Ülkemizde ve tüm dünyada çeşitli nedenlerden dolayı insanların kimyasal maddeye maruz kalma ve zehirlenme riski artmaktadır. Zehirlenmelere neden olan etkenlerin başında ilaçlar, doğal toksinler, sanayide ve ev yaşamında kullanılan kimyasal ürünler, bağımlılık yapıcı kimyasallar, kontrolsüz kullanılan bitkisel ürünler ve kozmetik kimyasallar sayılabilir.
Bir zehirlenme vakası ile karşılaşıldığında 114 numaralı telefon ile Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) aranmalıdır.
UZEM ANTİDOT LİSTESİ
Sodyum Kalsiyum EDTA
💉 Doz: 500 mg / 10 ml
🎯 Endikasyon: Kurşun zehirlenmesi
Di-cobalt EDTA
💉 Doz: 200 mg / 20 ml
🎯 Endikasyon: Siyanür zehirlenmesi
Digoksin İmmün Fab
💉 Doz: 40 mg / vial
🎯 Endikasyon: Digoksin zehirlenmesi
Dimercaptol (BAL)
💉 Doz: 200 mg / 2 ml
🎯 Endikasyon: Ağır metal şelasyonu
DMPS
💉 Doz: 100 mg
🎯 Endikasyon: Civa (Hg)
Etil Alkol
💉 Doz: %10 solüsyon
🎯 Endikasyon: Metanol / Etilen glikol
Hidroksikobalamin
💉 Doz: 2.5 g
🎯 Endikasyon: Siyanür zehirlenmesi
Metilen Mavisi
💉 Doz: %1
🎯 Endikasyon: Methemoglobinemi
Fizostigmin
💉 Doz: 2 mg
🎯 Endikasyon: Antikolinerjik toksisite
Pralidoksim
💉 Doz: 200 mg
🎯 Endikasyon: Organofosfat
Silibinin
💉 Doz: 350 mg
🎯 Endikasyon: Mantar zehirlenmesi
Ana Antidot – Hedef Eşleşmeleri
Çok yüksek klinik öneme sahip olanlar
- Fomepizol → Metanol / etilen glikol
- Nalokson → Opioidler
- N-asetilsistein → Parasetamol
- Atropin + Pralidoksim → Organofosfat / pestisitler
- Hidroksikobalamin → Siyanür
- Flumazenil → Benzodiazepinler (seçilmiş hastada ⚠️)
- Sugammadeks → Rokuronyum / vekuronyum
- Digoksin immün Fab → Digoksin
Metabolik / hematolojik
- Metilen mavisi → Methemoglobinemi
- Kalsiyum glukonat / Kalsiyum klorür → Hiperkalemi, Ca kanal bloker
- Glukagon → Beta bloker toksisitesi
- İnsülin yüksek doz tedavisi → Beta bloker / Ca kanal bloker
- Sodyum bikarbonat → TCA, salisilat, metabolik asidoz
- Deferoksamin → Demir zehirlenmesi
Ağır metal / toksin bağlama (şelasyon)
- EDTA → Kurşun
- Dimercaprol → Arsenik, civa, kurşun
- DMSA → Kurşun (oral)
- DMPS → Civa, arsenik
- Prusya mavisi → Sezyum, talyum
Spesifik toksinler
- Digoksin immün Fab → Digoksin
- Fizostigmin → Antikolinerjik toksisite
- Silibinin → Amanita phalloides
- Oktreotid → Sülfonilüre hipoglisemisi
- Piridoksin → İzoniazid
- Protamin sülfat → Heparin
- Vitamin K → Warfarin
- İdarucizumab → Dabigatran
- Andeksanet alfa → Rivaroksaban / apiksaban
Diğer önemli (acilde sık karşılaşılan)
- Oksijen → Karbonmonoksit
- Hiperbarik oksijen → CO zehirlenmesi (ağır)
- Lipid emülsiyonu → Lokal anestezik toksisitesi (LAST)
- Biperiden → Akut distoni (antipsikotik yan etkisi)
SORU
YDUS 2025 / DÖNEM 1
Soru: Aşağıdaki zehirlenme ve antidot eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
İLGİLİ YAZI
Zehirlenmelere Genel Yaklaşım
