Metoklopramid (Metpamid®) Ampul Uygulama Akıl Kartı

Metoklopramid, bulantı-kusmanın kontrolünde yaygın olarak kullanılan, dopamin reseptör antagonisti bir ilaçtır. Etken maddesi metoklopramid HCL’dir.

Farmasötik Formları

1. Oral Tablet

   • 5 mg

   • 10 mg

2. Oral Solüsyon / Şurup

   • Genellikle 1 mg/mL veya 5 mg/5 mL konsantrasyonda

3. İntramüsküler (İV-IM) Enjeksiyon

   • 5 mg / ampul

4. İntravenöz (IV) Enjeksiyon

   • 5 mg / ampul

5. Rektal Supozituvar

   • Farklı doz seçenekleri mevcut (ülkeye göre değişebilir)

6. Nazal Sprey

   • Özellikle diyabetik gastroparezisi olan erişkinlerde kullanım için (FDA onaylı)

7. İntraperitoneal Uygulama

   • Periton diyalizi uygulanan hastalarda enjeksiyon şeklinde (özel durumlar)

Metpamid^® 10 mg / 2 mL ampul IM/IV
Her 2 ml’lik ampulde 10 mg metoklopramid hidroklorür içeren etken madde bulunur.

ETKİ MEKANİZMASI

Metoklopramid, beynin postrema bölgesinde yer alan kemoreseptör tetikleme bölgesinde (CTZ) dopamin D2 ve serotonin 5-HT3 reseptörlerini inhibe ederek antiemetik etkilere neden olur. Bu ilacın uygulanması, presinaptik ve postsinaptik D2 reseptörleri, serotonin 5-HT4 reseptörlerinin agonizmi ve muskarinik reseptör inhibisyonu antagonizmi üzerinde inhibitör etkiler yoluyla prokinetik etkilere yol açar. Böylece asetilkolin salınımını artırarak, alt özofagus sfinkterinin (AÖS) ve mide tonusunun artmasına neden olarak, mide boşalmasını ve bağırsaktan geçişi hızlandırır. Metoklopramid, dopamin D2 reseptörlerini antagonize ederek gastrointestinal sistem üzerinde gevşetici etki gösterir. Ayrıca bu ilaç, safra, mide veya pankreas salgılarını artırmadan gastrointestinal motiliteyi arttırır.

ENDİKASYONLAR

• Bulantı
• Kusma
• Akut şiddetli migren atağı
• Hıçkırık
• Akut gerilim tipi baş ağrısı
• Gastroözofageal reflü hastalığı
• Dispepsi

Yaygın olarak bulantı kusmada ve önlemede antiemetik olarak kullanılır (Diyabetik gastroparezi, kemoterapi ve radyasyon tedavisi kaynaklı, gebelik kaynaklı veya belirli cerrahi işlem öncesi ve sonrası).

KONTRENDİKASYONLAR

Metoklopramid aşağıdaki durumlarda kullanılmamalıdır:

• Metoklopramide, prokainamide veya yardımcı maddelerine karşı bilinen aşırı duyarlılık

• Diskinezi öyküsü veya metoklopramide bağlı distonik reaksiyon öyküsü

• Gastrointestinal motilitenin uyarılmasının tehlikeli olduğu durumlar
  (gastrointestinal kanama, mekanik obstrüksiyon veya perforasyon varlığı)

• Feokromositoma veya diğer katekolamin salgılayan paragangliomalar

• Epilepsi öyküsü (nöbet sıklığı ve şiddetinde artış riski)

• Ekstrapiramidal semptomlara yol açan diğer ilaçlarla birlikte kullanım
  (ör. fenotiyazinler, butirofenonlar)

• Parkinson hastalığı

• Levodopa veya dopaminerjik agonistlerle birlikte kullanım

• Metoklopramid veya NADH sitokrom-b5 redüktaz eksikliği ile ilişkili methemoglobinemi öyküsü

• 1 yaşından küçük çocuklar (artmış ekstrapiramidal bozukluk riski nedeniyle)

Ek Açıklamalar

Metoklopramid, majör depresif bozukluğa yol açabilme potansiyeli nedeniyle depresyonu olan hastalarda kontrendikedir.
Nöbet eşiğini düşürdüğü ve nöbetlerin daha sık ve daha uzun sürmesine neden olabileceği için epilepsisi olan hastalarda kullanılmamalıdır.
Parkinson hastalarında, dopamin antagonizması nedeniyle parkinsoniyen semptomları kötüleştirebilir.

Feokromositoma varlığında metoklopramid, katekolamin salınımını artırarak tabloyu alevlendirebilir ve hipertansif krize yol açabilir. Bu durumda gelişen hipertansif kriz fentolamin ile tedavi edilebilir.

UYGULAMA

Metoklopramid genellikle tablet veya oral solüsyon formunda uygulanır. Tablet ve solüsyonların dozu çoğunlukla 5–10 mg’dır. Genellikle yemeklerden önce ve uyku öncesinde alınır.

Şiddetli bulantısı olan hastalarda intramüsküler (IM) veya intravenöz (IV) yolla da uygulanabilir; intravenöz yol çok daha hızlı etki gösterir. Parenteral metoklopramid dozu da genellikle 5 mg’dır.

Rektal uygulama bir diğer seçenektir; ayrıca periton diyalizi uygulanan hastalarda intraperitoneal enjeksiyon şeklinde de verilebilir.

Acil Uygulama

Önerilen doz günde üç defaya kadar tekrarlanan 0.1 ile 0.15 mg / kg vücut ağırlığıdır. İV yapılıyorsa yavaş infüzyon şeklinde minimum 1-2 dakikada önerilir. Önerilen maksimum günlük doz 30 mg veya 0.5 mg / kg vücut ağırlığıdır. Önerilen maksimum tedavi süresi 5 gündür.

• Acil serviste genel yaklaşım 100 cc sf içerisinde 1 amp (10mg) metoklopramid 10 dk içerisinde infüzyon şeklinde yapılır.
• Doz > 10 mg üstünde ise 50-100 mL %5 dektroz veya sf ile seyreltilir ve en az 10 dakikada infüze edilir.

Dozaj Tablosu

Diyabetik Gastroparezi:
Günde 4 kez 10 mg oral / IV / IM, maksimum 12 hafta süreyle; günlük maksimum doz 40 mg.
Geriatrik hastalarda günde 4 kez 5 mg ile başlanmalıdır.
CYP2D6’yı zayıf metabolize eden hastalarda günde 4 kez 5 mg (yemeklerden 30 dk önce ve yatmadan önce), günlük maksimum 20 mg.

Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GERD – kronik):
Günde 4 kez 10–15 mg oral / IM / IV, maksimum 12 hafta; günlük maksimum doz 60 mg.
Geriatrik hastalarda günde 4 kez 5 mg ile başlanmalı; maksimum 30 mg/gün.
CYP2D6’yı zayıf metabolize eden hastalarda günde 4 kez 5 mg (yemeklerden 30 dk önce ve yatmadan önce) veya günde 3 kez 10 mg (yemeklerden 30 dk önce).

Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GERD – aralıklı):
Semptomlar başlamadan önce tek doz olarak 20 mg’a kadar oral / IV / IM.

Kemoterapiye Bağlı Bulantı ve Kusmanın Profilaksisi:
1–2 mg/kg/doz IV, 2–3 saatte bir.
İlk doz kemoterapi başlamadan 30 dk önce, ardından 2 doz 2 saatte bir, sonra 3 doz 3 saatte bir tekrarlanır.
Ekstrapiramidal yan etkileri azaltmak için difenhidramin ile ön tedavi önerilir.
Bu endikasyonda metoklopramid birinci basamak ajan değildir.

Özel Hasta Gruplarında Kullanım

Karaciğer Yetmezliği Olan Hastalar:

Orta veya ağır karaciğer yetmezliğinde (Child-Pugh B veya C) doz azaltılmalıdır.
Diyabetik gastroparezi için önerilen doz: günde 4 kez 5 mg.

Böbrek Yetmezliği Olan Hastalar:

Böbrek yetmezliğinde ilaç birikimini önlemek için idame dozları azaltılmalıdır.
Orta veya ağır renal yetmezlikte (kreatinin klerensi < 60 mL/dk) dikkatli kullanılmalıdır.
Hemodiyaliz gerektiren son dönem böbrek yetmezliğinde maksimum önerilen doz günde 2 kez 5 mg.

İlk basamak tedavi daha küçük ve daha sık öğünler şeklinde yaşam tarzı değişikliğidir.
Amerikan Nefroloji Derneği kılavuzlarına göre, refrakter olgularda 4 saatte bir 2,5 mg metoklopramid kullanılabilir.

GEBELİK VE EMZİRME

Gebelik:

Gebelik Kategorisi A olan metoklopramid, plasenta bariyerini geçmesine rağmen gebelikte bulantı ve kusma tedavisinde sıklıkla kullanılan ve genel olarak güvenli kabul edilen bir ilaçtır. Ancak spesifik fetal malformasyonlar ve fetal ölüm riski ile ilgili veriler sınırlıdır.

Metoklopramid plasentayı geçebilir. Doğum sırasında maternal metoklopramid kullanımına maruziyet, yenidoğanda ekstrapiramidal bulgular ve methemoglobinemi gelişmesine yol açabilir.

ACOG (Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji) kılavuzlarına göre metoklopramid, gebelikte bulantı ve kusma tedavisinde yalnızca refrakter olgularda kullanılmalıdır. Hasta mutlaka iyi hidrate edilmiş olmalıdır. Önerilen doz, 6–8 saatte bir 5–10 mg olacak şekilde oral veya intramüsküler yoldan uygulanmasıdır.

Gebelikte bulantı ve kusma tedavisinde ilk tercih edilen farmakolojik seçenekler piridoksin (Vitamin B6) veya piridoksin ile doksilamin kombinasyonudur. Metoklopramid, gebelikte ilk basamak bir tedavi değildir; yalnızca ikinci basamak, refrakter olgularda düşünülmelidir.

Emzirme:

YAN ETKİLER

• Distoni
• Akatizi
• Yorgunluk
• Huzursuzluk
• Sedasyon
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Uyku hali

Akatizi

Hastalarda içsel bir huzursuzluk duygusunun eşlik ettiği karşı konulamaz hareket etme ihtiyacı ile karakterizedir. Antipsikotiklerin (Nöroleptik) erken ve sık yan etkisi olarak kabul edilir. Hasta hiçbir pozisyona birkaç dakikadan daha uzun süre dayanamaz. Oturuyorsa kalkar, ayaktaysa yatar, yatıyorsa oturur ve peşisıra pozisyonunu değiştirir. Hiçbir konum onu rahatlatamaz.

Tedavi:

• Difenhidramin (Avil^®): 1×1 İM/İV verilebilir.
• Benzodiazepin (Midazolam): Hızlı ve kısa etkili bir benzodiazepin olan midazolam yaygın olarak kullanılır. Yetişkinlerde 1.5 mg İV önerilir.
• Beta Blokör: Propranolol gibi lipofilik beta-adrenerjik antagonistler kullanılabilir.

İlaç–İlaç Etkileşimleri

Metoklopramid, dopamin agonistlerinin (örneğin bromokriptin ve kabergolin) etkinliğini azaltır. Ayrıca mide boşalmasını hızlandırarak aspirinin emilimini artırır, bu da serum aspirin düzeylerinde yükselmeye ve salisilat toksisitesi riskine yol açabilir.

Metoklopramid, mide boşalmasını hızlandırması nedeniyle bupropionun ince bağırsaktan emilimini artırır ve buna bağlı olarak bupropion ile metaboliti olan hidroksibupropionun serum düzeylerini yükseltebilir. Bupropion ve hidroksibupropionun CYP2D6 enzimini inhibe etmesi, bu enzimle metabolize edilen diğer ilaçların serum düzeylerinin de artmasına neden olabilir.

Metoklopramid ile antipsikotik ilaçların birlikte kullanımı, ekstrapiramidal etkilerin artması ve nöroleptik malign sendrom (NMS) riski nedeniyle kaçınılmalıdır.

Ayrıca metoklopramid, fluoksetin gibi CYP2D6 inhibitörleri ile birlikte kullanılmamalıdır; bu kombinasyon ekstrapiramidal semptom riskini artırır.

UYARI VE ÖNLEMLER

Antidopaminerjik etkisi nedeniyle metoklopramid; tardif diskinezi, distoni ve akatizi gibi ekstrapiramidal semptomlara yol açabilir. Bu nedenle 12 haftadan daha uzun süre kullanılmamalıdır.

Depresyonu olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır, çünkü depresif semptomları kötüleştirebilir. Parkinson hastalarında ise ekstrapiramidal semptom riskini artırabileceğinden kaçınılmalı veya çok dikkatli kullanılmalıdır.

Metoklopramid, nöroleptik malign sendrom (NMS) olarak bilinen, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir tabloya neden olabilir. Ayrıca ilacın santral sinir sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle makine kullanma veya motorlu araç sürme gibi dikkat ve koordinasyon gerektiren aktiviteleri bozabilir.

Özellikle böbrek yetmezliği bulunan bazı kalp yetmezliği hastalarında, QT uzaması ve torsades de pointes gelişme riski bildirilmiştir.

Metoklopramid, ciddi bir hareket bozukluğu olan tardif diskineziye neden olabilir. Tardif diskinezi riski, toplam tedavi süresi ve kümülatif maruziyet arttıkça belirgin şekilde yükselir. Bu nedenle metoklopramid tedavisi 12 haftayı aşmamalıdır. Tardif diskineziye ait klinik bulgu veya semptomlar geliştiğinde ilaç derhal kesilmelidir.

Toksisite

Metoklopramid aşırı dozunun başlıca belirtileri şunlardır:

• Sedasyon

• İshal

• Ekstrapiramidal yan etkiler (özellikle tardif diskinezi)

Tardif diskinezi, genellikle antipsikotik ilaçlarla görülen bir yan etkidir; yüz buruşturma, dudak şapırdatma, dil oynatma ve vücutta genel koreoatetoz benzeri hareketlerle ortaya çıkar. Bazen geri dönüşümsüz olabildiği için, metoklopramid aşırı dozunun en ciddi ve tehdit edici komplikasyonudur. Tardif diskinezi gelişen her hastada metoklopramid tedavisi kesilmelidir.

Metoklopramid aşırı dozunda ekstrapiramidal yan etkiler özellikle bebeklerde ve yaşlılarda bildirilmiştir; bu gruplar en yüksek risk altındadır. Retrospektif analizler, pediatrik acil servise ekstrapiramidal semptomlarla başvuran olguların, metoklopramid şurup aşırı dozu ile ilişkili olabileceğini göstermiştir.

Metoklopramid aşırı dozu için spesifik bir antidot yoktur. Ancak ekstrapiramidal etkiler en sık görülen advers etkiler arasındadır ve benztropin gibi antikolinerjikler ile difenhidramin gibi antihistaminiklerle hafifletilebilir. Destekleyici tedavi önerilir; diyaliz ise metoklopramid aşırı dozunun tedavisinde genellikle etkisizdir.

TİCARİ İSİMLER

• METPAMID 10 MG/2 ML ENJEKSIYONLUK COZELTI
• PRIMSEL 10 mg 2 ml 100 ampül
• PRIMPERAN IM/IV 10 mg/2 ml
• PRAMED 10 mg/2 ml IM/IV enj. çöz.
• EMOJECT 10 mg/2 mlx5 ml IM/IV ampül
• METOPLON 10 mg/2 ml IM/IV enj. çöz

SORU

(İlgili soru linki buraya eklenecek)

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

KAYNAKLAR

• EMC Medicines
• DrugBank
• Drugs.com

İLGİLİ YAZI

Feniramin (Avil) Akıl Kartı