Pralidoksim (PAM) organofosfat zehirlenmesi için kullanılan antidottur. Pralidoksim (PAM) kolinerjik etki altında olan tüm muskarinik, nikotinik reseptörlerde ve SSS’de organofosfatla bağlanmış kolinesteraz enzimini tekrar aktive ederek etki gösterir. Hem muskarinik hem de nikotinik semptomlar üzerinde etkilidir. Pralidoksim atropine ek bir tedavi olarak kullanılır. Monoterapi olarak Pralidoksim semptomları şiddetlendirebilir çünkü oksim kaynaklı asetilkolinesteraz inhibisyonu yapar ve enzimin çalışmasını engeller.
İlaç Farmakolojisi
Ticari Form
Contrathion® %2 Flakon
Her bir flakon (10 mL) 200 mg Pralidoksim’e eşdeğer 322,50 mg Pralidoksim metilsülfat içerir.
Mekanizma
Pralidoksim (PAM), kolinerjik etki altında olan tüm muskarinik ve nikotinik reseptörler ile santral sinir sisteminde (SSS) organofosfatla bağlanmış kolinesteraz enzimini tekrar aktive ederek etki gösterir. Bu aktivasyonu, insektisit ile kolinesteraz enzimi arasında oluşan organofosfat ester bağını açarak gerçekleştirir.
Bu bağ, geri dönüşümsüz hale gelene kadar (aging/yaşlanma) pralidoksim ile agresif tedavinin önemi büyüktür. Kolinesteraz ile insektisit arasındaki bu bağ açıldıktan sonra bile pralidoksim ikinci bir bağlanmayı önler ve atropinin terapötik etkisini güçlendirir. Bu ajan solunum merkezini baskılamaz ve atropin ile birlikte kullanılabilir.
Asetilkolinesteraz enzimi üzerinde bir serin bölgesi ve bir de anyonik bölge bulunmaktadır. Serin bölgesi enzimin aktif bölgesi içinde yer alır ve organofosfat molekülü tarafından saldırıya uğrar. Pralidoksim, asetilkolinesteraz enziminin anyonik bölgesine bağlanarak tekrar aktive eder. Pralidoksim molekülü, organofosfat molekülü tarafından enzimin serin bölgesinden daha yüksek bir fosforile olma afinitesine sahiptir. Bu durum organofosfatın enzimden ayrılarak pralidoksim ile kompleks oluşturmasını ve enzimin tekrar özgürleşmesini sağlar.
Endikasyonlar
- Organofosfat zehirlenmeleri
- Karbamat zehirlenmeleri (Tartışmalı olmakla birlikte kullanılabilir, Karbaril hariç)
- Myastenia gravis (Asetilkolinesteraz ilaçlarının aşırı dozunda)
- Alzheimer demansı (İlaç aşırı dozunda)
Uygulama ve Doz
Önerilen intravenöz pralidoksim dozu erişkinde 1-2 g ve çocuklarda 25-50 mg/kg’dır. Dozlar maksimum 2 g olmalı ve 30 dakikanın üzerinde verilmelidir. Sürekli infüzyon ayrıca kullanılabilir ve boluslara göre daha iyi klinik yanıtla ilişkilendirilebilir.
Uygulama Zamanı
Pralidoksim ve atropin uygulaması, hasta dekontaminasyonu sonrasında organofosfat zehirlenmesinin geçici tanısı konulur konulmaz yapılmalıdır. Eskiden 24-48 saat sonra “enzim yaşlanması” nedeniyle etkisiz olduğu düşünülse de, lipofilik ajanların vücutta uzun süre kalabilmesi nedeniyle geç dönemde de uygulanması önerilmektedir.
Dozlama Stratejisi
- Yetişkinlerde: Geleneksel olarak 100 mL SF içinde 1-2 g, 15-30 dakikada infüzyon. Semptomlar sürerse 1 saat sonra tekrarlanabilir.
- Alternatif/Güncel Protokol: Başlangıçta 30 mg/kg (30 dakikada IV) yükleme, ardından 8 mg/kg/saat sürekli infüzyon (%5 dekstroz içinde).
- Çocuklarda: İlk doz 20-40 mg/kg. Gerekirse 10 mg/kg/saat infüzyon.
Farmakokinetik çalışmalar, asetilkolinesteraz enzimini korumak için minimum 4 mg/L plazma konsantrasyonu gerektiğini göstermiştir. Bolus uygulamalarda bu seviye hızla düştüğü için sürekli infüzyon rejimi, plazma seviyelerini korumada daha etkilidir.
Kontrendikasyonlar
- Karbaril (bir tür karbamat) zehirlenmelerinde kullanımı kontrendikedir, toksisiteyi artırabilir.
Yan Etkiler
Hızlı verildiğinde daha belirgin olmak üzere şunlar görülebilir:
- Hipertansiyon
- Baş ağrısı
- Bulanık görme / çift görme
- Mide bulantısı ve kusma
- Taşikardi
Uyarılar ve Özel Popülasyonlar
- Pediatrik: 1 yaşın altındaki çocuklar için veriler sınırlıdır, genellikle sadece atropin önerilir ancak 15 aydan büyüklerde güvenle kullanılmıştır.
- Geriatrik: Böbrek yetmezliği gibi komorbiditeler göz önünde bulundurularak doz ayarı yapılmalıdır (Pralidoksim böbreklerden atılır).
- Myastenia Gravis: Bu hastalarda organofosfat zehirlenmesi tedavisi sırasında myastenik kriz tetiklenebilir, dikkatli olunmalıdır.
Gebelik ve Emzirme
Oksimlerin gebe ve emziren kadınlarda kullanımına ilişkin veriler yetersizdir. Ancak organofosfat zehirlenmesi anne ve fetüs için hayati risk taşıdığından, kar-zarar oranı gözetilerek kullanılmalıdır.
Toksisite
Pralidoksim nispeten toksik olmayan bir ilaçtır. Sağlıklı gönüllülerde aşırı doz durumunda baş dönmesi, çift görme ve taşikardi görülmüştür. Ancak organofosfat zehirlenmesi olan bir hastada bu semptomları zehirlenmenin kendisinden ayırt etmek zordur. Tedavisi destekleyicidir.
Ticari İsimler
- Contrathion %2 Flakon
Kaynaklar
- Contrathion kısa ürün bilgisi ve kullanma talimatı.
- Türkiye Acil Tıp Derneği Toksikoloji Çalışma Grubu. Çocukluk çağı zehirlenmelerinde kullanılan antidotlar.
- DrugBank. Pralidoxime drug monograph.
