Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Piretrinler ve piretroidler günümüzde evlerde, gıda işleme tesislerinde ve tarımda yaygın olarak kullanılan insektisitlerdir. Memeliler için düşük toksisiteye sahip olsalar da, böcekler için yüksek düzeyde toksiktirler. Zehirlenme genellikle oral, inhalasyon veya dermal yolla gerçekleşir.
Etiyoloji ve Sınıflandırma
Piretrinler, kurutulmuş Kasımpatı çiçeklerinden (Chrysanthemum cinerariifolium) elde edilen doğal bileşiklerdir. Piretroidler ise bunların sentetik türevleridir. Kimyasal yapılarına ve biyolojik etkilerine göre iki ana gruba ayrılırlar:
Tip I Piretroidler
Siklopropan karboksilik asit esterleridir.
- Permetrin (Kwellada, Raid)
- Bioalletrin
- Fenotrin (AntiBit)
- Tetrametrin
Tip II Piretroidler
Siyano grubu eklenmiş, daha güçlü türevlerdir.
- Deltametrin (Decis)
- Sipermetrin
- Fenvalerat
- Siyaletrin
Patofizyoloji
Piretroidler, voltaj bağımlı sodyum kanallarına bağlanarak kanalların kapanmasını geciktirirler. Bu durum sinir hücrelerinde tekrarlayan deşarjlara ve aşırı uyarılmaya neden olur.
- Tip I: Sodyum kanallarını kısa süreli açık tutarak “titreme” (T sendromu) oluşturur.
- Tip II: Sodyum kanallarını çok daha uzun süre açık tutar ve ayrıca GABA klorür kanallarını inhibe eder. Bu durum “koreoatetoz ve salivasyon” (CS sendromu) ile karakterize daha ağır bir tabloya yol açar.
Klinik
Klinik tablo maruziyet yoluna ve piretroidin tipine göre değişiklik gösterir:
| Sistem | Belirtiler |
|---|---|
| Dermal | Parestezi (karıncalanma), kaşıntı, yanma, dermatit. |
| Gastrointestinal | Bulantı, kusma, aşırı salivasyon (Tip II). |
| Nörolojik | Baş dönmesi, titreme, fasikülasyonlar, nöbet (Tip II), koma. |
| Solunum | Hırıltılı solunum, dispne, pulmoner ödem (ağır vakalarda). |
Tanı
Tanı esas olarak öykü ve klinik bulgulara dayanır. Spesifik bir laboratuvar testi rutin kullanımda yoktur. Belirtiler organofosfat zehirlenmesi ile karıştırılabilir; ancak piretroid zehirlenmesinde kolinesteraz düzeyleri normaldir.
Tedavi
Spesifik bir antidotu yoktur. Yönetim destekleyici ve semptomatiktir:
- ABC Optimizasyonu: Havayolu güvenliği ve oksijen desteği önceliklidir.
- Dekontaminasyon: Cilt temasında su ve sabunla yıkama yapılmalıdır. Gastrik lavaj, formülasyonlardaki çözücülerin aspirasyon riski nedeniyle genellikle önerilmez. İlk 1 saatte başvuran oral alımlarda aktif kömür düşünülebilir.
- Nöbet Kontrolü: Benzodiazepinler (Diazepam, Lorazepam) tercih edilmelidir.
- Parestezi Tedavisi: E vitamini ya da topikal kremler kullanılabilir; genellikle 24 saatte kendiliğinden düzelir.
- Alerji: Antihistaminikler ve gerekirse kortikosteroidler.
KAYNAKLAR
- Bradberry SM, Cage SA, Proudfoot AT, Vale JA. Poisoning due to pyrethroids. Toxicol Rev. 2005;24(2):93-106.
- Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 2008 Çalışma Raporu.
- Giray B. Piretrinler ve Sentetik Piretroidler. Turk Hij Den Biyol Derg. 2002;59(1):35-42.
- Chrustek A, et al. Current Release of Pyrethroids in the Environment and Human Exposure. Molecules. 2018.
İlgili Yazı
