Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Diyabetus mellitus (DM) halk arasında sıkça kullanılan adıyla şeker hastalığı kandaki glikoz seviyelerinin yetersiz kontrolünün olduğu bir hastalık olup günümüzde birçok kişiyi etkilemektedir. Tip 1, tip 2, gençlerde görülen erişkin tipi diyabet (MODY), gebelik diyabeti, yenidoğan diyabeti ve steroid kaynaklı diyabet gibi birçok alt sınıflandırması vardır.
Diyabet hastaları tanıları konulmuş halde ya da tanısız bir şekilde acil servislerde, aile hekimliği polikliniklerinde hatta cerrahi polikliniklerde karşımıza çıkabilir. Diyabet hastalarında iyi bir şeker regülasyonu sağlandığı takdirde hastalar normal yaşantılarına devam edebilirler.
Yunancadan köken alan diabetus mellitus teriminin Türkçe karşılığı “ballı idrar” olarak çevirilebilir. Antik Yunanistan’da bu hastalığa sahip kişilerin idrarının şekerli olması bu tanımlamayı yapmalarına yol açmıştır.
Sınıflandırma
Diabetus mellitus (DM) kan şekeri yüksekliği ile seyreden metabolik bir hastalıktır. Günümüzde DM hastalığı için birçok alt grup olmasına rağmen üç ana grup altında toplanılması uygundur.
- Tip 1 DM
- Tip 2 DM
- Gestasyonel DM
Tip 1 DM
Pankreas bezinden insülin sekresyonunun kusurlu olması ya da hiç olmaması durumudur. Adacık otoantikorları pozitiftir. Tip 1 Diyabet genellikle çocuklarda ve gençlerde görülmekle birlikte son yıllarda yetişkin yaşlarda saptanan Tip 1 Diyabet olguları da artmaktadır. Erişkin yaşta (genellikle 30 yaşından sonra) görülen Tip 1 Diyabet formu, ‘erişkinde latent otoimmun diyabet’ (LADA) olarak adlandırılmaktadır.
Tip 1 Diyabet Klinik
Klinik olarak şu bulgularla karşımıza gelebilir:
- Ağız kuruluğu
- Uyuşukluk
- Kilo kaybı
- Poliüri (Sık idrara çıkma)
- Polidipsi (Aşırı su içme)
Bazen ilk tanısı diyabetik ketoasidoz olarak karşımıza gelebilir.
Tip 2 DM
Temel olarak insülinin glikozu hücre içerisine sokma işlevinde bozukluk vardır, insülin direnci olarak da adlandırılır. Tip 2 Diyabet ise genellikle 30 yaşından sonra ortaya çıkmakla birlikte son yıllarda yaşam ve günlük aktivitelerdeki değişiklikler ve artan obezite sıklığı nedeniyle çocuk ve adölesan yaşlarında da Tip 2 Diyabet sıklığı artmaktadır.
Tip 2 Diyabet Klinik
İleri yaşta uzun süreli yüksek kan şekeri ile seyreden hastalarda görülür. Semptomların ortaya çıkması uzun sürebileceği için sessiz bir klinik ile karşımıza gelebilir.
Tip 2 Diyabet Risk Faktörleri
Tip 2 DM Risk Faktörleri:
- Yaş
- Obezite (VKİ > 23 kg/m²)
- Aile öyküsü
- Fiziksel hareketsizlik
- Hipertansiyon
- HDL < 35 mg/dl
- TG > 250 mg/dl
- Gestasyonel DM öyküsü
- Bozulmuş açlık glikozu (BAG) ve bozulmuş glukoz toleransı (BGT)
MODY
Birinci derecede yakınlarda en az 2 kuşakta diyabet bulunan, otozomal dominant geçiş gösteren, 25 yaşından önce diyabet gelişmiş, zayıf, adacık otoantikorları negatif olan hastalarda MODY düşünülmelidir.
Gestasyonel DM
Gebelik süresinde ortaya çıkan DM hastalığıdır. Fetüs ve anne için önemli riskler oluşturabileceği için dikkat edilmelidir. Risk faktörleri olan hastalar DM açısından taranmalıdır.
Gestasyonel Diyabet Risk Faktörleri
Epidemiyoloji
Dünya genelinde 11 yetişkinden 1’i DM tanısı alır ve bunların %90’ı Tip 2 DM tanısı alır. Tip 1 DM insidansı dünya çapında artmaktadır. Tip 1 DM’nin görülmesi doğumdan itibaren kademeli olarak artar ve 4 ila 6 yaşlarında ve ardından tekrar 10 ila 14 yaşlarında zirveye ulaşır.
Patofizyoloji
Tip 2 diabetes mellitus patofizyolojisinde insülin direnci ve rölatif insülin eksikliği ana patofizyolojik bozukluklardır. Tip 1 diabetes mellitus (DM) patofizyolojisinde ise T-hücrelerinin aracılık ettiği insülin üretiminde görev alan pankreasın beta hücrelerinin süregelen otoimmün veya otoimmün dışı nedenlerle haraplanması yer alır.
Bütün DM’li hastalar hiperglisemi potansiyeline sahiptir. 180 mg/dL’nin üzerindeki kan şekeri seviyeleri genellikle hiperglisemik kabul edilir. Nefrondaki glikoz taşıyıcılarının satürasyonu nedeniyle ozmotik diürez yaşanır. 250 mg/dL’nin üzerindeki serum glukoz düzeyleri poliüri ve polidipsi semptomlarına sebep olur.
Klinik Bulgular
DM düşünülen hastalarda anamnez alırken aile öyküsü, otoimmün hastalıklar ve insülin direnci ile ilgili sorular DM tanısını koymak için kritik öneme sahiptir. Sıklıkla asemptomatik olarak ortaya çıkar, ancak semptomlar geliştiğinde hastalar genellikle poliüri, polidipsi ve kilo kaybı ile başvururlar.
Tip 1 ve Tip 2 DM Ayırıcı Tanısı
Tanı Kriterleri
DM tanısı konulması için aşağıdaki kriterlerden sadece bir tanesinin olması yeterlidir.
Diyabet Tanı
Komplikasyonlar
Akut Komplikasyonlar:
Kronik Komplikasyonlar:
- Diyabetik Ayak
- Diyabetik Vasküler Hastalıklar (Retinopati, Nefropati, Nöropati)
- Diyabet ve Gebelik
Podcast
(Podcast linki buraya eklenecek)
Kaynaklar
- Türkiye Diyabet Vakfı Tanı ve Tedavi Rehberi
- TEMD Diabetes Mellitus Kılavuzu
- NCBI Bookshelf: Diabetes Mellitus
İlgili Yazı
