Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Kuduz, çoğunlukla kuduz bir hayvanın ısırması yoluyla bulaşan önlenebilir viral bir hastalıktır. Kuduz, ölümle sonuçlanan bir hastalık olduğundan, korunma yaklaşımları hayat kurtarıcıdır. Bu nedenle, kuduz riski olan hayvanlarla sık temas eden kişilere temas öncesi profilaksi, kuduz riskli teması olan herkese temas sonrası profilaksi uygulanmalıdır. Erken ve önerilere göre uygulanan temas sonrası profilaksi %100 etkindir. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı hastanelerinde şu an Abhayrab® isminde kuduz aşısı bulunmaktadır. Yazımıza katkılarından dolayı Hemşire Ayşe Baytaroğlu’na teşekkür ederiz.
Etki başlangıcı:
Etki süresi:
Yarılanma ömrü (t½):
Metabolizma:
Atılım:
Abhayrab® 2.5 IU/0.5 mL IM/SC Enjeksiyon İçin Toz İçeren Flakon
Kutu içerisinde 1 adet Abhayrab® 2.5 IU/0.5 mL IM/ID enjeksiyonluk çözelti hazırlamak için liyofilize toz ve enjeksiyonluk su (0.5 mL sodyum klorür çözeltisi, %0.9) bulunur.
Şişe içerisindeki yardımcı maddeler: İnsan Serum Albumini (%20 a/h) 0.14 mL, Maltoz (%50 a/h) 0.072 mL, Tiyomersal (%7.5 a/h) 0.001 mL, fosfat tampon 0.8 mL’ye yeter miktar.
Mekanizma
Abhayrab, inaktive edilmiş kuduz virüsü (L. Pasteur 2061 / Vero hücrelerinde üretilmiş Vero suşu) içeren, dondurularak kurutulmuş, saflaştırılmış inaktive kuduz aşısıdır.
Kuduz ciddi bir hastalıktır ve bir virüs tarafından oluşturulur. Kuduz esas olarak bir hayvan hastalığıdır. Enfekte olmuş bir hayvanın ısırmasıyla insanlara bulaşır. Başlangıçta herhangi bir belirti olmayabilir. Ancak ısırıldıktan haftalar hatta aylar sonra ağrı, yorgunluk, baş ağrısı, ateş ve irritabilite gelişebilir. Bunu nöbetler, halüsinasyonlar ve felç izler. İnsanda görülen kuduz neredeyse her zaman ölümcüldür.
Vahşi hayvanlar kuduz hastalığının en sık kaynağıdır. Kuduz aşısı Abhayrab, lenfositlerin kuduza karşı yeterli korumayı sağlamak için virüsü nötralize eden antikorlar oluşturmasını indükler.
Kuduz riskli temas:
- Köpek
- Kedi
- Kokarca
- Rakun
- Çakal
- Tilki
- Ve diğer memeliler
Hastalığı bulaştırabilir.
Temas sonrası kuduz profilaksisi gerektirmeyen durumlar:
- Ülkemizde ve dünyada güncel verilerle fare, sıçan, sincap, hamster, kobay, gerbil, tavşan, yabani tavşan ısırıklarında ve kuduz şüphesi ile ölmüş hayvanın pişirilmiş et ve süt ürünlerinin tüketilmesi ile insana kuduz geçişi gösterilmemiştir, profilaksi gerekli değildir.
- Güncel verilerle, ülkemizde eve giren yarasaların ısırığı veya evde yarasa bulunması durumunda profilaksi gerekmez. Doğal ortamdaki mağaralarda olan yarasa teması vaka temelli değerlendirilir.
- Soğukkanlı hayvanlar (yılan, kertenkele, kaplumbağa vb.) tarafından ısırılma durumunda.
- Kümes hayvanları ısırıklarında.
- Sağlam derinin yalanması, hayvana dokunma veya besleme.
- Bilinen ve halen sağlam bir kedi veya köpek tarafından 10 günden daha önce ısırılma veya temas durumunda.
- Daha sonra kuduz olduğu anlaşılan bir hayvanı beslemiş olmak, sağlam derinin hayvanın kan, süt, idrar ve/veya feçesiyle temas etmiş olması, pişmiş etini yemek, kaynatılmış veya pastörize edilmiş sütünü içmek veya bu sütle yapılan süt ürünlerini tüketmek.
- Kuduz hastasına rutin bakım yapan, riskli teması olmayan sağlık personeline (müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deri teması, ısırma vb. yoksa).
- Kedi temaslarında; çıplak derinin hafifçe sıyrılması, deri altına geçmeyen yaralanmalar, kanama olmadan küçük tırmalama veya zedelenme şeklindeki, provokasyon ile olmuş ısırılma dışı kedi temasları.
- Son 6 ay içinde tam doz kuduz temas sonrası profilaksi uygulanmış kişilerde profilaksi gerekmez.
- Yeterli kuduz antikor titresi bulunanlar.
Endikasyonlar
- Maruziyetten sonra: Kuduz veya kuduz olduğundan şüphelenilen ya da riskli bir hayvanla temastan sonra kuduza karşı bağışıklık için.
- Maruziyetten önce (profilaksi): Veterinerler, belediye çalışanları, medikal ve paramedikal personel, orman ve hayvanat bahçesi personeli, avcılar, kuduz şüphesi bulunan materyalle veya hayvanın kendisiyle çalışan laboratuvar personeli gibi yüksek risk grubundaki kişilerin profilaktik olarak bağışıklanması için.
Koruyucu aşılama (maruz kalma yok)
Kuduz, ölümle sonuçlanan bir hastalık olduğundan korunma yaklaşımları hayat kurtarıcıdır. Bu nedenle, kuduz riski olan hayvanlarla sık temas eden kişilere temas öncesi profilaksi, kuduz riskli teması olan herkese temas sonrası profilaksi uygulanmalıdır. Erken ve önerilere göre uygulanan temas sonrası profilaksi %100 etkindir.
- Veteriner hekimler, hayvan terbiyecileri, kuduz laboratuvarı çalışanları, mağaracılar ve kuduzla ilgili biyolojik madde üretim işçileri gibi kuduza maruz kalma riski yüksek olan kişilere kuduz aşısı önerilmelidir.
- Aşı ayrıca aşağıdaki kişiler için de düşünülmelidir:
- Faaliyetleri onları kuduz virüsü ya da muhtemelen kuduz olan hayvanlarla sık sık karşı karşıya getiren kişiler.
- Dünyanın farklı bölgelerinde kuduzun yaygın olduğu yerlere seyahat eden ve hayvanlarla temasa geçme ihtimali olan uluslararası gezginler.
Laboratuvar çalışanları ve tekrar tekrar kuduz virüsüne maruz kalabilecek diğer kişiler için bağışıklık durumunun periyodik olarak test edilmesi ve gerekirse rapel doz uygulanması önerilir. Seyahat edenler için rutin test veya rapel önerilmemektedir.
Koruyucu aşılama (maruz kalma var)
- Maruz kaldıktan sonra aşılama, yukarıdaki riskli hayvan teması sonrasında uygulanır.
Kontrendikasyonlar
- Abhayrab aşı bileşenlerinden birine alerjik reaksiyon geliştiği bilinen kişilere koruyucu amaçla uygulanmamalıdır.
- Aşılama sonrası komplikasyon gelişen kişilere, komplikasyonun sebebi açıklanıncaya kadar aynı aşı uygulanmamalıdır.
Uygulama
Abhayrab liyofilize aşı, kutu içerisinde bulunan 0.5 mL özel çözücüsü ile sulandırılmalıdır.
Abhayrab sulandırılmış aşının tamamı yetişkinlerde ve çocuklarda deltoid bölgeden intramusküler veya subkutan yolla kullanılmalıdır.
Abhayrab intravenöz yolla kesinlikle kullanılmamalıdır.
Sulandırılmış aşı hemen kullanılmalıdır ve daha sonra kullanılmak üzere saklanmamalıdır.
Maruz kalma öncesi uygulanan kuduz aşısı takvimi (profilaksi)
Aşağıda belirtilen zamanlarda verilen 3 dozdan oluşur:
- 1. doz: Uygun görüldüğü zaman
- 2. doz: 1. dozdan 7 gün sonra
- 3. doz: 1. dozdan 21 veya 28 gün sonra
Maruz kalma sonrası
2.1.1. Aşı şeması
- 0. gün 2 doz, 7. ve 21. günlerde birer doz olmak üzere toplam dört doz olarak uygulanır.
- 0. günde yapılan iki doz aşının her biri farklı ekstremiteye uygulanmalıdır.
- Bir veya birkaç doz aşı yapıldıktan sonra ara verip yeniden başvuranlarda aşılama şemasına kalınan yerden devam edilir.
- Aynı anatomik bölgeye birden fazla aşı uygulanacaksa uygulama yerleri arasında en az 2 cm uzaklık bulunmalıdır.
- Bebek, çocuk, erişkin ve gebelerde kuduz bağışıklaması aynı şema ve dozlarla uygulanır.
- Temas sonrası bağışıklaması uygun olarak yapılmış sağlıklı kişilerde 2-4 hafta içinde antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor testi yapmaya gerek yoktur.
- Kuduz riskli temas sonrası aşılaması devam eden hastanın bu sırada yeni bir riskli teması olmuşsa aşılama şeması aynı şekilde sürdürülür.
- İkinci temasta immünglobulin endikasyonu varsa, ilk doz aşıyı takip eden 7 gün içinde immünglobulin yapılır. Süre 7 günü geçtiyse immünglobulin yapılmamalıdır.
- Aşılama sırasında viral ve bakteriyel enfeksiyon saptanan hastalar uygun şekilde tedavi edilir ve aşılama sürdürülür. Kullanılan ilaçlara devam edilir.
4 doz aşı şeması
0., 3. ve 7. günlerde birer doz ve 14 ile 28. günler arasında dördüncü doz olmak üzere toplam dört doz uygulanır.
Uyarı ve önlemler
- Kortikosteroid gibi immünosupresif tedaviler koruyucu antikor gelişmesini engelleyebileceğinden, aşılama süresince bu ilaçlar kullanılmamalıdır.
- Şiddetli ısırık ve kafaya yakın bölge yaralanmalarında, kuduza karşı immünglobulinler ile yaranın lokal infiltrasyonu tavsiye edilir.
Gebelik
Gebelik kategorisi C.
Emzirme
Kuduz insanlar için daima ölümcül olduğundan, şüpheli kuduz bulaşması durumunda laktasyon döneminde kullanılabilir.
Yan etkiler
- Enjeksiyon bölgesinde ağrı
- Sertlik
- Hipersensitivite reaksiyonları (kaşıntı, döküntü, kızarıklık, anafilaksi)
- Adenopati
- Eklem ağrısı
- Mide bulantısı
- Döküntü
- Göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Baş dönmesi
- Yüzün şişmesi
- Ağız ülserleri
- Titreme
- Hipotansiyon
Uyarı ve önlemler
- Aşı ile beraber immünglobulin asla aynı enjektörle uygulanmaz ve immünglobulin asla aşıyla aynı anatomik bölgeye yapılmaz.
Ticari isimler
- Abhayrab® 2.5 IU/0.5 mL IM/SC Enjeksiyon İçin Toz İçeren Flakon
- İndirab® 2.5 IU/0.5 mL Kuduz Aşısı
Kaynaklar
- www.acilcalisanlari.com/kuduz-profilaksi-rehberi-2019.html
- https://www.cdc.gov/rabies/index.html
- https://www.immunize.org/vis/turkish_rabies.pdf
- https://www.1mg.com/drugs/equirab-1500-injection-157996
- https://rabiesalliance.org/tools/advocacy-tools/end-rabies-now
- https://www.immunize.org/vis/turkish_rabies.pdf
İlgili Yazı
