Periferik Fasiyal Paralizi

Periferik fasiyal paralizi, fasiyal sinirin (VII. kraniyal sinir) santral sinir sistemi dışındaki bir seviyede hasarlanması sonucu, yüz kaslarının bir kısmında ya da tamamında gelişen ani güçsüzlük veya felç ile karakterize klinik bir tablodur. Yüz kaslarının büyük çoğunluğu fasiyal sinir tarafından innerve edildiği için, bu sinirin fonksiyon kaybı mimik kaslarında belirgin asimetriye, göz kapama güçlüğüne, ağız köşesinde düşmeye ve yüz ifadelerinde bozulmaya yol açar.

Periferik fasiyal paralizi, acil servislerden polikliniklere kadar geniş bir yelpazede sık karşılaşılan bir durumdur ve hastalar için hem fonksiyonel hem de psikososyal açıdan ciddi etkiler oluşturabilir. Klinik pratikte en sık nedeni Bell paralizisi olmakla birlikte; enfeksiyonlar (özellikle herpes virüsleri), travma, tümörler, otolojik patolojiler ve sistemik hastalıklar da ayırıcı tanıda mutlaka değerlendirilmelidir.

Bu nedenle periferik fasiyal paraliziye yaklaşımda; erken tanı, santral nedenlerin dışlanması, altta yatan etiyolojinin belirlenmesi ve uygun tedavinin zamanında başlatılması, hem iyileşme oranlarını artırmak hem de kalıcı sekelleri önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

ANATOMİ

Fasiyal paralizinin doğru anlaşılması ve klinik olarak doğru lokalizasyon yapılabilmesi için VII. kranial sinirin (fasiyal sinir) anatomisinin iyi bilinmesi gerekir. Fasiyal sinir; mimik kaslarının motor innervasyonu, tat duyusu, parasempatik sekresyon ve duyusal iletim gibi çok yönlü fonksiyonlara sahiptir.

Fasiyal Sinirin Fonksiyonel Bileşenleri

Fasiyal sinir dört ana lif tipi içerir:

1. Motor lifler: Yüz mimik kasları, Stapedius kası, Posterior digastrik ve stylohyoid kas.
2. Parasempatik lifler: Gözyaşı bezi (lakrimasyon), Submandibular ve sublingual tükürük bezleri, Nazal ve palatal mukozal bezler.
3. Duyusal lifler: Dış kulak yolu ve kulak kepçesinin küçük bir bölümü.
4. Tat lifleri: Dilin ön 2/3’ünden tat duyusu (chorda tympani aracılığıyla).

Fasiyal Sinirin Santral Kökeni

• Motor çekirdeği: Pons
• Parasempatik çekirdekleri: Superior salivatorius nucleus, Lacrimal nucleus
• Tat lifleri: Nucleus solitarius

Fasiyal sinir, beyin sapında abdusens çekirdeğini dolanarak ilerlediği için bu bölgeye internal genu denir.

Fasiyal Sinirin Serebral ve Temporal Kemik Seyri

1. Beyin Sapı → Internal Akustik Kanal

• Pons–medulla bileşkesinden çıkar.
• Vestibülokoklear sinir (VIII) ile birlikte internal akustik kanala girer.

2. Fasiyal Kanal (Fallop Kanalı) – Temporal Kemik

Bu bölüm periferik fasiyal paralizi açısından kritik öneme sahiptir:

• Labirentin segment (en dar bölüm → ödemde kolay bası). Bell paralizisinde en sık hasarlanan bölgedir.
• Genikulat ganglion: Buradan greater petrosal sinir ayrılır (lakrimasyon).
• Timpanik segment
• Mastoid segment: Buradan chorda tympani ayrılır (tat + tükürük).

Ekstrakraniyal Seyir ve Dallanma

Fasiyal sinir, stylomastoid foramen’den çıkar ve parotis bezine girer.

Parotis içinde plexus parotideus’u oluşturur ve 5 ana terminal dala ayrılır (Mnemonik: “To Zanzibar By Motor Car”):

• Temporal
• Zygomatic
• Buccal
• Marginal mandibular
• Cervical

Bu dallar; alın kırıştırma, göz kapama, gülme, dudak büzme ve boyun mimikleri gibi tüm yüz ifadelerinden sorumludur.

📌 Klinik Korelasyon (Altın Nokta 🚨):
Periferik (LMN) fasiyal paralizi: Alın + göz + ağız tamamı etkilenir.
Santral (UMN) fasiyal paralizi: Alın kasları korunur, sadece ağız köşesi etkilenir. (Nedeni: Alın kaslarının bilateral kortikal innervasyona sahip olmasıdır).

ETİYOLOJİ

İdiyopatik / Bell Paralizisi (%70): Yüz siniri felcinin en sık nedeni bilinmeyen (idiyopatik) nedenlerdir ve bu tablo Bell paralizisi olarak adlandırılır. Genellikle alt motor nöron tipi, tek taraflı ve tam yüz felci şeklinde ortaya çıkar. Klinik tablo genellikle ilk 24–48 saat içinde tam olarak gelişir.

Travma (%10–23): Temporal kemik kırıkları ve yüz yaralanmaları fasiyal paraliziye neden olabilir. Klinisyen; hemotimpanum, Battle bulgusu ve nistagmus gibi işaretlere dikkat etmelidir.

Enfeksiyonlar:

• Viral (%4,5–7): Herpes zoster enfeksiyonu, genikulat ganglion tutulumu sonucu gelişen Ramsay Hunt Sendromuna yol açabilir. Otalji, dış kulak yolu ve yumuşak damakta veziküler döküntüler görülür. Prognoz Bell paralizisine göre daha kötüdür.
• Bakteriyel: Akut otitis media, mastoidit, Lyme hastalığı.

Neoplaziler (%2,2–5): Yavaş progresyon gösteren yüz felçlerinde malignite mutlaka düşünülmelidir. Parotis tümörleri, fasiyal ve akustik nörinomlar.

Bilateral Fasiyal Sinir Paralizisi: Oldukça nadirdir (%0,3–2). En sık neden Lyme hastalığıdır. Diğer nedenler: Guillain–Barré sendromu, diyabet, sarkoidoz.

EPİDEMİYOLOJİ

Fasiyal sinir felçlerinin en sık 15–45 yaş aralığında ortaya çıktığı bilinmektedir. En sık neden Bell paralizisidir (%70). Travma ikinci sıradadır.

PATOFİZYOLOJİ

Fasiyal sinir paralizisinin gelişim mekanizması, altta yatan nedene bağlıdır. Fasiyal sinirin temporal kemik içinde dar bir kemik kanal (intratemporal seyir) içerisinden geçmesi nedeniyle, sinirde iltihaplanma veya hacim artışı oluşturan herhangi bir durum, kompresyona bağlı iskemik değişikliklere yol açar. Fasiyal sinirin en dar olduğu bölüm labirentin segmenttir; bu nedenle kompresyonun en sık geliştiği ve en hassas bölge burasıdır (Bell paralizisi).

KLİNİK VE DEĞERLENDİRME

Hastaların periferik fasiyal paralizisi ayrıntılı bir anamnez ve fizik muayene ile konulabilir. Öyküde, öncelikle parestezi ile başlayan yüzün tek tarafındaki kasların tamamında paralizi ile seyreden yavaş gelişen bir süreç vardır. Tek taraflı paralizinin gelişmesi 1-2 günlük bir sürede başlar ve en fazla 3 hafta içinde en üst düzeye çıkar.

Öykü ve Fizik Muayene

• Viral Prodrom: Bell paralizisi veya Ramsay Hunt Sendromu.
• Otolojik Öykü: Otalji, kulak akıntısı, işitme kaybı, tinnitus, baş dönmesi (Otitis, Kolesteatom, Akustik nörinom).
• Veziküler Döküntü: Ramsay Hunt Sendromu.
• Nörolojik Öykü: İnme şüphesi.

Fasiyal Hareketlerin Değerlendirilmesi (House–Brackmann Skalası)

👉 Derece 3 ile 4 arasındaki temel fark göz kapama yeteneğidir.

Klinik Değerlendirmede Kullanılan Ek Testler

• Blink testi (korneal refleks): Glabellaya vurulduğunda, etkilenen tarafta göz kırpma azalır veya kaybolur.
• Schirmer testi: Gözyaşı üretimini ölçer.
• Tat testi: Dilin ön 2/3’ünde tat kaybı.

Sistematik Fizik Muayene

• Kulak: Otitis, kolesteatom, vezikül (RHS).
• Parotis: Kitle (Malignite).
• Ağız: Veziküler lezyonlar.
• Göz: Göz kapağının kapanıp kapanmadığı (Lagoftalmi). Kapanmıyorsa acil oftalmoloji konsültasyonu ve göz koruyucu önlemler.

AYIRICI TANI

Bell paralizisi bir dışlama tanısıdır. Aşağıdakiler dışlanmalıdır:

• Ramsay-Hunt Sendromu: Dış kulak yolunda vezikül.
• Tümörler: Parotis veya santral kitle.
• Lyme Hastalığı: Kene ısırığı, eritemli döküntü.
• Santral Patoloji (İnme): Alın kaslarının korunması, ek nörolojik defisit.

TEDAVİ

Konservatif Yaklaşım ve Göz Koruma

Göz kapağının açık kalması nedeniyle korneal abrazyon riski vardır. Suni gözyaşı, göz merhemleri ve gece göz kapama uygulanmalıdır.

Steroid Tedavisi (Bell Paralizisi)

En güçlü kanıt, semptom başlangıcından sonraki ilk 72 saat içinde steroid tedavisi başlanması yönündedir.

• Prednizolon: 1 mg/kg/gün (veya 60 mg/gün), 5-7 gün, sonra azaltılarak kesilir.

Antiviral Tedavi

• Bell Paralizisi: Rutin olarak önerilmez, ancak ağır vakalarda (Grade IV-V) steroid ile kombine edilebilir.
• Ramsay Hunt Sendromu: Steroid + Antiviral (Asiklovir/Valasiklovir) tedavi standarttır.

Diğer Tedaviler

• Bakteriyel Enfeksiyonlar: Antibiyotik tedavisi.
• Lyme Hastalığı: Doksisiklin.
• Mimik Egzersizleri: Fizyoterapi.

ÖRNEK REÇETELER

👉Daha Fazla reçete bilgisine buradan erişebilirsiniz.

SORU

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

KAYNAKLAR

• UpToDate – Bell’s Palsy
• Cochrane Database Syst Rev – Antivirals & Corticosteroids for Bell’s palsy

İLGİLİ YAZI

Ramsay Hunt Sendromu