenin yerine geçen bir karar aracı değildir. Bunun yerine, travma yükünü tanımlayan, prognoz hakkında genel fikir veren ve hasta gruplarının karşılaştırılmasını sağlayan bir skorlama sistemidir. Bu nedenle ISS, travma hastasının klinik değerlendirmesini tamamlayan yardımcı bir araç olarak kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- Baker SP, O’Neill B, Haddon W Jr, Long WB. The Injury Severity Score: a method for describing patients with multiple injuries and evaluating emergency care. Journal of Trauma. 1974.
- Association for the Advancement of Automotive Medicine. Abbreviated Injury Scale kaynakları ve AIS Dictionary.
- Agency for Clinical Innovation, Institute of Trauma and Injury Management. Injury scoring, AIS and ISS scoring rules.
- Palmer C. Major trauma and the Injury Severity Score. Injury. 2007.
- Javali RH, Krishnamoorthy, Patil A, Srinivasarangan M, Suraj, Sriharsha. Comparison of ISS, NISS, RTS and TRISS for mortality prediction in elderly trauma patients. Indian Journal of Critical Care Medicine. 2019.
- Li H, Ma YF. New Injury Severity Score may outperform ISS in selected trauma populations. 2021.
