Pediatrik hastalarda havayolu değerlendirmesi, yaşamı tehdit eden solunum yetmezliğinin erken tanınması ve uygun müdahalenin gecikmeden başlatılması açısından kritik öneme sahiptir. Çocuklarda havayolu çapının küçük, oksijen rezervinin sınırlı ve metabolik hızın yüksek olması nedeniyle havayolu problemleri kısa sürede ciddi hipoksemiye ve kardiyopulmoner arreste ilerleyebilir.
2.1. Havayolu Açıklığının Değerlendirilmesi
Havayolu açıklığının değerlendirilmesinde temel amaç, havanın üst solunum yollarından akciğerlere yeterli şekilde ulaşıp ulaşmadığını belirlemektir. İlk değerlendirmede hastanın bilinç düzeyi, konuşma veya ağlama yeteneği, spontan solunum çabası ve hava akımının varlığı gözlenmelidir.
Bilinci açık bir çocuğun yaşına uygun şekilde konuşabilmesi veya ağlayabilmesi, havayolunun en azından kısmen açık olduğunu gösterir. Buna karşılık konuşamama, ağlayamama, boğuk ses, zayıf ağlama veya ses kısıklığı üst havayolu patolojisinin erken bulguları olabilir.
Değerlendirme sırasında hastanın göğüs hareketleri gözlenmeli, ağız ve burundan hava akımı hissedilmeli ve solunum sesleri dinlenmelidir. Pediatrik hastalarda bilinç düzeyinin azalması, dilin posterior farenkse düşmesine ve üst havayolu obstrüksiyonuna neden olabileceğinden havayolu açıklığı tekrarlayan şekilde kontrol edilmelidir.
2.2. Havayolu Sıkıntısı Bulguları
Havayolu sıkıntısı, havayolu açıklığının henüz tamamen kaybolmadığı ancak hastanın havayolunu açık tutabilmek ve yeterli ventilasyonu sürdürebilmek için artmış solunum eforu gösterdiği klinik durumu ifade eder. Bu evrenin erken tanınması, ilerleyici obstrüksiyonun ve solunum yetmezliğinin önlenmesi açısından önemlidir.
İnspiratuar stridor, üst havayolu düzeyindeki daralmanın önemli bir göstergesidir. Stridorun istirahatte duyulması genellikle ileri derecede havayolu daralmasını düşündürür. Ajitasyon hipoksinin erken belirtisi olabilirken, letarji ve bilinç düzeyinde azalma geç ve ciddi bulgulardır.
2.3. Havayolu Obstrüksiyonu Bulguları
Havayolu obstrüksiyonu, hava akımının kısmen veya tamamen engellenmesi sonucu gelişir. Obstrüksiyonun derecesi arttıkça solunum işi artar, ventilasyon bozulur ve hipoksemi gelişir. Pediatrik hastalarda havayolu çapı küçük olduğu için minimal ödem, sekresyon veya yabancı cisim bile ciddi hava akımı kısıtlılığına neden olabilir.
Tam havayolu obstrüksiyonunda hava hareketi ortadan kalktığı için solunum sesi duyulmayabilir. Bu durum “sessiz göğüs” olarak tanımlanır ve yaşamı tehdit eden kritik bir bulgudur.
Pediatrik hastalarda bradikardi çoğu zaman primer kardiyak bir problemden ziyade ilerleyici hipoksiye bağlıdır. Bu nedenle havayolu obstrüksiyonu bulguları gösteren her çocuk hızla değerlendirilmelidir.
Kritik Havayolu Uyarısı:
Eğer pediatrik hastada solunum sıkıntısına eşlik eden ses kısıklığı, stridor, salya akıtma (drooling) veya tripod pozisyonu (öne doğru eğilerek destek alma) mevcutsa, bu tablo akut bir üst havayolu obstrüksiyonuna (epigloit, derin boyun apsesi vb.) işaret eder. Bu senaryoda çocuk, obstrüksiyonun tam tıkanıklığa ilerlemesini önlemek için kesinlikle ajite edilmemeli, sakin tutulmalı ve intübasyon işlemi (mümkünse) KBB veya anestezi uzmanı eşliğinde ameliyathane şartlarında planlanmalıdır. İmkân bulunmayan acil şartlarda ise klinisyen, subglottik havayolu ödeminin derecesine göre acil perkütan iğne krikotirotomi hazırlıklarını tamamlayarak işleme başlamalıdır.
2.4. Zor Havayolu Öngörüsü
Pediatrik havayolu yönetiminde zor havayolunun girişim öncesinde öngörülmesi, başarısız entübasyon ve hipoksi riskini azaltır. Çocuklarda erişkinlerde kullanılan bazı zor havayolu değerlendirme yöntemlerinin uygulanabilirliği sınırlı olsa da dikkatli öykü, fizik muayene ve klinik gözlem önemli ipuçları sağlar.
Kaynaklar
- Kliegman RM, St. Geme JW, Blum NJ, Shah SS, Tasker RC, Wilson KM. Nelson Textbook of Pediatrics. 22nd ed. Philadelphia: Elsevier; 2024.
- Nichols DG, Shaffner DH. Rogers’ Textbook of Pediatric Intensive Care. 6th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2022.
- Davis PJ, Cladis FP, Motoyama EK. Smith’s Anesthesia for Infants and Children. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2021.
- Walls RM, Murphy MF. Manual of Emergency Airway Management. 6th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2023.
- Walls RM, Hockberger RS, Gausche-Hill M. Rosen’s Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2023.
- Bingham R, Proctor LT. Airway management. In: Lissauer T, Carroll W, editors. Illustrated Textbook of Paediatrics. 6th ed. Elsevier; 2023.
- Weiss M, Engelhardt T. Proposal for the management of the unexpected difficult pediatric airway. Paediatric Anaesthesia. 2010;20(5):454-464.
- Engelhardt T, Fiadjoe JE, Weiss M, Baker P. Management of the difficult pediatric airway. BJA Education. 2019;19(11):350-356.
- Fiadjoe JE, Nishisaki A, Jagannathan N, et al. Airway management complications in children. Anesthesiology. 2016;124(6):144-153.
- Litman RS, Weissend EE, Shibata D, Westesson PL. Developmental changes of laryngeal dimensions in unparalyzed sedated children. Anesthesiology. 2003;98(1):41-45.
- Apfelbaum JL, Hagberg CA, Connis RT, et al. 2022 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Management of the Difficult Airway. Anesthesiology. 2022;136(1):31-81.
- Van de Voorde P, Turner NM, Djakow J, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Paediatric Life Support. Resuscitation. 2025.
- American Heart Association. Pediatric Advanced Life Support (PALS) Provider Manual. 2025 Update.
- Difficult Airway Society. Difficult Airway Society Guidelines for Difficult Airway Management in Children.
- Atlas of Pediatric Intubation Technique
