2014- 2020 Yıllarıana Ait Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) Raporu

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürülüğü tarafından 2014- 2020 yıllarına ait ULUSAL ZEHİR DANIŞMA MERKEZİ (UZEM) RAPORLARI yayınlandı. Bu linki  tıklayarak raporlara ulaşabilirsiniz.
İyi Okumalar Dileriz

Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) Raporları: 2014–2020 Analizi

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan UZEM (114) raporları, Türkiye’deki zehirlenme vakalarının epidemiyolojik profilini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır. UZEM, 7/24 kesintisiz hizmet vererek zehirlenme vakalarının yönetimi ve antidot temini konusunda hayati bir rol üstlenmektedir. Bu yazı, 2014–2020 yılları arasındaki UZEM faaliyet raporlarından derlenen verilerin özetini sunmaktadır.

Ana Bulgular

• Vaka Yoğunluğu:
  UZEM, her yıl yaklaşık 200.000’in üzerinde zehirlenme vakasına danışmanlık vermektedir. 2019 yılında çağrı sayılarında belirgin bir artış dikkat çekmektedir.

• Zehirlenme Nedenleri:
  Başvuruların temel nedenini intihar amaçlı maruziyetler (%43–47) oluşturmaktadır. İkinci sırada kazalar (%37 civarı) yer almaktadır. Bu durum, zehirlenmelerin önemli bir kısmının önlenebilir halk sağlığı sorunu olduğunu göstermektedir.

• Maruz Kalınan Ajanlar:
  Zehirlenmelerin büyük çoğunluğu (%65–71) insan sağlığı ürünleri (ilaçlar) kaynaklıdır. İlaç grupları içinde:

  • Antiinflamatuvar/antiromatizmal ilaçlar

  • Psikoanaleptikler (özellikle antidepresanlar)

  • Analjezikler
    ilk sıralarda yer almaktadır. İkinci en sık grup ev kimyasallarıdır (%9–11).

• Vaka Mekânı:
  Zehirlenme vakalarının %94’ten fazlası ev ortamında meydana gelmektedir. Önleyici stratejilerin odağı mutlaka hane içi güvenlik olmalıdır.

• Pediatrik Zehirlenmeler (0–5 Yaş):
  Toplam vakaların önemli bölümünü oluşturur ve bu yaş grubunda zehirlenmelerin %96’dan fazlası kaza sonucu gelişir. Sık etkenler:

  • İlaçlar

  • Ağartıcılar ve diğer ev kimyasalları

  • Kolonya gibi kozmetikler

  • Fare zehirleri (rodentisitler)

• Demografik Eğilimler:
  İntihar amaçlı ilaç zehirlenmeleri (özellikle antidepresan alımı), kadınlarda ve 15–29 yaş genç erişkinlerde daha sık bildirilmiştir. Tarım kimyasallarına bağlı zehirlenmeler ise daha çok erkeklerde görülmektedir.

• Danışmanlık Talebi:
  UZEM’e yapılan başvuruların büyük çoğunluğu (%84–89) tanı ve tedavi yönetimi için danışan doktorlardan gelmektedir.

1. Yıllara Göre Başvuru Sayıları (2014–2018)

2. 2018 Yılı Özet Bulgular

• Toplam vaka: 217.323

• Mekân: Vakaların %95,65’i ev ortamında.

• En sık zehirlenme nedenleri:

  • İntihar amaçlı: %47,18 (102.531 vaka)

  • Kaza: %37,00 (80.402 vaka)

  • Yanlış kullanım: %4,61

  • Besin zehirlenmesi: %3,39

• En sık saptanan ajanlar:

  • Antiinflamatuvar ve antiromatizmal ilaçlar

  • Psikoanaleptikler (antidepresanlar vb.)

  • Analjezikler

  • Soğuk algınlığı ilaçları

  • Temizlik ürünleri (ağartıcılar, çamaşır suyu)

3. 2019–2020 Kısa Özet

• 2019:

  • Toplam çağrı: 364.183

  • Vaka kaydı: 217.936

  • Zehir grubu oranları:

    • İnsan sağlığı ürünleri: %70,40

    • Ev kimyasalları: %9,28

    • Tarım kimyasalları: %4,26

• 2020:

  • Toplam vaka: 187.528

  • En sık arayan iller: İstanbul (%16,96), Ankara (%6,90), İzmir (%5,64)

  • Maruziyet yeri: %94,73 ev

  • Cinsiyet: Kadın %57,03 – Erkek %42,85

  • En sık madde: İlaçlar (analjezik ve antidepresanlar) + ev temizlik ürünleri

4. 2018–2020 Karşılaştırmalı Özet Tablosu

5. Yaş Gruplarına Göre Zehirlenme Tipi ve Risk Faktörleri

6. Maruz Kalınan Zehir Üst Grupları (2018–2020) 

7. 0–5 Yaş Grubunda En Sık Ajan Kategorileri 

İLGİLİ YAZI

Zehirlenmelere Genel Yaklaşım