Acil Diyaliz Endikasyonları

Hemodiyaliz, plazma içeriğindeki maddeler ile yarı geçirgen bir yapay membran aracılığıyla ayrılmış ortam arasındaki osmotik ya da hidrostatik basınçları kullanarak bu maddelerin yer değişimini sağlayan ekstrakorporal bir yöntemdir.

Bozulan vücut homeostazının düzeltilmesi, üremik toksinlerin kandan uzaklaştırılması gibi durumlar için kullanılan hemodiyaliz tedavisi, acil serviste bazı hastalar için hayat kurtarıcıdır.

• Ultrafiltrasyon: Diyaliz işleminin su molekülü için özelleşmiş halidir.
• Hemoperfüzyon: Kanın aktif kömür ya da karbon filtreden geçirilmesi işlemidir.

ENDİKASYONLAR

Akut Böbrek Yetmezliği (ABY)

Akut böbrek yetmezliği, acil diyalizin en sık kullanıldığı durumdur. Aşağıdaki durumların varlığında (Genellikle AEIOU kısaltması ile hatırlanır) hastalar diyalize alınmalıdır.

Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY)

Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda kreatinin klirensi 10 ml/dakikanın altına inince kronik diyaliz tedavisine başlanır. Ancak bazı hastalarda kreatinin klirensi bu değerlere düşmeden çeşitli nedenlerle hipervolemi, hiperpotasemi, asidoz ve üremik komplikasyonlar (perikardit, plörit, ensefalopati, üremik akciğer, kanama, bulantı, kusma…) gelişebilir. Bu hastalar konservatif tedavi ile düzeltilemez ise diyaliz tedavisine ihtiyaç duyarlar.

Asidoz

Dirençli metabolik asidoz acil diyaliz endikasyonudur.

• Genellikle pH < 7,1 (bazı kaynaklarda <7,0)

• Bikarbonat tedavisine ve altta yatan nedenin düzeltilmesine rağmen düzelmeyen asidoz

• Özellikle ileri böbrek yetmezliği, laktik asidoz veya üremi zemininde görülür

• Asidoz; kardiyak depresyon, aritmiler ve vazodilatasyon ile mortaliteyi artırır

👉 Özet: Medikal tedaviye yanıt yok + ağır asidoz → diyaliz

Elektrolit Bozukluğu

Dirençli Hiperkalemi

En sık ve en kritik olanı dirençli hiperkalemidir.

• K⁺ ≥ 6,0–6,5 mmol/L

• EKG değişiklikleri (peaked T, QRS genişlemesi, sine wave)

• Kalsiyum, insülin-glukoz, beta-agonist ve bikarbonata rağmen potasyum düşmüyorsa

👉 Özet: Hayatı tehdit eden, medikale dirençli hiperkalemi → diyaliz

Hiperkalsemi

• Özellikle kalp yetmezliği ve kronik böbrek yetmezliği eşlik eden hastalarda

• Hidrasyon, diüretik, bifosfonat veya kalsitonin gibi geleneksel tedavilere yanıt yoksa

• Yaşamı tehdit eden aritmiler, bilinç değişikliği veya ağır semptomlar varlığında

👉 Bu durumlarda diyaliz etkili ve hızlı bir tedavi seçeneğidir

Zehirlenmeler (İntoksikasyonlar)

Suda eriyen küçük moleküllü maddelerle zehirlenmelerde hemodiyaliz ile uzaklaştırma daha kolay sağlanabilirken, büyük moleküllü maddeler için uygun filtrelerle uzaklaştırma sağlanabilir. Fakat yağda eriyen maddeler, proteinle bağlanan maddeler ve geniş dağılım hacmine sahip maddelerin hemodiyaliz ile uzaklaştırılması etkili değildir.

Bazı toksinler diyalizle etkin şekilde uzaklaştırılabilir.
Klasik olarak:

• Methanol

• Etilen glikol

• Lityum

• Salisilat

Diyaliz düşünülürken;

• Molekül ağırlığı düşük

• Protein bağlanması düşük

• Dağılım hacmi küçük

• Suda çözünebilir olması aranır

👉 Özet: Diyalizle temizlenebilen toksin + ciddi klinik → acil diyaliz

Zehirlenmelerde Hemodiyaliz ya da Hemoperfüzyon seçimi zehirlenilen maddeye göre planlanmalıdır.

Sıvı Yüklenmesi

Dirençli volüm yüklenmesi ve akciğer ödemi önemli bir endikasyondur.

• Diüretiklere yanıt vermeyen

• Hipoksiye neden olan

• Noninvaziv/invaziv ventilasyona rağmen düzelmeyen pulmoner ödem

👉 Özet: Diüretiklere dirençli, solunumu bozan sıvı yüklenmesi → diyaliz

Üremi

Üremik toksinlerin yol açtığı organ disfonksiyonları diyaliz gerektirir.
Başlıca tablolar:

• Üremik ensefalopati (bilinç değişikliği, konfüzyon, nöbet)

• Üremik perikardit (göğüs ağrısı, perikardiyal sürtünme, efüzyon)

• Üremik kanama (trombosit disfonksiyonuna bağlı)

👉 Özet: Üremiye bağlı klinik komplikasyon → diyaliz

Metabolik Alkaloz

• Kronik böbrek yetmezliği zemininde

• Volüm yüklenmesi ile birlikte

• Medikal tedaviye (klorür replasmanı, diüretik düzenleme) yanıtsız olgularda
  👉 Diyaliz düşünülebilir

SORU

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

KAYNAKLAR

• Nefroloji Derneği – Diyaliz Endikasyonları
• LITFL – Renal Replacement Therapy

İLGİLİ YAZI

Zehirlenmelere Genel Yaklaşım