Travma hastasında erken hemorajik şok tanınması, resüsitasyonun yönünü belirleyen en kritik basamaklardan biridir. Masif transfüzyon ihtiyacının gecikmeden öngörülmesi; kan bankasının hazırlanması, masif transfüzyon protokolünün erken aktivasyonu, cerrahi ekiplerin bilgilendirilmesi ve kanama kontrol stratejisinin hızla planlanması açısından önemlidir.
Assessment of Blood Consumption skoru, kısa adıyla ABC skoru, travma hastalarında masif transfüzyon ihtiyacını tahmin etmek için geliştirilmiş basit, laboratuvar gerektirmeyen ve yatak başında uygulanabilen bir skorlama sistemidir. Skor; travma mekanizması, ilk vital bulgular ve FAST sonucuna dayanır. Nunez ve arkadaşlarının çalışmasında ABC skoru, TASH ve McLaughlin gibi daha karmaşık skorlarla benzer öngörü performansı göstermiştir.
Masif transfüzyon genel olarak ilk 24 saat içinde ≥10 ünite eritrosit süspansiyonu verilmesi olarak tanımlanır. Ancak pratikte ABC skorunun amacı “hastaya kan verilip verilmeyeceğini” değil, hastanın masif transfüzyon protokolü gerektirip gerektirmeyeceğini öngörmektir.
Klinik Kullanım
ABC skoru özellikle acil servise yeni ulaşan majör travma hastasında, henüz laboratuvar sonuçları çıkmadan önce hızlı karar desteği sağlar. Bu yönüyle travma resüsitasyon odasında ilk dakikalarda kullanılmaya uygundur.
Klinikte ABC skoru şu amaçlarla kullanılabilir:
ABC skoru klinik kararın yerine geçmez. Hemodinamik instabilite, aktif kanama bulguları, kötü perfüzyon, bilinç değişikliği, laktat/baz açığı, koagülopati veya travma cerrahisi gerektiren açık kanama odağı varsa, skor düşük olsa bile resüsitasyon ve kanama kontrolü geciktirilmemelidir.
Skorlama
ABC skoru dört parametreden oluşur. Her pozitif parametre 1 puan değerindedir. Toplam skor 0–4 arasında değişir.
Toplam skor:
Nunez ve arkadaşlarının çalışmasında ABC skoru; penetran mekanizma, pozitif FAST, sistolik kan basıncı ≤90 mmHg yardımıyla ve kalp hızı ≥120/dk değişkenleriyle hesaplanmış, laboratuvara bağımlı olmayan basit bir sistem olarak değerlendirilmiştir.
Skor Sonuçlarının Yorumlanması
ABC skorunda 2 ve üzeri değerler, masif transfüzyon ihtimalinin belirgin arttığını gösterir. Orijinal çalışmada ABC skoru ≥2 eşik değeri, masif transfüzyonu öngörmede %75 duyarlılık ve %86 özgüllük göstermiştir; doğru sınıflama oranı ise yaklaşık %85 olarak bildirilmiştir.
Çalışmada ABC skorunun eğri altında kalan alanı AUROC 0.842 olarak bulunmuş ve TASH ile McLaughlin skorlarıyla istatistiksel olarak benzer performans göstermiştir. Bu bulgu, ABC skorunun daha karmaşık skorlara göre daha hızlı uygulanabilen, ancak benzer öngörü gücüne sahip bir araç olabileceğini destekler.
Bununla birlikte skorun düşük olması, masif kanama veya transfüzyon ihtiyacını tamamen dışlamaz. Özellikle yaşlı hastalar, beta bloker kullananlar, erken dönemde vital bulguları korunmuş olan genç travma hastaları, retroperitoneal kanama, pelvik kırık, antikoagülan kullanımı veya gecikmiş klinik kötüleşme durumlarında ABC skoru tek başına güvenli bir dışlama aracı olarak kullanılmamalıdır.
Acil Servis İçin Pratik Yaklaşım
Travma hastasında ABC skoru hesaplanırken karar süreci şu şekilde yapılandırılabilir:
- İlk bakı ve xABCDE yaklaşımı ile hava yolu, solunum, dolaşım ve dış kanama kontrolü eş zamanlı yürütülür.
- Penetran travma varlığı, ilk sistolik kan basıncı ve kalp hızı hızla kaydedilir.
- eFAST/FAST değerlendirmesi yapılır.
- ABC skoru hesaplanır.
- Skor ≥2 ise masif transfüzyon protokolü (MTP), cerrahi/anjiyo hazırlığı ve kanama kontrol stratejisi gecikmeden düşünülür.
- Skor 0–1 olsa bile klinik kötüleşme, hipotansiyon, taşikardi, pozitif fizik muayene veya yüksek riskli travma mekanizması varsa değerlendirme tekrarlanır.
- ABC skoru, travmada masif transfüzyon ihtiyacını erken öngörmek için geliştirilmiş basit bir yatak başı skorudur.
- Dört parametre kullanır: penetran mekanizma, SKB ≤90 mmHg, KH ≥120/dk ve FAST pozitifliği.
- Her pozitif parametre 1 puandır; toplam skor 0–4 arasındadır.
- ABC ≥2, masif transfüzyon ihtimalinin arttığını gösterir ve MTP aktivasyonu açısından güçlü bir uyarıdır.
- Skor düşük olsa bile klinik şüphe yüksekse resüsitasyon ve kanama kontrolü geciktirilmemelidir.
- ABC skoru, “kan verilsin mi?” sorusundan çok “masif transfüzyon protokolü gerekli olabilir mi?” sorusuna yanıt verir.
Kaynaklar
- Nunez TC, Voskresensky IV, Dossett LA, Shinall R, Dutton WD, Cotton BA. Early prediction of massive transfusion in trauma: simple as ABC (assessment of blood consumption)? J Trauma. 2009;66(2):346-352. doi:10.1097/TA.0b013e3181961c35.
- Medscape Reference. ABC Score for Massive Transfusion. Medscape Calculator.
- MDCalc. ABC Score for Massive Transfusion. Predicts need for massive transfusion in trauma patients.
