Ketamin (Ketalar®) Uygulama Akıl Kartı

Ketamine (ketamin hidroklorür); güçlü analjezik, sedatif ve dissosiyatif anestezik özelliklere sahip, hızlı etki başlangıcı gösteren bir ajandır. NMDA reseptör antagonisti olarak etki eder ve diğer birçok sedatif ajandan farklı olarak hava yolu reflekslerini büyük ölçüde korur, spontan solunumu genellikle devam ettirir ve iskelet kası tonusunda minimal kayba neden olur. Ayrıca amnezi oluşturur ve bronkodilatör etkisi sayesinde özellikle acil servis pratiğinde önemli avantaj sağlar.

Ketamin; kısa süreli ağrılı girişimlerde, prosedürel sedasyonda, hızlı seri entübasyon (RSI) indüksiyonunda ve yoğun bakım sedasyonunda sık tercih edilir. Özellikle çocuklarda sütürasyon, kırık-çıkık redüksiyonları ve ağrılı işlemler sırasında etkili sedasyon ve analjezi sağlar. Diğer genel anestezik ajanlarla kombine kullanılabileceği gibi indüksiyon öncesi preanestezik ajan olarak da uygulanabilir.

Acil servis ve yoğun bakım pratiğinde ketaminin kullanım alanları oldukça geniştir. Prosedürel sedasyon ve RSI dışında; refrakter status epileptikus, ciddi travma analjezisi, opioid ihtiyacını azaltan multimodal ağrı yönetimi ve dirençli bronkospazm tedavisinde de kullanılmaktadır. Bronkodilatör etkisi nedeniyle ağır astım atağı olan hastalarda faydalı olabilir.

Ketaminin önemli avantajlarından biri sempatik sinir sistemini aktive ederek kalp hızını ve kan basıncını artırabilmesidir. Bu nedenle hipotansif veya hemodinamik olarak instabil hastalarda diğer sedatif ajanlara göre daha güvenli bir seçenek olabilir. Bununla birlikte geçici hipertansiyon, taşikardi, hipersalivasyon, emergence reaksiyonları ve nadiren laringospazm gibi yan etkiler görülebilir.

İlaç Farmakolojisi

Ticari Form

• Ketalar® 500 mg/10 mL enjeksiyonluk çözelti (1 mL = 50 mg)

Mekanizma

Ketamin:

• NMDA reseptör antagonizması yapar
• Dissosiyatif anestezi oluşturur
• Santral sensitizasyonu azaltır
• Opioid toleransını azaltabilir

Ek olarak:

• Sempatik aktiviteyi artırabilir
• Bronkodilatasyon yapabilir

Klinik Kullanım Alanları

• Prosedürel sedasyon
• RSI indüksiyonu
• Travma analjezisi
• Yanık ağrısı
• Refrakter bronkospazm
• Refrakter status epileptikus
• Opioid toleranslı hastalar

Uygulama ve Doz

Prosedürel Sedasyon

Bronkodilatör özellikleri nedeniyle bronkospazmı olan hastalar için tercih edilen ilaçtır. Çocuklarda ketamin yetişkinlerden daha hızlı metabolize olduğu için kilogram başına daha yüksek doz gerekebilir.

Ketamin Entübasyon (RSI) Dozu

Erişkin RSI İndüksiyon Dozu

• IV: 1-2 mg/kg
• En sık tercih edilen doz: 1.5 mg/kg IV bolus

Hemodinamik İnstabil / Şok Hastası

• Daha düşük başlangıç dozu tercih edilebilir: 0.5-1 mg/kg IV

Status Astmatikus / Ağır Bronkospazm

• RSI indüksiyonunda: 1-2 mg/kg IV
• Gerekirse infüzyon: 0.5-2 mg/kg/saat

İM Kullanım (Damar Yolu Yoksa)

• 4-5 mg/kg İM

Etki Özellikleri

• Etki başlangıcı: 30-60 saniye
• Etki süresi: 10-20 dakika
• Hava yolu reflekslerini diğer sedatiflere göre daha iyi korur.
• Bronkodilatör etkisi vardır.
• Hipotansif hastalarda hemodinamik stabilite avantajı sağlayabilir.

RSI’de Sık Kombinasyonlar

• Ketamin + Rocuronium
• Ketamin + Succinylcholine

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Hipersalivasyon
• Emergence reaksiyonları
• Taşikardi / hipertansiyon
• Nadiren laringospazm
• Şiddetli kardiyak iskemi hastalarında dikkatli kullanım gerekir.

İntravenöz İnfüzyon ve Analjezi

Şiddetli ağrı yönetiminde (travma, yanık vb.) düşük doz ketamin (sub-dissosiyatif doz) opioidlere alternatif veya yardımcı olarak kullanılabilir.

• Analjezi dozu (İV bolus): 0.1-0.3 mg/kg
• İnfüzyon hazırlama: 500 mg Ketamin + 500 mL %0.9 NaCl = 1 mg/mL

Göreceli Kontrendikasyonlar

• Kontrolsüz hipertansiyon
• Aktif psikoz
• Ciddi koroner iskemi
• Aort diseksiyonu
• Şiddetli taşiaritmi

Yan Etkiler ve Uyarılar

• Kardiyovasküler: Taşikardi ve hipertansiyon.
• Solunum: Geçici apne, solunum depresyonu ve nadiren laringospazm.
• Psikiyatrik: Halüsinasyon, konfüzyon ve ajitasyon.
• Sekresyon artışı: Tükürük ve bronşiyal sekresyonlarda artış.

Toksisite

Ketaminin güvenlilik marjı geniştir. Yüksek dozda ya da hızlı uygulanması sonucu solunum depresyonu oluşabilir. Bu durumda destekleyici ventilasyon tercih edilmelidir.

Uyarılar ve Önlemler

• Emergence reaksiyonları erişkinlerde daha sık görülür.
• Gerekirse benzodiazepin eklenebilir.
• Hipersalivasyon için atropin düşünülebilir.
• Sürekli monitörizasyon önerilir.

Gebelik ve Emzirme

Gebelik: FDA kategori B/C (kaynağa göre değişebilir). Zorunlu durumlarda kullanılabilir.

Emzirme: Süte düşük miktarda geçebilir. Genellikle kısa süreli kullanım güvenli kabul edilir.

Ticari İsimler

• Ketalar®
• Ketanest®
• Ketamin HCL®

Kaynaklar

• American College of Emergency Physicians. Ketamine Use in Emergency Medicine.
• Society of Critical Care Medicine. ICU Sedation Guidelines.
• DrugBank. Ketamine.
• NCBI Bookshelf. Ketamine Pharmacology.