Postkoital kontrasepsiyon olarak da bilinen acil kontrasepsiyon, kadınların korunmasız cinsel ilişkiden sonra istenmeyen gebelikten kaçınmalarını sağlayan bir müdahaledir. Genellikle korunmasız cinsel ilişki sonrasında olası bir gebeliğin implantasyonunu önlemek için kullanılır. Ayrıca doğum kontrol yöntemlerinin yanlış kullanılması, kondom yırtılması gibi kazalar veya cinsel saldırı mağdurlarının potansiyel gebelikten kaçınması için bir “yedek” yöntem olarak tercih edilir.
Anatomi ve Fizyoloji
Adet döngüsünün herhangi bir noktasında korunmasız tek bir cinsel ilişkinin ardından gebelik riski %4 ila %6 civarındadır. Bu oran, yumurtlamadan yaklaşık 5 gün öncesi ve bir gün sonrası olan doğurganlık döneminde %30’a yükselir. Ergenler ve perimenopozal kadınlar öngörülemeyen yumurtlama dönemine sahip olabildikleri için, adet döngüsü boyunca herhangi bir noktada acil kontrasepsiyon kullanımı önerilmektedir.
[Image of human ovulation and fertilization process]
Mekanizma ve Yöntemler
Tüm oral acil kontraseptifler temel olarak yumurtlamayı engelleyerek veya geciktirerek çalışır. Sperm kadın üreme kanalında 5 güne kadar, oosit ise 24 saat boyunca canlı kalabilir. Yumurtlama 5 gün geciktirildiğinde döllenme önlenmiş olur.
Yan Etkiler
Hormonal yöntemlerle yaygın olarak bildirilen kısa vadeli etkiler şunlardır:
- Baş ağrısı: %19
- Bulantı ve kusma: %12
- Lekelenme ve adet düzensizliği
- Pelvik kramp ve meme hassasiyeti
Klinik Yaklaşım ve Seçim Kriterleri
Reçete Örnekleri
Daha fazla reçete bilgisine buradan ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- World Health Organization. Emergency Contraception Key Facts. WHO Guidelines for Family Planning. 2022.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 152: Emergency Contraception. Obstet Gynecol. 2015 Sep;126(3):e1-11.
- Shen J, Che Y, Showell E, Chen K, Cheng L. Interventions for emergency contraception. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Jan 20;1(1):CD001328.
İlgili Yazı
Vajinit Tanı ve Tedavi Reçetesi
