Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Siyanür; eski çağlardan beri bilinen, hızlı etkili ve küçük dozlarda bile dakikalar içinde ölüme neden olabilen güçlü bir zehirdir. Maruz kaldıktan sonra dakikalar içinde ölüme sebep olabilir ve günümüzde cinayet, suikast ve intihar aracı olarak kullanılmaya devam edilmektedir. Kaynama derecesi 26 °C olan siyanür çok uçucu bir maddedir. Gaz hali renksizdir ve acı badem benzeri kokusu vardır.
İlk olarak 1786 yılında Prusya mavisi boyasından hidrojen siyanür izole edilmiştir. Siyanür, tıbbi literatürde ilk kez 1800 civarında bademden izole edilerek tanımlanmıştır.
Etiyoloji Ve Kaynaklar
Siyanür; solunum yolu, müköz membranlar, gastrointestinal sistem ve cilt yoluyla vücuda girebilir. Çok hızlı emilir ve sistemik etkilerini gösterir.
Patofizyoloji
Siyanürün toksik etkisi, esas olarak hücresel aerobik metabolizmayı durdurmasına dayanır:
- Siyanür, mitokondrilerde bulunan Sitokrom oksidaz (a3) enzimine geri dönüşümlü olarak bağlanır.
- Bu bağlanma, oksijenin son elektron alıcısı olarak kullanılmasını engeller ve oksidatif fosforilasyon durur.
- Hücreler enerji ihtiyacı için anaerobik solunuma geçer.
- Sonuç olarak ATP üretimi durur ve ciddi laktik asidoz gelişir.
Klinik Bulgular
Belirtiler maruziyet yoluna göre saniyeler veya dakikalar içinde başlayabilir. Hastaların yaklaşık %60’ında acı badem kokusu duyulabilir.
1) Erken dönem belirtileri
- Baş ağrısı, baş dönmesi, anksiyete ve konfüzyon.
- Taşikardi ve takipne (kompanzasyon çabası).
- Kiraz kırmızısı cilt rengi: Dokular oksijeni kullanamadığı için venöz kanda oksihemoglobin yüksek kalır; hasta siyanotik değil, pembe/kırmızı görünür.
2) Geç ve ciddi belirtiler
- Bilinç kaybı ve koma.
- Genelleşmiş nöbetler (konvülsiyonlar).
- Bradikardi ve hipotansiyon.
- Akut pulmoner ödem, kardiyovasküler kollaps ve ölüm.
Tanı Ve Laboratuvar
Tanı esas olarak öykü ve klinik şüphe ile konur; tedavi için laboratuvar sonuçları beklenmemelidir.
- Kan gazı: Yüksek anyon açıklı ciddi metabolik asidoz.
- Laktat düzeyi: Plazma laktatının > 8 mmol/L olması siyanür zehirlenmesi için oldukça spesifiktir.
- Venöz O2 satürasyonu: Arteryel ve venöz pO2 farkının azalması (dokuların oksijeni tutamaması).
- COHb: Yangın vakalarında eşlik eden karbonmonoksit zehirlenmesi mutlaka dışlanmalıdır.
Acil Tedavi Ve Yönetim
1) İlk müdahale ve dekontaminasyon
- Kişisel korunma: Kurtarıcılar uygun KBRN ekipmanı kullanmalıdır. Ağızdan ağıza solunum kurtarıcı için risklidir.
- Stabilizasyon: %100 oksijen desteği, agresif sıvı resüsitasyonu ve gerekirse vazopressörler.
- Dekontaminasyon: Giysiler çıkarılmalı, cilt su ve sabunla yıkanmalıdır. Oral alımlarda ilk 1 saat içinde mide lavajı düşünülmelidir.
2) Antidotal tedavi
Önemli not: Yangın kurbanlarında methemoglobinemi yapan nitritlerin (sodyum nitrit) kullanımı, eşlik eden CO zehirlenmesi nedeniyle doku hipoksisini derinleştirebileceği için kontrendikedir.
Podcast
(Podcast açıklaması buraya eklenecek)
Soru
Kaynaklar
- StatPearls Publishing. Cyanide Toxicity. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- TATD Toksikoloji Çalışma Grubu. Siyanür Zehirlenmesi.
- Goldfrank’s Toxicologic Emergencies. 11th Edition.
İigili Yazı
