Periferik fasiyal paralizi, fasiyal sinirin (VII. kraniyal sinir) santral sinir sistemi dışındaki bir seviyede hasarlanması sonucu, yüz kaslarının bir kısmında ya da tamamında gelişen ani güçsüzlük veya felç ile karakterize klinik bir tablodur. Yüz kaslarının büyük çoğunluğu fasiyal sinir tarafından innerve edildiği için, bu sinirin fonksiyon kaybı mimik kaslarında belirgin asimetriye, göz kapama güçlüğüne, ağız köşesinde düşmeye ve yüz ifadelerinde bozulmaya yol açar.
Periferik fasiyal paralizi, acil servislerden polikliniklere kadar geniş bir yelpazede sık karşılaşılan bir durumdur ve hastalar için hem fonksiyonel hem de psikososyal açıdan ciddi etkiler oluşturabilir. Klinik pratikte en sık nedeni Bell paralizisi olmakla birlikte; enfeksiyonlar (özellikle herpes virüsleri), travma, tümörler, otolojik patolojiler ve sistemik hastalıklar da ayırıcı tanıda mutlaka değerlendirilmelidir.
Bu nedenle periferik fasiyal paraliziye yaklaşımda; erken tanı, santral nedenlerin dışlanması, altta yatan etiyolojinin belirlenmesi ve uygun tedavinin zamanında başlatılması, hem iyileşme oranlarını artırmak hem de kalıcı sekelleri önlemek açısından kritik öneme sahiptir.
ETİYOLOJİ
- İdiyopatik / Bell Paralizisi (%70): Yüz siniri felcinin en sık nedeni bilinmeyen (idiyopatik) nedenlerdir ve bu tablo Bell paralizisi olarak adlandırılır. Genellikle alt motor nöron tipi, tek taraflı ve tam yüz felci şeklinde ortaya çıkar. Klinik tablo genellikle ilk 24–48 saat içinde tam olarak gelişir.
- Travma (%10–23): Temporal kemik kırıkları ve yüz yaralanmaları fasiyal paraliziye neden olabilir. Klinisyen; hemotimpanum, Battle bulgusu ve nistagmus gibi işaretlere dikkat etmelidir.
- Enfeksiyonlar:
- Viral (%4,5–7): Herpes zoster enfeksiyonu, genikulat ganglion tutulumu sonucu gelişen Ramsay Hunt Sendromuna yol açabilir. Otalji, dış kulak yolu ve yumuşak damakta veziküler döküntüler görülür. Prognoz Bell paralizisine göre daha kötüdür.
- Bakteriyel: Akut otitis media, mastoidit, Lyme hastalığı.
- Neoplaziler (%2,2–5): Yavaş progresyon gösteren yüz felçlerinde malignite mutlaka düşünülmelidir. Parotis tümörleri, fasiyal ve akustik nörinomlar.
- Bilateral Fasiyal Sinir Paralizisi: Oldukça nadirdir (%0,3–2). En sık neden Lyme hastalığıdır. Diğer nedenler: Guillain–Barré sendromu, diyabet, sarkoidoz.
KLİNİK
Periferik Fasiyal Paralizi – İdiyopatik (Bell Paralizisi)
İdiyopatik periferik fasiyal paralizi, en sık görülen fasiyal sinir felci olup Bell paralizisi olarak adlandırılır. Tanı, akut başlangıçlı periferik fasiyal paraliziye yol açabilecek diğer tüm nedenler dışlandıktan sonra konur; bu nedenle klasik olarak bir dışlama tanısıdır. Genellikle ani gelişir, tek taraflıdır ve yüzün tamamında (alın dâhil) güçsüzlük ile seyreder.
Etiyolojisi kesin olarak bilinmemekle birlikte, en güçlü kanıtlar latent herpes simpleks virüs tip 1 (HSV-1) reaktivasyonunu düşündürmektedir. Temporal kemik içindeki dar fasiyal kanal (özellikle labirentin segment) içinde gelişen ödem ve kompresyon, sinirde iskemi ve iletim bloğuna yol açarak klinik tabloyu oluşturur.
Klinik olarak hastalarda; yüz asimetrisi, göz kapama güçlüğü, ağız köşesinde düşme, otalji, hiperakuzi, tat bozukluğu ve göz kuruluğu veya sulanma görülebilir. Bell paralizisi çoğu olguda iyi prognozludur; hastaların önemli bir kısmı kendiliğinden iyileşir. Ancak ilk 72 saat içinde başlanan steroid tedavisi, iyileşme oranlarını ve hızını anlamlı şekilde artırır.
Acil ve poliklinik pratiğinde temel yaklaşım; santral nedenlerin (özellikle inme) dışlanması, gözün korunması ve uygun hastalarda erken steroid tedavisinin başlatılmasıdır.
TEDAVİ
Acil serviste fasiyal paralizi yönetiminde temel hedefler; korneanın korunması, geri dönüşü olan nedenlerde erken tedavinin başlatılması ve acil cerrahi gerektiren durumların ayırt edilmesidir.
Konservatif Yaklaşım (Acilde Temel Basamak)
Göz bakımı, özellikle korneal ekspozisyona yol açan fasiyal paralizilerde hayati öneme sahiptir.
- Suni gözyaşı,
- Göz merhemi,
- Gece gözün kapatılması (taping) korneal ülserasyonun önlenmesi için mutlaka uygulanmalıdır.
Göz kapanması yetersiz olan hastalarda acil oftalmoloji konsültasyonu önerilir.
MEDİKAL TEDAVİ (ACİL SERVİSTE BAŞLANACAK TEDAVİLER)
Bell Paralizisi
Akut Bell paralizisi olan hastalar ideal olarak en kısa sürede değerlendirilmelidir ve paralizi başlangıcından itibaren ilk 72 saat içinde kortikosteroid tedavisi başlanmalıdır. Yaygın kullanılan bir tedavi rejimi; prednizon veya eşdeğeri prednizolonun günde 1 mg/kg (en fazla 60 mg) dozunda 5–7 gün süreyle verilmesi olup, azaltılarak kesilmesi opsiyoneldir.
Steroid tedavisinin tek başına Bell paralizisi sonuçlarını iyileştirdiğine dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Buna karşın antiviral tedavinin eklenmesi konusunda literatürde tartışmalar mevcuttur. Steroid ve antiviral tedaviye ek olarak, iyileşme sürecinde korneal korunma, özellikle göz kapağını tam kapatamayan hastalarda, kritik öneme sahiptir. Şiddetine bağlı olarak bu korunma; yalnızca gece kullanılan oküler lubrikanlardan, periyoküler cerrahi girişimlere kadar uzanabilir. Çoğu hastada, gün içinde suni gözyaşı damlaları, gece ise lubrikan göz merhemi, göz kapama (taping) ile veya taping olmaksızın yeterli olmaktadır.
Ayrıca, üst göz kapağının günde 2–3 kez gerilmesi (stretching), orbikülaris okuli kasının zayıflığına bağlı olarak levator palpebrae superioris kasının karşılıksız kasılmasının azalmasına yardımcı olur ve göz kapanmasını kolaylaştırır. Konservatif önlemlere rağmen oküler rahatsızlığı devam eden veya ekspozisyon keratopatisi açısından yüksek risk taşıyan hastalarda; skleral kontakt lens uygulaması veya minör cerrahi girişimler gerekebilir.
Acil Yaklaşımı
- Bell paralizisi için en güçlü kanıt, semptom başlangıcından sonraki ilk 72 saat içinde steroid tedavisi başlanması yönündedir.
- Önerilen rejim: Prednizolon 50 mg/gün, 10 gün (veya 60 mg/gün başlanıp her gün 10 mg azaltılarak toplam 10 gün).
- Analjezik tedavi eklenebilir.
- Antiviral tedavinin Bell paralizisinde katkısı minimaldir; rutin olarak önerilmez.
- Bell paralizili hastaların %70’inden fazlası, tedavi verilmese dahi 6 ay içinde tamamen iyileşir.
Ramsay Hunt Sendromu (Viral)
- Steroid + antiviral tedavi birlikte başlanmalıdır.
- Asiklovir 800 mg, günde 5 kez, 7–10 gün
- Uygun tedaviyle hastaların yaklaşık %75’inde fasiyal sinir fonksiyonu düzelir.
- Antiviral etkinliğe dair kanıtlar sınırlı olsa da, klinik pratikte yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bakteriyel Enfeksiyonlar
- Akut otitis media, mastoidit veya nekrotizan otitis eksterna ilişkili fasiyal paralizilerde: İntravenöz antibiyotik tedavisi başlanır.
- Antibiyotik seçimi ve süresi yerel mikrobiyoloji rehberlerine göre belirlenir.
Lyme Hastalığı
- ≥8 yaş ve lokalize hastalık: Doksisiklin 200 mg/gün, 10 gün.
- <8 yaş: Amoksisilin veya sefuroksim, 14 gün.
- Erken evre olguların büyük çoğunluğunda tedavi küratifdir.
ÖRNEK REÇETE 1 (BELL PARALİZİSİ)
I- Prednol® (Metilprednizolon) 16 mg Tablet DIB s:
Uyarı
Prednol tedavisi sırasında diyabetes mellitus, hipertansiyon veya peptik ülser öyküsü bulunan hastalarda yakın klinik takip gereklidir. Kortikosteroidler; kan glukoz düzeylerinde yükselme, kan basıncında artış ve gastrointestinal irritasyon/kanama riskini artırabilir. Bu nedenle;
- Diyabetik hastalarda: Kan şekeri düzenli izlenmeli, gerekirse antidiabetik tedavi geçici olarak yeniden düzenlenmelidir.
- Hipertansiyonu olan hastalarda: Kan basıncı yakından takip edilmeli, kontrolsüz olgularda doz ve tedavi planı gözden geçirilmelidir.
- Peptik ülser veya gastrit öyküsü olan hastalarda: Proton pompa inhibitörü (PPI) ile gastroproteksiyon düşünülmeli ve gastrointestinal kanama belirtileri açısından hasta bilgilendirilmelidir.
Bu hasta grubunda Prednol tedavisi yarar–risk dengesi gözetilerek planlanmalı ve hastalar olası yan etkiler konusunda açık şekilde bilgilendirilmelidir.
II-Lansor® (lansoprazol) 30 mg 14 tb DIB s:1×1 (sabah aç karnına)
- Kortikosteroidler (ör. Prednol / metilprednizolon), mide mukozasının koruyucu mekanizmalarını baskılayarak asit hasarına duyarlılığı artırır. Bu etki özellikle yüksek doz ve birden fazla gün süren steroid tedavilerinde klinik olarak anlamlı hale gelir.
- Proton pompa inhibitörü (PPI) eklenmesi, asit sekresyonunu baskılayarak mide mukozasını korur ve gastrointestinal komplikasyon riskini azaltır.
- PPI eklenmesi rutin değildir; ancak riskli hastalarda, steroidin potansiyel gastrointestinal yan etkilerini önlemek amacıyla koruyucu bir önlem olarak tercih edilir.
III-Tears Naturale® II Göz Damlası, 15mL DIB (bir) s: 2×1 5 gün
- 1 mg/ml dekstran 70 ve 3 mg/ml hipromelloz (hidroksipropilmetilselüloz, E464) içerir.
- Gözyaşınız, gözyaşı filmi diye adlandırılan göz yüzeyindeki koruyucu tabaka ile birleşen doğru miktarlarda doğal bileşenleri içerir. Gözyaşı filmi gözlerin sağlıklı ve rahat olmasını sağlamak amacıyla hergün gözü sarar ve ıslatır.
IV-Arveles® 25 mg (deksketoprofen)Tablet DIB (bir) s: 2×1 5 gün
- 25 mg deksketoprofen içerir.
- Bell paralizisinin patofizyolojisinde fasiyal sinirde ödem ve inflamasyon rol oynar. Bu inflamasyonu esas olarak steroidler baskılar; NSAİİ’lerin antiinflamatuvar katkısı ikincildir ve steroidin yerini tutmaz. Ancak birlikte kullanıldığında ağrı ve lokal inflamatuvar semptomları azaltmaya yardımcı olabilir.
02 ÖRNEK REÇETE (VİRAL)
I- Aklovir® (Asiklovir) 800 mg Tablet DIB s: 1×5
- Her tablet 800 mg asiklovir içerir.
- Asiklovir 800 mg, günde 5 kez, 7–10 gün kullanım önerilir.
03 ÖRNEK REÇETE (BAKTERİYEL)
I- Cipro® (Siprofloksasin) 500 mg Tablet DIB s: 2×1
- Her tablet 500 mg siprofloksasin içerir.
- 7–10 gün kullanım önerilir.
TANI KODLARI
G51 Fasiyal Sinir Bozuklukları (Dahil: Yedinci kranyal sinir bozuklukları)
- G51.0: Bell palsisi (Fasiyal palsi)
- G51.1: Genikülat gangliyonit (Hariç: Postherpetik genikülat gangliyonit B02.2)
- G51.2: Melkersson sendromu
- G51.3: Klonik hemifasiyal spazm
- G51.4: Fasiyal miyokimi
- G51.8: Fasiyal sinirin diğer bozuklukları
- G51.9: Fasiyal sinir bozukluğu, tanımlanmamış
H60-H95 Kulak ve mastoid çıkıntı hastalıkları
- H60-H62 Dış kulak hastalıkları
- H65-H75 Orta kulak ve mastoid çıkıntı hastalıkları
- H66 Pürülan ve tanımlanmamış otitis media
KAYNAKLAR
İLGİLİ YAZI
Viral Periferik Fasiyal Paralizi Reçetesi
