Fibula Kırığı

Tibia ve fibula şaft kırıkları, en yaygın uzun kemik kırıkları arasında yer alsa da, izole fibula kırıkları nadir görülmektedir ve izole şaft kırıklarının insidansı üzerine çok az literatür bulunmaktadır. Bunun bir nedeni, izole fibula şaft kırıklarının büyük çoğunluğunun non-operatif (cerrahi dışı) olarak tedavi edilmesidir.

Bu yazıda fibula şaft kırıkları ele alınmıştır. Fibulanın diğer kırık türleri şunlardır:

Fibula Kırıklarının Türleri

• Proksimal Fibula Kırıkları: Fibula’nın diz eklemine yakın kısmında oluşan kırıklardır. Bu kırıklar, fibula başını veya boynunu etkileyebilir ve nadiren izole olarak meydana gelir.
• Fibula Şaft Kırıkları: Fibula’nın orta kısmında, uzun kemik şaftında meydana gelen kırıklardır. Genellikle direkt travmalar veya burkulmalar sonucu oluşur. İzole fibula şaft kırıkları nadirdir ve genellikle tibia kırıklarıyla birlikte görülür.
• Distal Fibula Kırıkları: Fibula’nın alt kısmında, ayak bileğine yakın bölgede meydana gelen kırıklardır. Bu kırıklar, ayak bileği stabilitesini etkileyebilir ve en yaygın fibula kırıkları arasında yer alır. Distal fibula kırıkları, “lateral malleol kırığı” olarak da bilinir. Malleol kırıkları yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

EPİDEMİYOLOJİ

Diz ve bacak travmalarında izole fibula kırıkları nadir olarak karşılaşılsa da, tibia kırığı olmaksızın sadece fibulanın kırıldığı durumlar genç popülasyonda daha sık görülme eğilimindedir.

• Tibia kırıkları genellikle genç erkeklerde ve yaşlı kadınlarda daha sık gözlemlenirken, izole fibula kırıkları daha çok genç sporcularda (özellikle temas sporları) ve motorlu taşıt kazalarında görülür.
• Diz çıkıkları veya ciddi travmalarla birlikte görülen fibula kırıkları, potansiyel nörovasküler yaralanma riski taşır ve dikkatli değerlendirme gerektirir.

ANATOMİ

Fibula, bacakta bulunan iki uzun kemikten biridir ve tibianın aksine, şaft açısından yük taşımayan bir kemiktir. Tibianın posterolateralinde yer alan fibula, çok daha küçük ve incedir. Bacakta lateral tarafta aşağı doğru uzanarak ayak bileği seviyesinde lateral malleolu oluşturur.

[Image of fibula anatomy anterior and posterior view]

Fibula ile tibia, medial yüzlerinde bulunan interosseöz membran (kemikler arası zar) aracılığıyla bağlantılıdır. Bu sindesmoz bağ iki kemiğin stabilitesini sağlar ve çok sınırlı bir hareketlilik oluşturur.

Fibulanın başı, boynu, şaftı ve lateral malleolus olarak adlandırılan distal ucu gibi yapısal olarak birkaç belirgin bölümü bulunmaktadır. Medial malleolu ise tibianın distal ucu oluşturmaktadır.

Fibula şaftı; anterior, lateral ve posterior kompartman kasları için bir yapışma orijinidir. Fibulanın üçgen şekli, şaft üzerindeki kasların yerleşim noktalarından etkilenmektedir.

Nöroanatomi

[Image of peroneal nerve anatomy leg]

• Yüzeysel Peroneal Sinir: Lateral kompartman kaslarını innerve eder. Ayağın eversiyonundan ve az miktarda plantar fleksiyondan sorumludur. Ayrıca ayağın dorsumuna (üst yüzüne) duyusal sinyal gönderir.
• Derin Peroneal Sinir: Anterior kompartman kaslarını innerve eder. Ayağın ve parmakların dorsifleksiyonundan sorumludur. Bu sinirin hasarı düşük ayak (foot drop) ile sonuçlanır. İlk dorsal web aralığının (başparmak ile ikinci parmak arası) duyusundan sorumludur.

ETİYOLOJİ VE MEKANİZMA

Gerçekten izole fibula kırığı (başka herhangi bir ligamentöz veya kemik yaralanması olmayan) oldukça nadirdir. Genellikle bacağa gelen direkt bir darbe sonucu ortaya çıkar:

• Spor yaralanmaları (Futbol, basketbol vb.)
• Motorlu taşıt kazaları (Yaya veya araç içi)
• Yüksekten düşme
• Ateşli silah yaralanmaları

KLİNİK VE TANI

İzole fibula şaft kırıkları genellikle bacağa doğrudan travma öyküsü ile gelir. Fizik muayenede fibula üzerinde palpasyonla hassasiyet, ekimoz, şişlik ve deformite aranmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• İzole fibula kırığı nadir olduğundan, tüm ekstremite (özellikle diz ve ayak bileği) dikkatle incelenmelidir.
• Proksimal fibula kırıklarında Maisonneuve kırığı (sindesmoz yaralanması ile birlikte) atlanmamalıdır.
• Ayak bileği ekleminin 15 cm yakınında bir fibula kırığı varsa, tibia kemik tutulumu veya bağ yaralanması muhtemeldir.

Görüntüleme

Tanı öykü, fizik muayene ve direkt grafilerle konur. Alt bacak (kruris) grafilerine ek olarak, diz ve ayak bileği grafileri mutlaka görülmelidir.

AYIRICI TANI

• Tibia kırıkları
• Ayak bileği burkulması
• Kompartman sendromu
• Tendon kopması
• Osteomiyelit
• Stres kırıkları
• Osteoid osteoma / Ewing sarkomu (Tümöral durumlar)

TEDAVİ VE YÖNETİM

Çoğu izole fibula şaft kırığı için tedavi non-operatif (konservatif) olarak gerçekleştirilir. Fibula, tibia gibi vücut ağırlığını taşıyan ana kemik olmadığından, cerrahi müdahale nadiren gerekir.

Tedavi Yaklaşımı:

• İmmobilizasyon: Alçı, atel veya destekleyici bot (walking boot) ile stabilizasyon.
• Ağrı Kontrolü: Analjezikler ve elevasyon.
• Yük Verme: Hastanın toleransına göre “tolere edilebildiği kadar yük verme” (WBAT) protokolü uygulanabilir.

KOMPLİKASYONLAR VE PROGNOZ

İzole fibula şaft kırığı olan hastalarda prognoz genellikle iyidir. Hastalar çoğunlukla 6-8 hafta içinde iyileşirler.

Olası Komplikasyonlar:

• Yüzeysel Peroneal Sinir Hasarı: Duyu kaybı veya parestezi.
• Kompartman Sendromu: Nadir de olsa ciddi ezilme yaralanmalarında görülebilir.
• Kaynamama (Non-union): Semptomatik ise plak ve greft ile cerrahi gerekebilir.

İzole fibula şaft kırıkları genellikle ameliyatsız ve semptomatik olarak tedavi edilir. Ancak, eşlik eden bağ yaralanmalarını atlamamak ve takibini sağlamak için Ortopedi konsültasyonu ve takibi önemlidir.

KAYNAKLAR

• NCBI Bookshelf: Fibula Fractures

İLGİLİ YAZI

https://www.acilcalisanlari.com/ayak-bilegi-malleol-kiriklari-acil-yaklasimi.html