Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Günümüzde beslenme ihtiyacı dünya nüfusu ile doğru orantılı olarak artış göstermektedir. Bu sebeple üreticiler tarımsal alanlardaki verimi artırmak ve gıda maddelerinin dayanım sürelerini uzatabilmek için farklı yöntemler kullanmakta ve bu yöntemlerin temelini pestisitlerin kullanımı oluşturmaktadır. Buna paralel olarak, kullanım sırasında koruyucu giysi ve maske kullanmamak gibi dikkatsizlikler, yanlışlıkla alım veya temas, ambalajlama ve saklama yanlışlıkları ve bilinçsiz tüketim gibi nedenler ve intihar amaçlı alıma bağlı olarak toplumda insektisit zehirlenmeleri ile karşılaşılmaktadır. Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM)’nin 2008 raporuna göre tarım ilaçları ile zehirlenmede oranlar aşağıdaki gibidir:
Tanım
Genel tanımlamaya göre pestisitler, tarım ürünlerinin veya hayvansal gıdaların üretimi, hasadı, depolanması ve taşınması esnasında zarar veren böcekleri, yabancı otları, mikroorganizmaları ve diğer zararlıları kontrol etmek veya bunların zararlarını önlemek üzere kullanılan kimyasal madde veya maddeler karışımıdır. Amerikan Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) göre ise pestisitler bitki haşerelerini önleyen, tahrip eden, geri püskürten ya da azaltan bir madde veya maddeler karışımı olarak tanımlanmaktadır. Burada pestisit denince sadece insektisitler (böcek öldürücü ilaçlar) akla gelmemeli, bunun yanında herbisitler (zararlı bitki öldürücü), fungisitler (mantar öldürücü ilaç) ve zararlıları önlemeye yarayan diğer maddeler de düşünülmelidir.
Pestisitler
- İnsektisit: Böcek ve haşerelere karşı kullanılan ilaçlardır.
- Fungusit: Funguslara (Mantar) karşı kullanılan ilaçlardır.
- Herbisit: Yabancı otlara karşı kullanılan ilaçlardır.
- Mollusit: Yumuşakçalara karşı kullanılan ilaçlardır.
- Rodentisit: Kemirgenlere karşı kullanılan ilaçlardır.
- Nematisit: Nematotlara karşı kullanılan ilaçlardır.
- Akarisit: Akarlara karşı kullanılan ilaçlardır.
Sınıflama
Pestisitler türü, etkin maddelerinin kimyasal yapısı, elde edildikleri kaynak ve etkiledikleri zararlı grubuna göre farklı biçimlerde sınıflandırılmaktadır. En yaygın kullanılan gruplandırma kullanıldıkları zararlı grubuna göre olandır. Bu grupta yer alan bazı pestisitlere insektisit, herbisit, fungusit ve bakterisit (bakteri öldürücü) örnek olarak verilebilir.
Etki Mekanizmaları
Organofosfatlı İnsektisitler ve Karbamatlar: Organofosfatlı insektisitler, ilk kez 1937 yılında Alman kimyacı Schrader ve ekibi tarafından sentezlenmiş ve ardından bu bileşiklerin bazıları potansiyel sinir gazı olarak geliştirilmiştir. Karbamat esterleri de ilk olarak 1930’larda sentezlenmiş ve fungusit olarak kullanılmıştır. Günümüzde kullanımda olan 200 farklı organofosfatlı insektisit ve 25 kadar karbamat grubu insektisit bulunmaktadır.
Organoklorlu İnsektisitler: Düşük uçuculuk, kimyasal stabilite ve yağda çözünme özelliklerinden dolayı çevrede ve vücutta kalıcılıkları yüksektir. 1972 yılında ABD’de, Türkiye’de ise 2009 yılında tamamen yasaklanmışlardır. Kimyasal yapılarına göre Diklorodifeniletanlar, Siklodienler ve Klorlu Benzenler olarak ayrılırlar.
Piretrinler ve Piretroidler: İlk olarak krizantem bitkisinden elde edilen bu maddelerin daha sonraları pek çok sentetik türevi geliştirilmiştir. Tip I ve Tip II olarak iki ana gruba ayrılırlar.
Kaynaklar
- Giray B. Pestisitlerin Sınıflandırılması ve İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi. 2010;67(2):85-94.
- Türkiye Acil Tıp Derneği. Toksikoloji Çalışma Grubu: Piretrin ve Piretroid Grubu İnsektisidler. 2018 Haz.
- World Health Organization. The WHO Recommended Classification of Pesticides by Hazard and Guidelines to Classification. Geneva: WHO Press; 2019.
İlgili Yazı
Organofosfat ve Karbamat Zehirlenmeleri
