Ayak bileği bağ yaralanmaları acil serviste en sık görülen kas-iskelet sistemi yaralanmaları arasındadır ve spor yaralanmalarının %40’ını oluşturmaktadır. Penetran olmayan ayak ve ayak bileği yaralanmalarında en sık karşılaştığımız durum ise ayak burkulmalarıdır. Ayak burkulmalarında en sık kemikler arasında yer alan bağlar zarar görür, kemik yaralanmaları çok daha az görülür. Çoğu basit yaralanmalar olsada kısa süreli morbidite, tekrarlayan yaralanmalar ve fonksiyonel instabilite ile sonuçlanabilir. Çoğu ameliyatsız tedavi edilir.
Mekanizma
Ayak bileği burkulmalarının derecesi, yaralanma mekanizmasına (yüksek enerjili yaralanma veya düşük enerjili yaralanmalar), ayağın konumuna ve eklem ve stabilize edici bağ yapılar üzerindeki dönme kuvvetine bağlı olarak değişir. Düşük dereceli yaralanmalar (derece I ve II), stabilize edici bağların gerilmesine veya mikroskobik yırtılmalarına neden olurken, yüksek dereceli (evre III) ayak bileği burkulması sindesmoz yapılarını tehlikeye atar ve bilek ve ayağın tam tendon kopmalarına ve kırılmalarına yol açabilir.
Ayak burkulmaları ayağın inversiyon ve eversiyon hareketlerinin normal açının üzerinde ve aniden pozisyonlanması sonucu olur. Burkulmanın tersi yönündeki bağlarda esnemeye direncin yetersiz kalması sonucu yırtılma hatta kopma gerçekleşebilir. Ek olarak kemik yapıda da hasarlanmanın olması durumda çok daha şiddetli yaralanmalar karşımıza gelebilir.
Anatomi
Ayak bileği eklemi tibia, fibula ve talusun eklemlenmesinden oluşur. Eklem üç bağ sistemi tarafından stabilize edilir: lateral bağ kompleksi, medial deltoid bağ ve sindesmotik bağlar.
- Anterior talofibular ligament (ATFL)
- Calcaneofibular ligament (CFL)
- Posterior talofibular ligament (PTFL)
Normal yaşamda en yaygın ayak bileği yaralanması, lateral bağ kompleksini zorlayan ayak bileğinin ters dönmesi içe burkulma (inversiyon) ile oluşur. İnversiyon burkulmasında yaralanabilecek bağlar en sık ATFL, daha sonra CFL ve en az PTFL‘dir.
ATFL, lateral ligament kompleksinin en zayıf bağıdır ve lateral ayak bileği burkulmalarının yaklaşık %70’i sadece bu bağda görülür. CFL ise dorsifleksiyon ve inversiyon mekanizmalarında daha sık yaralanır.
Medial deltoid bağ en güçlü bağdır ve eversiyon yaralanmalarında etkilenir. İzole deltoid bağ yaralanmaları nadirdir.
Sindesmoz yaralanmaları
Distal tibiofibular sindesmotik bağlar tibia ve fibulayı stabilize eder. Bu yaralanmalar “yüksek ayak bileği burkulması” olarak adlandırılır ve daha nadirdir. En sık mekanizma dış rotasyon ve dorsifleksiyondur.
Muayene
İnspeksiyonda ödem ve ekimoz görülür. Palpasyonda hassasiyet önemlidir. Lateral bağlar sistematik olarak değerlendirilmelidir.
Lisfranc yaralanması açısından ayak mutlaka değerlendirilmelidir.
Özel testler
- Sıkıştırma testi
- Dış rotasyon stres testi
- Ön çekmece testi
- Talar tilt testi
Evreleme
- Evre 1: Yırtık yok
- Evre 2: Kısmi yırtık
- Evre 3: Tam yırtık
Radyoloji
Ottawa ayak bileği kuralları gereksiz grafileri azaltır.
Ottawa ayak bileği kriterleri
- Medial malleol hassasiyeti
- Lateral malleol hassasiyeti
- 5. metatars hassasiyeti
- Navikula hassasiyeti
- 4 adım yürüyememe
Grafi değerlendirme
Ayırıcı tanı
- Yüksek ayak bileği burkulması
- Kırık
- Subtalar çıkık
- Lisfranc yaralanması
Tedavi
PRICE protokolü uygulanır.
- Koruma
- Dinlenme
- Buz
- Kompresyon
- Elevasyon
Komplikasyonlar
- Kronik ağrı
- Instabilite
- Osteokondral hasar
- Tendon yaralanmaları
- Nörovasküler yaralanma
- Artrit
Kaynak
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459212/
- https://radiopaedia.org/articles/ottawa-ankle-rules-1
- https://www.physio-pedia.com/Ottawa_Ankle_Rules
İlgili yazı
