Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Siyanür, eski çağlardan beri bilinen, hızlı etkili ve küçük dozlarda bile dakikalar içinde ölüme neden olabilen güçlü bir zehirdir. Maruz kaldıktan sonra dakikalar içinde ölüme sebep olabilir ve günümüzde cinayet, suikast ve intihar aracı olarak kullanılmaya devam edilmektedir. Kaynama derecesi 26 C° olan siyanür çok uçucu bir maddedir. Gaz hali renksizdir ve acı badem benzeri kokusu vardır.
İlk olarak 1786 yılında Prusya mavisi boyasından hidrojen siyanür izole edilmiştir. Siyanür, ilk kez 1800 civarında bademden çıkarılmıştır.
ETİYOLOJİ VE KAYNAKLAR
Siyanür; solunum yolu, müköz membranlar, gastrointestinal sistem ve cilt yoluyla vücuda girebilir. Çok hızlı emilir ve sistemik etkilerini gösterir.
- Ev Yangınları: Toplumda en yaygın nedendir. Yanan plastik, yün, ipek, sentetik kauçuk ve poliüretan maddelerden siyanür gazı açığa çıkar.
- Endüstriyel Kullanım: Metal kaplamacılık, kuyumculuk, madencilik (altın arama), fotoğrafçılık, plastik üretimi, zirai ilaçlar.
- Tıbbi İlaçlar: Hipertansiyon krizinde kullanılan Sodyum Nitroprussid. (Yüksek doz ve uzun süreli infüzyonda risk oluşturur).
- Besinler: Acı badem, kayısı çekirdeği, şeftali çekirdeği, elma çekirdeği (Amigdalin maddesi midede siyanüre dönüşür).
PATOFİZYOLOJİ
Siyanürün toksik etkisi, esas olarak hücresel aerobik metabolizmayı durdurmasına dayanır.
- Siyanür, mitokondrilerde bulunan Sitokrom Oksidaz (a3) enzimine geri dönüşümlü olarak bağlanır.
- Bu bağlanma, oksijenin kullanılamamasına ve oksidatif fosforilasyonun durmasına neden olur.
- Hücreler mecburen anaerobik solunuma geçer.
- Sonuç olarak ATP üretimi durur ve ciddi Laktik Asidoz gelişir.
KLİNİK BULGULAR
Belirtiler maruziyet yoluna göre dakikalar içinde başlayabilir. Hastaların nefesinde acı badem kokusu (nüfusun %60’ı alabilir) duyulabilir.
Erken Belirtiler
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Konfüzyon, anksiyete
- Taşikardi, takipne (hızlı soluma)
- Mide bulantısı, kusma
- Kiraz kırmızısı cilt rengi (Venöz kanda oksijen kullanılamadığı için oksihemoglobin yüksek kalır, hasta siyanotik değil pembe/kırmızı görünür).
Geç ve Ciddi Belirtiler
- Bilinç kaybı, koma
- Konvülsiyonlar (Nöbet)
- Bradikardi, hipotansiyon
- Pulmoner ödem
- Kardiyovasküler kollaps ve ölüm
TANI VE LABORATUVAR
Tanı esas olarak öykü ve klinik şüphe ile konur. Laboratuvar sonuçları beklenmemelidir.
- Kan Gazı: Ciddi Metabolik Asidoz (Yüksek Anyon Açığı).
- Laktat: Plazma laktat düzeyi > 8 mmol/L olması siyanür zehirlenmesi için oldukça hassastır.
- Venöz Oksijen Saturasyonu: Dokular oksijeni kullanamadığı için venöz kan arter kanı gibi parlak kırmızıdır ve venöz pO2 yüksektir.
- Karboksihemoglobin (COHb): Yangın vakalarında eşlik eden CO zehirlenmesi için mutlaka bakılmalıdır.
AYIRICI TANI
- Karbonmonoksit (CO) Zehirlenmesi: CO zehirlenmesinde nöbet nadirdir ve midriyazis (göz bebeği büyümesi) görülmez.
- Trisiklik Antidepresan Zehirlenmesi
- Organofosfat Zehirlenmesi
- İzoniazid Zehirlenmesi
- Salisilat Zehirlenmesi
ACİL TEDAVİ VE YÖNETİM
Siyanür zehirlenmesi ölümcül olduğu için şüphe anında tedaviye başlanmalıdır.
1. İlk Müdahale ve Dekontaminasyon
- Kişisel Korunma: Kurtarıcılar KBRN koruyucu ekipman giymelidir. Ağızdan ağıza solunum kontrendikedir (kurtarıcı zehirlenebilir).
- Uzaklaştırma: Hasta ortamdan temiz havaya çıkarılmalıdır.
- Dekontaminasyon: Giysiler çıkarılmalı, cilt su ve sabunla yıkanmalıdır. Oral alımda ilk 1 saatte mide lavajı ve aktif kömür (50g) uygulanabilir.
- Destek Tedavisi: %100 Oksijen, entübasyon, sıvı ve vazopressör desteği.
2. Antidotal Tedavi
A) Hidroksikobalamin (Cyanokit®) – İLK TERCİH
- Siyanürü bağlayarak zararsız B12 vitaminine (Siyanokobalamin) dönüştürür ve idrarla atılır.
- Oksijen taşınmasını bozmaz, bu nedenle yangın dumanı zehirlenmelerinde (CO eşlik ediyorsa) en güvenli seçenektir.
- Doz: 5 g IV infüzyon (15 dakikada). Çocuklarda 70 mg/kg.
- Yan Etki: Cildi ve idrarı geçici olarak koyu kırmızıya boyar.
B) Siyanür Antidot Kiti (Nitritler + Tiyosülfat)
Hidroksikobalamin yoksa kullanılır. 3 aşamadan oluşur:
- Amil Nitrit (İnhaler): Damar yolu açılana kadar burna koklatılır.
- Sodyum Nitrit (IV): Methemoglobin oluşturur. Methemoglobin siyanürü kendine çeker (Siyanomethemoglobin oluşur).
Dikkat: Yangın kurbanlarında (CO zehirlenmesi varsa) Sodyum Nitrit KONTRENDİKEDİR veya çok dikkatli kullanılmalıdır çünkü oksijen taşıma kapasitesini daha da düşürür.
- Sodyum Tiyosülfat (IV): Siyanomethemoglobindeki siyanürü alarak “Tiyosiyanat”a dönüştürür ve böbrekten atılmasını sağlar. Yangın vakalarında tek başına güvenle kullanılabilir.
PODCAST
(Podcast linki buraya eklenecek)
SORU
KAYNAKLAR
İLGİLİ YAZI
https://www.acilcalisanlari.com/karbonmonoksit-zehirlenmesi.html
