Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Künt batın travmaları, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde sık karşılaşılan ve genellikle trafik kazaları, yüksekten düşmeler ya da fiziksel darbelere bağlı olarak gelişen ciddi bir yaralanma grubudur. Klinik spektrumu hafif karın ağrısından, hayatı tehdit eden iç organ yaralanmalarına kadar geniş bir yelpazede seyredebilir. Acil servislerde hızlı tanı ve etkin yönetim gerektiren bu travmalar, multidisipliner yaklaşım ve erken müdahale ile mortalite ve morbiditeyi önemli ölçüde azaltabilir.
ANATOMİ
ETİYOLOJİ
Künt batın travmalarının en sık nedeni motorlu taşıt kazalarıdır. Bunun dışında yüksekten düşmeler, bisiklet kazaları, spor yaralanmaları, endüstriyel kazalar ve fiziksel şiddet de etiyolojide yer alır. Çocuklarda en sık neden trafik ve bisiklet kazalarıdır. Türkiye’de de künt batın travmalarının başlıca sebebi trafik kazalarıdır. Emniyet kemeri kullanımının düşük olması, motosiklet kazalarının artışı bu durumu pekiştirir. Ayrıca inşaat ve iş kazaları nedeniyle yüksekten düşmeler, fabrika makineleriyle yaşanan endüstriyel yaralanmalar ve kırsal bölgelerde traktör devrilmesi veya hayvan çarpması gibi tarım iş kazaları da önemli nedenler arasındadır.
EPİDEMİYOLOJİ
Künt batın travması her yaş grubunda görülebilir ve yüksek morbidite ile ilişkilidir. Her yıl binlerce künt batın yaralanması olan hasta acil servislerde değerlendirilmekte ve bu durum sağlık hizmeti maliyetlerini önemli ölçüde artırmaktadır.
PATOFİZYOLOJİ
Künt batın travması iç organlarda hasara neden olabilir, bu da iç kanamaya, kontüzyonlara veya bağırsak, dalak, karaciğer ve ince bağırsak yaralanmalarına yol açabilir. Hastalar ayrıca ekstremite yaralanmaları gibi batın dışı travmalarla da başvurabilirler.
KLİNİK
Künt batın travmalarının klinik bulguları çoğu zaman belirgin değildir; bu nedenle tanı zor olabilir ve zaman alabilir. Ağrıya ek olarak hasta rektal kanama, instabil vital bulgular ve peritonit bulguları ile başvurabilir. Fizik muayenede emniyet kemeri izleri, ekimoz, abdominal distansiyon, bağırsak seslerinin kaybı ve palpasyonda hassasiyet görülebilir. Eğer peritonit mevcutsa abdominal rijidite, defans ve rebound hassasiyet saptanabilir. Yaralanmayı gözden kaçırmamak için travmanın mekanizması, aracın hızı, olay yerinde ölümlerin varlığı ve alkol veya madde kullanımı gibi faktörler de mutlaka değerlendirilmelidir. Cullen belirtisi, retroperitoneal kanamanın falciform ligaman boyunca diseke olarak öne doğru ilerlemesi sonucunda göbek çevresinde gelişen ekimozdur.
TANI
Her travma hastasının değerlendirilmesi, havayolunun kontrolü, solunumun değerlendirilmesi ve dolaşımın yönetimi ile başlar. Künt travma sonrası intraabdominal yaralanmanın tanısı büyük ölçüde hastanın hemodinamik durumuna bağlıdır. Eğer hasta hemodinamik olarak stabilse, batın ve pelviste solid organ yaralanmasını değerlendirmede BT en ideal testtir.
Stabil olmayan hastalarda ise ultrason (Genişletilmiş Travma Ultrasonu – EFAST) veya tanısal peritoneal lavaj yapılabilir; ancak her iki yöntem de yüksek oranda yanlış negatif ve yanlış pozitif sonuçlarla ilişkilidir.
Travma ultrasonunun tüm endikasyonları; künt veya penetran gövde travması sonrası intraperitoneal hemoraji, perikardiyal tamponad ve hemotoraks şüphesidir.
Genişletilmiş Travma Ultrasonu (EFAST)
SKORLAMA VE CERRAHİ KARAR
En çok AAST (American Association for the Surgery of Trauma) yaralanma derecelendirme sistemi kullanılır. Bu yaralanma skorlama sistemi, hem künt hem de penetran travmalarda organ yaralanmalarını sınıflandırmak için kullanılır. Bu sistemde bilgisayarlı tomografi (BT) bulguları önemlidir. Serbest sıvı, yağ dokusunda şeritlenme (fat stranding), serbest hava, aktif kanama, yara hattı, hemoperitoneum, bağırsak dışına kaçan kontrast, bağırsak duvarında defekt ve kontrast tutulum bozukluğu gibi bulgular yaralanmayı gösterebilir.
Bağırsak Yaralanması Öngörü Skoru (Bowel Injury Prediction Score), BT’de kesin bulguların olmadığı durumlarda devreye girer. Bu skor, daha ince ipuçlarını değerlendirir. Örneğin hastanın karın hassasiyeti veya lökosit (beyaz küre) sayısındaki artış gibi laboratuvar ve klinik veriler, bağırsak yaralanmasından şüphelenilmesine yardımcı olur.
Yaralanma değerlendirmesi sadece ilk başvuruda değil, girişim sonrası dönemde de devam etmelidir. Hemoglobin değerinde düşüş, oksijen ihtiyacında artış gibi değişiklikler gözden kaçmış bir yaralanmanın habercisi olabilir. Özellikle hasar kontrol cerrahisi sonrası yapılan görüntüleme, ilk aşamada fark edilmeyen yaralanmaları saptamada kritik rol oynar.
Bazı yaralanmalar zamanla ortaya çıkar. Travmaya maruz kalan yapılar (örneğin bağırsak dokusu), günler sonra perforasyon veya iskemi gelişimine yol açabilir. Künt travmada nonoperatif olarak takip edilebilecek hematom veya serozal yırtık gibi bulgular, penetran travma söz konusu olduğunda genellikle cerrahi müdahale gerektirir. Ayrıca abdominal duvar travması (yağ dokusu şeritlenmesi, hematom, kas yırtığı veya herni) de intraabdominal yaralanma olasılığını öngörmede kullanılabilir.
AAST Yaralanma Derecelendirme Sistemi
Travmada organ yaralanmalarının şiddetini sınıflamak ve klinik karar vermeyi kolaylaştırmak için geliştirilmiştir. Genel Prensipler:
- Grade I–II: Hafif yaralanmalar → genellikle konservatif izlem uygundur.
- Grade III: Orta dereceli yaralanmalar → izlem veya cerrahi onarım gerekebilir.
- Grade IV–V: Ciddi yaralanmalar → çoğunlukla cerrahi girişim gerekir.
- Grade VI: Organın total destrüksiyonu veya avulsiyonu → yaşamla bağdaşmaz.
KONSÜLTASYON
Türkiye’de penetran abdominal travma yönetiminde:
- Ana branş: Genel Cerrahi (Abdominal travmalarda ilk sorumlu branş).
- Eşlik eden organ yaralanmalarına göre ek konsültasyonlar:
- Üriner sistem yaralanmaları → Üroloji
- Kadın genital organlarına ilişkin yaralanmalar → Kadın Doğum
- Kompleks pelvik yaralanmalar → Genel Cerrahi + Üroloji + Kadın Doğum
- Damar yaralanmaları → Kalp Damar Cerrahisi
- Pelvis fraktürleri → Ortopedi
- Kritik bakım ihtiyacı → Yoğun Bakım
TEDAVİ
Künt batın yaralanması olan hastaların tedavisinde rutin ABC yaklaşımı (Havayolu, Solunum ve Dolaşım) esastır. Havayolu güvenceye alındıktan sonra servikal omurganın korunması zorunludur. Birincil değerlendirme tamamlandıktan sonra, hipotansif hastalarda agresif sıvı resüsitasyonu yapılmalıdır. Hemodinamik instabilite devam ederse, kan gruplaması ve cross-match yapılmalı, bu süre içerisinde ise acilen O negatif kan transfüzyonu uygulanabilir.
Künt batın travması olan tüm hastalarda peritonit bulguları, belirgin kanama veya klinik tablonun kötüleşmesi varsa acil laparotomi gereklidir. Cerrahi dışı tedavi ise hastanın klinik özelliklerine, hemodinamik stabilitesine ve BT sonuçlarına bağlıdır.
Anjiyografi alanındaki gelişmeler sayesinde embolizasyon tedavisi ile kanama kontrolü sağlanabilmekte ve bu yöntem laparotomiye göre daha maliyet-etkin bir seçenek oluşturmaktadır.
PROGNOZ
Künt batın travmalarında prognoz, hastanın hemodinamik durumuna, yaralanan organın türüne ve derecesine, tanı ve tedavideki hız ve doğruluğa bağlıdır. Dalak ve karaciğer yaralanmaları çoğunlukla non-operatif tedaviyle iyileşebilirken, pankreas ve ince bağırsak yaralanmaları daha geç tanı alabilmekte ve komplikasyon oranı yüksek olabilmektedir. Hipotansiyon, devam eden şok, eşlik eden kafa veya göğüs travmaları prognozu olumsuz etkiler. Erken tanı, uygun resüsitasyon ve multidisipliner yaklaşım prognozu belirleyen en önemli faktörlerdir.
KOMPLİKASYONLAR
- Yetersiz resüsitasyon
- Atlanan batın yaralanmaları
- Tanı ve tedavide gecikmeler
- İntraabdominal sepsis
- Gecikmiş dalak rüptürü
UYARI VE ÖNLEMLER
Son yirmi yılda travma merkezlerinin tanı ve tedavi yaklaşımlarını standartlaştırmasıyla mortalite oranları önemli ölçüde azalmıştır. Mortalite oranları %2 ile %10 arasında değişmekte olup en sık, şok tablosu ve belirgin hemoraji ile başvuran çoklu organ yaralanması olan hastalarda görülmektedir.
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre, travmatik yaralanmalar 44 yaş altındaki bireylerde önde gelen ölüm nedenidir. Travmatik yaralanmaların çoğu, farkındalık ve eğitim ile önlenebilir. Künt batın travması, önlenebilir yaralanmalar arasında ilk üç kategoride yer alır.
PODCAST
(Podcast linki buraya eklenecek)
SORULAR
KAYNAKLAR
- Acil Çalışanları – Travma Hastasına Genel Yaklaşım
- NCBI – Blunt Abdominal Trauma
- Journal of Trauma and Acute Care Surgery
İLGİLİ YAZI
